The world I love:my novels, my favorite themes

Παρασκευή, 8 Ιουνίου 2018


Η ΜΑΓΕΙΑ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ
Της Dimitra Papanastasopoulou



Εδώ και δέκα χρόνια δεν είχα ζωή. Το λάθος μιας στιγμής, ένας ασυγκράτητος θυμός με είχαν σπρώξει ν’ αφαιρέσω τη ζωή ενός ανθρώπου- κάτι αδύνατο να επανορθωθεί, να αναιρεθεί. Στη δίκη δεν τόλμησα να σηκώσω το κεφάλι μου, να μιλήσω, να δικαιολογηθώ. Δεν υπήρχαν δικαιολογίες, ήμουν ένας δολοφόνος. Και η τιμωρία ήταν είκοσι χρόνια φυλακή.
Ποιά τύχη με οδήγησε σε αγροτικές φυλακές δεν ξέρω. Ίσως θέλησαν να χρησιμοποιήσουν το νεανικό μου σώμα, αλλά το αποτέλεσμα ήταν να βρεθώ από τη μια στιγμή στην άλλη να δουλεύω με τα χέρια- εγώ, το παιδί της πόλης, εγώ που δεν μπορούσα να ξεχωρίσω την ήρα από το σιτάρι. Ο σωματικός πόνος με εξουθένωνε, ο φόβος στα μάτια των άλλων- ήξεραν ότι σκότωσα με ευκολία και αδιαφορούσαν για την μετάνοιά μου- μου έδειχνε κάθε στιγμή σε τι κτήνος είχα  μεταμορφωθεί και η πλήρης απομόνωση με τσάκιζε.
Έμαθα ότι αν έδειχνα καλή διαγωγή θα γλύτωνα τα μισά χρόνια. Εντάξει, θα έβγαινα έξω νέος, αλλά τι παραπάνω θα γινόταν; Ο κόσμος θα με αντιμετώπιζε με χειρότερο τρόπο από τους φυλακισμένους. Τι θα κέρδιζα; Τίποτε. Είχα παίξει και είχα χάσει. Όλη μου τη ζωή, όμως.
Σήμερα άκουσα τους άλλους να λένε ότι θα έρχονταν μια ομάδα, ένα μπουλούκι θεατρίνων να παίξουν για μας, τα αποβράσματα, να δείξουν λίγη ανθρωπιά σε μας που είχαμε σκοτώσει κάποιον δικό τους, είχαμε κλέψει κάποιον συγγενή τους, είχαμε εξαπατήσει κάποιον φίλο τους. Χωρίς χρήματα, έτσι για το καλό. Ποιό καλό; Υπάρχει καλό;
Έτσι κι αλλιώς θα μας μάζευαν όλους μαζί στην αυλή, είχαν αναθέσει κιόλας σε καμμια δεκαριά φυλακισμένους να βάλουν καρέκλες στην αυλή, να φτιάξουν μια εξέδρα για τους ηθοποιούς, να τοποθετήσουν λίγα παραβάν για να αλλάζουν τις φορεσιές τους. Όσο και να μη μ’ ενδιέφερε, δεν γινόταν να λείψω- ήταν υποχρεωτικό.
Όταν ήρθε η ώρα να μας μαζέψουν, κάθισα στην τελευταία σειρά, στο τελευταίο κάθισμα, όσο πιο μακριά γινόταν. Ο διευθυντής απηύθυνε λίγα ευχαριστήρια λόγια στον επι κεφαλής τους, ακούστηκαν τρία μεταλλικά κουδουνίσματα και δύο από τους ηθοποιούς, ντυμένοι με ρούχα άλλης εποχής, εμφανίστηκαν και άρχισαν να μιλούν. Άκουσα γέλια και σήκωσα το κεφάλι μου. Έλεγαν αστεία; Τα εξασκημένα ν’ ακούν συνομιλίες χαμηλής έντασης αυτιά μου τεντώθηκαν, σαν να ήμουν λαγωνικό. Ναι, οι κουβέντες τους ήταν αστείες, κάτι προσπαθούσαν να κάνουν,δεν τα κατάφερναν και χτυπούσαν με αγωνία τα κεφάλια τους να κατεβάσουν ιδέες.
Εμφανίστηκαν κι άλλοι ηθοποιοί και με απορία διαπίστωσα ότι μ’ ενδιέφερε ν’ακούσω τι λένε. Έρριξα μια βιαστική ματιά και εντόπισα μια άδεια θέση κάμποσες σειρές πιο μπροστά. Μετακινήθηκα ταχύτατα, λυγίζοντας τα γόνατά μου, για να μη δώσω στόχο, να μη με δουν οι ηθοποιοί και τους διακόψω- έτσι νόμιζα ο αστοιχείωτος- γιατί, ναι, οι ηθοποιοί μ’ ενδιέφεραν.
Ο χρόνος σταμάτησε στη νέα μου θέση. Ούτε ρουθούνι δεν μετακίνησα, μόνο ανάσες μικρές έπαιρνα, ρουφώντας τα λόγια σαν άγιες μελωδίες, σαν ουράνια μουσική, σαν... δεν ξέρω σαν τι, ποτέ μου δεν τα πήγα καλά με τα γράμματα.
Τα δυνατά χειροκροτήματα των άλλων μ’ έκαναν να συνειδητοποιήσω ότι η παράσταση- έτσι την αποκάλεσαν- τελείωσε. Χειροκρότητσα κι εγώ, αδιαφορώντας για τα δάκρυα των ματιών μου. Μα, ναι, εγώ έκλαιγα την ώρα που οι άλλοι γελούσαν. Έβλεπα τους ηθοποιούς να μαζεύουν τα πράγματά τους και να φεύγουν, παίρνοντας μαζί τους και το δικό μου οξυγόνο.
Από την άλλη μέρα μετρούσα τις μέρες που μου απέμειναν, τις μέρες που με χώριζαν από τους θεατρίνους. Τώρα είχα αποκτήσει έναν σκοπό. Να βγώ από τη φυλακή και να πάω στο θέατρο. Να γίνω η σκιά τους. Να κάνω τα θελήματά τους. Αρκεί να μ’ αφήνουν να βλέπω τις παραστάσεις.


Τρίτη, 29 Μαΐου 2018


ΤΖΩΡΤΖ ΠΟΛΚ
Μια ανεξιχνίαστη δολοφονία
Της Dimitra Papanastasopoulou




Εβδομήντα χρόνια πέρασαν από την ανεξιχνίαστη δολοφονία του Αμερικανού δημοσιογράφου Τζώρτζ Πόλκ στην Θεσσαλονίκη. Ο δημοσιογράφος με την αιχμηρή πένα που έψαχνε πάντα την αλήθεια, όποια κι αν ήταν, ήρθε στην Ελλάδα το 1947, γνώρισε την Ελληνίδα αεροσυνοδό Θεοδώρα(Ρέα) Κοκκώνη και την παντρεύτηκε. Δημοσίευσε μια σειρά άρθρων με αναφορές για λαθροχειρίες πολιτικών, συνεργασία Χωροφυλακής, Αμερικανών και μαυραγοριτών, με αποτέλεσμα να τον αντιμετωπίζουν σαν αγκάθι, να μην είναι αρεστός.
Τον Μάιο 1948 πήγε στη Θεσσαλονίκη με σκοπό να καταφέρει να πάρει συνέντευξη από τον Μάρκο Βαφειάδη. Το βράδυ της 8ης Μαΐου έφυγε από το ξενοδοχείο ΑΣΤΟΡΙΑ όπου έμενε και από τότε τα ίχνη του χάθηκαν. Στις 10 Μαΐου οι υπάλληλοι του ξενοδοχείου ανέφεραν στην αστυνομία την εξαφάνισή του, την επομένη παραδόθηκε στην Υπηρεσία Αλλοδαπών μια επιστολή χωρίς γραμματόσημο, με την ταυτότητα του Πόλκ, στις 12 Μαΐου έφτασε η σύζυγός του από την Αθήνα και πήγε στην αστυνομία να δηλώσει την εξαφάνιση του Πόλκ.
Το πτώμα του (δεμένο χειροπόδαρα, με μια σφαίρα στο πίσω μέρος του κεφαλιού και με τα μάτια φαγωμένα) βρέθηκε στον όρμο της Θεσσαλονίκης το πρωί της 16ης Μαΐου, από τον ψαρά Λάμπρο Αντώναρο. Στην ουσία κανείς δεν ενδιαφέρθηκε να βρει τον ή τους ενόχους∙ ήταν αρκετό να δείξουν ότι ο Δημοκρατικός Στρατός και οι οπαδοί του ήταν δολοφόνοι.
Ήταν ο τρίτος χρόνος του εμφύλιου σπαραγμού μας και στις μεγάλες πόλεις οι στρατιωτικές επιχειρήσεις δεν έδειχναν ακόμη τον νικητή της τρομακτικής αντιπαράθεσης, το παρακράτος βρισκόταν παντού. Από την προηγούμενη χρονιά εξαγγέλθηκε το Δόγμα Τρούμαν και η Αμερική άρχισε να στέλνει βοήθεια στον τόπο μας. Στα βουνά της Δυτικής Μακεδονίας κυριαρχούσε ο Δημοκρατικός Στρατός, αρχηγός του οποίου ήταν ο Μάρκος Βαφειάδης. Τον Φεβρουάριο 1948 η Θεσσαλονίκη κανονιοβολήθηκε από τους αντάρτες, την Πρωτομαγιά δολοφονήθηκε ο Υπουργός Δικαιοσύνης Χρήστος Λαδάς και ακολούθησαν ομαδικές εκτελέσεις μελών και οπαδών του ΚΚΕ. Η Ευρώπη μάζευε τις πληγές της, ενώ η Αμερική ήταν η μόνη πηγή βοήθειας και δύναμης παγκόσμια. Η αντικομμουνιστική πολιτική οδηγούσε στον Ψυχρό Πόλεμο και η Ελλάδα συμμετείχε σ’ αυτήν την πολιτική.

Τρεις θεωρίες υπάρχουν για την ταυτότητα του αόρατου δολοφόνου, τρεις θεωρίες καθόλου πειστικές.
-Η πρώτη είναι εκείνη στην οποία κατέληξε το δικαστήριο της Θεσσαλονίκης, δηλαδή, δολοφόνος ήταν ο Αδάμ Μουζενίδης με τη συνέργεια των Βαγγέλη Βασβανά και του τοπικού δημοσιογράφου Γρηγόρη Στακτόπουλου. Ο λόγος: να δείξουν ότι το καθεστώς που υποστήριζαν οι Αμερικανοί στην Ελλάδα ήταν εγκληματικό. Όμως, και οι δύο κομμουνιστές «δολοφόνοι» δεν βρίσκονταν στη Θεσσαλονίκη την ημέρα της δολοφονίας...
Επιπλέον, μια επιστολή που φερόταν να την έχει γράψει ο Πόλκ και που χρησιμοποιήθηκε από το δικαστήριο ως πειστήριο ότι ο δολοφονημένος είχε ορίσει συνάντηση με τον Μάρκο Βαφειάδη αποδείχτηκε πλαστή από το FBI. Ούτε η υπογραφή ήταν του Πόλκ ούτε η γραφομηχανή.
-Η δεύτερη θεωρία «δείχνει» για δολοφόνους τους Άγγλους. Αυτή η θεωρία δεν έγινε πολύ γνωστή στην Ελλάδα, αλλά απασχόλησε υπερβολικά την Ουάσιγκτον. Ξεκίνησε από το γεγονός ότι κυρίως ο δημοσιογράφος Κώστας Χατζηαργύρης, ανταποκριτής του «Christian Science Monitor» στη Μέση Ανατολή, φίλος του ζεύγους Πόλκ και του πρωθυπουργού Θεμιστοκλή Σοφούλη είχε επαγγελματικές σχέσεις με Άγγλους. Οι Άγγλοι μπορούσαν να δολοφονήσουν τον Πόλκ, λόγω της τεράστιας δικτύωσής τους στην Ελλάδα, αν και είχαν παραδώσει τη σκυτάλη στους Αμερικανούς. Είχαν λόγο να το κάνουν; Είχαν, λένε οι υποστηρικτές της θεωρίας. Υπήρχαν κάποιοι Άγγλοι που δεν είχαν «χωνέψει» την ήττα, την επικράτηση των Αμερικανών και θέλησαν να τους εκδικηθούν, δείχνοντας ότι δεν ήταν σε θέση να προστατεύσουν τους δικούς τους ανθρώπους... Γελοίο; Ίσως για μας σήμερα, αλλά τότε, ο Χατζηαργύρης έφτασε στο σημείο να δηλώσει το όνομα του «δράστη» εγγράφως και επισήμως, επομένως οι Αρχές δεν μπορούσαν να αγνοήσουν το σενάριο. Στο στόχαστρο βρέθηκε ο Ράντολ Κόεϊτ, ένας πράκτορας της Ιντέλιτζενς Σέρβις στη Βόρειο Ελλάδα, επειδή δέκα μέρες μετά την δολοφονία του Πόλκ μετατέθηκε στη Νορβηγία. Οι ανακρίσεις δεν κατέληξαν πουθενά, αλλά ο θόρυβος και οι ανάλογες εντυπώσεις είχαν προξενηθεί.
- Η τρίτη θεωρία υποστηρίζει ότι ο Πόλκ δολοφονήθηκε από παρακρατικούς, μετά από εντολή «άνωθεν» για να επιρριφθούν οι ευθύνες στους κομμουνιστές και να βρεθούν οι τελευταίοι στο μάτι του κυκλώνα της γενικής κατακραυγής. Αυτή η θεωρία έγινε περισσότερο πιστευτή στην ματωμένη Ελλάδα του 1948. Το θέμα είναι αν ο Δημοκρατικός Στρατός το τόλμησε, γνωρίζοντας ότι μετά από λίγες ημέρες το ζεύγος Πόλκ θα έφευγε από την Ελλάδα- ήταν γνωστή η αγορά των εισιτηρίων τους.
Πριν μερικά χρόνια, ο Φοίβος Οικονομίδης «αποκάλυψε» ότι δολοφόνος του Πόλκ ήταν ο Αμερικανός, τότε Στρατιωτικός Ακόλουθος των ΗΠΑ στην Ελλάδα, συνταγματάρχης Χάρβεϊ Σμιθ, επειδή συνταξίδευσε με τον Πόλκ στη Θεσσαλονίκη, έμεινε στο ίδιο ξενοδοχείο και τα δωμάτιά τους είχαν ενδιάμεση πόρτα. Ο λόγος της δολοφονίας-κατά τον Οικονομίδη- ήταν η ματαίωση της συνέντευξης με τον Μάρκο, ώστε να μην ακουστεί στο αμερικανικό CBS μια πιθανή δήλωση του αριστερού καπετάνιου για «ειρήνη και συμφιλίωση».
Αποκαλύφθηκε ότι εκείνον τον καιρό υπήρχε πράγματι ένας υπολοχαγός, ονόματι Τζέημς Σμιθ που ίσως συναντήθηκε με τον Πόλκ, αλλά δεν είχε καμία σχέση με την πολιτική. Ο φερόμενος ως ύποπτος Χάρβεϊ Σμιθ δεν συνάντησε ποτέ τον Πόλκ στη Θεσσαλονίκη.

Το μυστήριο παραμένει. Ο δολοφόνος δεν εντοπίστηκε, δεν τιμωρήθηκε. Η Θεοδώρα Πόλκ δεν έζησε δίπλα στον έρωτα της ζωής της, αλλά κοιτώντας τη φωτογραφία του ως τον θάνατό της.

Κυριακή, 29 Απριλίου 2018


ΓΚΕΡΝΙΚΑ
Μια καταστροφή γίνεται αιτία δημιουργίας ενός έργου τέχνης.
Της Dimitra Papanastasopoulou



Το ημερολόγιο έδειχνε 26 Απριλίου 1937, όταν η μικρή βασκική πόλη της Γκερνίκα δέχτηκε καταιγισμό αεροπορικών επιθέσεων από γερμανικά και ιταλικά αεροπλάνα.
Οι Ισπανοί Εθνικιστές πίστευαν ότι αν καταλάμβαναν το Μπιλμπάο-απέχει κάποια χιλιόμετρα από τη Γκερνίκα- θα τερματιζόταν ο εμφύλιος πόλεμος, επομένως η μικρή Γκερνίκα είχε στρατηγική σημασία.
Βέβαια, η ναζιστική Γερμανία κρατούσε στάση ουδετερότητας στον ισπανικό εμφύλιο, αλλά υπήρχε μια ομάδα εθελοντών, η «Λεγεώνα Κόνδωρ» με έμπειρους πιλότους της Λουτφάβε. Αυτή ανέλαβε το έργο του βομβαρδισμού.

Σε μια πλατεία της βρίσκεται από το 1858 η ιερή βελανιδιά που συμβολίζει τις παραδοσιακές ελευθερίες της επαρχίας Βιθκάγια και την ενότητα των Βάσκων. Σ΄αυτό το δέντρο ορκίζεται ο πρόεδρος της βασκικής βουλής, αλλά και οι Ισπανοί βασιλείς, δεσμευόμενοι να σεβαστούν τις ελευθερίες και τα δικαιώματα των Βάσκων. Λίγες μέρες νωρίτερα- στις 10 Απριλίου- κάτω από τον ίσκιο της είχε ορκιστεί η νέα βασκική κυβέρνηση με πρόεδρο τον Jose Antonio Aguirre. Δηλαδή, για τους Βάσκους ήταν ένας τόπος ιερός. Γι’ αυτό και ανοχύρωτος.
Ο βομβαρδισμός άρχισε στις 16:30 και τελείωσε στις 19:00. Τριάντα δύο τόννοι εκρηκτικών, μαζί με εμπρηστικές βόμβες ρίχτηκαν πάνω στη γη της, πάνω στον άμαχο πληθυσμό της. Μετά από αυτές τις δυόμιση ώρες το μεγαλύτερο μέρος της πόλης δεν υπήρχε, ο αριθμός των νεκρών ποικίλλει ανάλογα με την πηγή, μεγαλώνοντας την ντροπή. Επί πέντε ημέρες ο τόπος καιγόταν, απανθρακώνοντας κτίρια, ανθρώπους, ζώα και φυτά. Μόνο η πεισματάρα βελανιδιά σώθηκε και παραμένει όρθια σε πείσμα εκείνης της φονικής καταιγίδας- της επιχείρησης «Επίπληξη».
Η Γκερνίκα είναι μια μικρή Βασκική κωμόπολη, πολύ κοντά στο Μπιλμπάο, που αριθμούσε 7 χιλιάδες κατοίκους, πριν ξεσπάσει ο ισπανικός εμφύλιος. Η πόλη φιλοξενούσε την ιερή βελανιδιά που συμβόλιζε τις παραδοσιακές ελευθερίες της επαρχίας της Βιθκάγια και την ενότητα των Βάσκων που έβλεπαν τη Γκερνίκα σαν το πνευματικό τους κέντρο. Σε αυτό το δέντρο ορκιζόταν ο πρόεδρος της Βασικής βουλής αλλά και οι Ισπανοί βασιλείς που δεσμεύονταν να σεβαστούν τις ελευθερίες και τα δικαιώματα των Βάσκων.
Η Η πόλη φιλοξενούσε την ιερή βελανιδιά που συμβόλιζε τις παραδοσιακές ελευθερίες της επαρχίας της Βιθκάγια και την ενότητα των Βάσκων που έβλεπαν τη Γκερνίκα σαν το πνευματικό τους κέντρο. Σε αυτό το δέντρο ορκιζόταν ο πρόεδρος της Βασικής βουλής αλλά και οι Ισπανοί βασιλείς που δεσμεύονταν να σεβαστούν τις ελευθερίες και τα δικαιώματα των Βάσκων. κοντά στο Μπιλμπάο, που αριθμούσε 7 χιλιάδες κατοίκους, πριν ξεσπάσει ο ισπανικός εμφύλιος. Η πόλη φιλοξενούσε την ιερή βελανιδιά που συμβόλιζε τις παραδοσιακές ελευθερίες της επαρχίας της Βιθκάγια και την ενότητα των Βάσκων που έβλεπαν τη Γκερνίκα σαν το πνευματικό τους κέντρο. Σε αυτό το δέντρο ορκιζόταν ο πρόεδρος της Βασικής βουλής αλλά και οι Ισπανοί βασιλείς που δεσμεύονταν να σεβαστούν τις ελευθερίες και τα δικαιώματα των Βάσκων.
Ο Πικάσσο έμαθε τι συνέβη διαβάζοντας την γαλλική εφημερίδα Le Soir και ξεκίνησε να ζωγραφίζει την πρωτομαγιά. Το τεράστιο έργο (3.54 Χ 7.82 μ.) τελείωσε την 3η Ιουνίου 1937.
Δεν βλέπουμε ούτε αεροπλάνα ούτε ερείπια,αλλά έναν ταύρο, ένα πληγωμένο άλογο, διαμελισμένα κορμιά και τέσσερις γυναίκες που ουρλιάζουν, κρατώντας τα νεκρά μωρά τους σε κυβιστική φόρμα. Το μαύρο της καταστροφής κυριαρχεί, με το άσπρο και το γκρι να το τονίζουν ακόμη περισσότερο.

«Η αφαίρεση του χρώματος και του αναγλύφου αποτελεί διακοπή της σχέσης του ανθρώπου με τον κόσμο: όταν διακόπτεται, δεν υπάρχει πια η φύση ή η ζωή» γράφει ο Τζούλιο Κάρλο Αργκάν στο έργο του «Η μοντέρνα τέχνη» (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 1998).

Οι πρώτες εντυπώσεις για το έργο ήταν κάθε άλλο παρά ενθουσιώδεις- έφτασε να χαρακτηριστεί ως πορνογραφία από έναν Βάσκο τοιχογράφο. Ωστόσο, οι Δημοκρατικοί Ισπανοί συνέχιζαν να τον επιδεικνύουν σε κάθε περίσταση, ενισχύοντας τον αγώνα τους.
Όταν ο στρατηγός Φράνκο κατέλαβε την εξουσία η έκθεσή του σταμάτησε και με το ξέσπασμα του Β΄Π.Π. το έργο φυγαδεύτηκε στις Η.Π.Α. για να σωθεί. Έμεινε εκεί, στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης, μέχρι το 1981.
Όταν επέστρεψε στην Ισπανία, εκτέθηκε αρχικά στο Cason del Buen Retiro και μετά στο Μουσείο Ντελ Πράδο, προστατευμένο με αλεξίσφαιρο τζάμι και οπλισμένους φρουρούς. Τελικά, το 1992 μεταφέρθηκε στο Εθνικό Μουσείο Τέχνης Βασίλισσα Σοφία (ευτυχώς χωρίς οπλισμένους φρουρούς), αποτελώντας το διασημότερο και σπουδαιότερο έκθεμά του.




Τετάρτη, 11 Απριλίου 2018


ΜΑΤΩΜΕΝΕΣ ΚΥΡΙΑΚΕΣ ΣΤΗΝ ΒΟΡΕΙΑ ΙΡΛΑΝΔΙΑ
Της Dimitra Papanastasopoulou



Ο όρος αναφέρεται και στον ενικό (Ματωμένη Κυριακή- Bloody Sunday στην αγγλική, Domhnach na Fola στην ιρλανδική), αλλά αφορά στην ουσία τέσσερα αιματηρά επεισόδια ανάμεσα στο 1887 και το 1972, όλα συνδεδεμένα με τις ταραγμένες αγγλοϊρλανδικές σχέσεις. Ας τις δούμε αναλυτικά:

13 Νοεμβρίου 1887
Σοσιαλιστές και αναρχικοί διοργανώνουν μια διαδήλωση στο Λονδίνο, καταγγέλοντας τη βρετανική πολιτική στο Ιρλανδικό θέμα, καθώς και την οικονομική πολιτική της κυβέρνησης των Τόρυδων(συντηρητικό κόμμα).
Οι διαδηλωτές(10.000) συγκεντρώνονται στην πλατεία Τραφάλγκαρ ξεκινώντας από διάφορα σημεία του ανατολικού εργατικού Λονδίνου (ανάμεσά τους ξεχωρίζει η μορφή του Τζόρτζ Μπέρναρντ Σω ).και βρίσκονται αντιμέτωποι με 2.000 αστυνομικούς και 400 στρατιώτες, αποφασισμένους να εμποδίσουν τη συγκέντρωση στην πλατεία.
Στην αναπόφευκτη σύγκρουση 3 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, ενώ πάνω από 200 τραυματίστηκαν και οδηγήθηκαν σε νοσοκομείο. Οι επικεφαλής συνελήφθηκαν και έμειναν φυλακισμένοι για έξι εβδομάδες. Η πολιτική επίπτωση επηρέασε το κόμμα των Φιλελευθέρων(Ουίγων), το οποίο έχασε όσα μέλη πρέσβευαν αριστερές πεποιθήσεις και τα οποία προχώρησαν κάποια χρόνια αργότερα στην ίδρυση του Εργατικού Κόμματος.

31 Αυγούστου 1913
Εκείνη τη χρονιά οι Ιρλανδοί του Δουβλίνου είχαν φθάσει σε έσχατη ένδεια. Πάνω από 26.000 οικογένειες ζούσαν κάτω από πανάθλιες συνθήκες σε πέντε χιλιάδες παραπήγματα, με τον δείχτη της παιδικής θνησιμότητας σε φρικτά ύψη και την ανεργία να δείχνει το φρικτότερο πρόσωπό της.
Στις 26 Αυγούστου άρχισε μια απεργία που έμελε να είναι η μεγαλύτερη στην ιστορία της Ιρλανδίας(διήρκησε μέχρι τις 18 Ιανουαρίου 1914). Ηγέτης της απεργίας ήταν ο συνδικαλιστής-θρύλος Τζέημς Λάρκιν. Την 31η Αυγούστου οι συγκρούσεις στην οδό Σάκβιλ(σημερινή Ο’Ντόνελυ) σκοτώθηκαν 2 απεργοί και τραυματίστηκαν εκατοντάδες, χτυπημένοι βάναυσα από τα γλόμπς των αστυνομικών. Ο Γουίλιαμ Μπάτλερ Γέητς εμπνεύσθηκε από το τραγικό αποτέλεσμα και έγραψε το ποίημά του : «Σεπτέμβρης 1913», καταδεικνύοντας την απέχθειά του στους απαθείς μπουρζουάδες και την ανοχή της Εκκλησίας.
Οι εργοδότες απάντησαν με λοκάουτ, προκαλώντας τεράστια προβλήματα στους εργαζόμενους, οι οποίοι άντεξαν μέχρι την 18η Ιανουαρίου 1914.

21 Νοεμβρίου 1920
Ο Ιρλανδικός Αγώνας Ανεξαρτησίας (1919-1921) βρίσκεται στη μέση του. Εκείνη την Κυριακή ο ΙΡΑ δολοφονεί δεκατέσσερις Άγγλους πράκτορες και ντόπιους συνεργάτες τους στο Δουβλίνο. Οι Άγγλοι απαντούν το μεσημέρι πυροβολώντας στο ψαχνό και σκοτώνοντας 15 φιλάθλους κατά τη διάρκεια του αγώνα ποδοσφαίρου ανάμεσα στις ομάδες Τιπερέρι και Δουβλίνου που διεξάγεται στο Κροκ Πάρκ, υποστηρίζοντας ότι δέχτηκαν πυρά από φιλάθλους-μέλη του ΙΡΑ.
Οι ταραχές συνεχίστηκαν ως αργά το βράδυ. Στο Κάστρο του Δουβλίνου- έχει μετατραπεί σε φυλακή- βρίσκονται νεκροί τρεις πολιτικοί κρατούμενοι, ενώ ο απολογισμός της Κυριακής είναι 32 νεκροί.

Και ερχόμαστε στην πιο πρόσφατη, την πιο γνωστή, αφού έγινε τραγούδι από τους U2(Sunday, bloody Sunday), τους Stiff Little Fingers(Bloody Sunday), τον John Lennon(Sunday bloody Sunday, the luck of the Irish) και τον Paul Mc Cardney(Give Ireland back to the Irish), την
30 Ιανουαρίου 1972
Το θέμα ξεκίνησε από τα μέσα του Ιανουαρίου, όταν Άγγλοι στρατιώτες πραγματοποίησαν εκτεταμένες συλλήψεις καθολικών στο Μπέλφαστ, με πρόσχημα την εκκαθάριση του ΙΡΑ. Στις 16 Ιανουαρίου η τοπική κυβέρνηση των προτεσταντών ανακοίνωσε τη δημιουργία νέου στρατοπέδου συγκέντρωσης για τους καθολικούς, ενώ συνεχίζεται η απαγόρευση διαδηλώσεων διαμαρτυρίας. Την επομένη ακριβώς ημέρα, η Ένωση Πολιτικών Ελευθεριών, μια οργάνωση που πρωτοστατούσε στις κινητοποιήσεις των καθολικών, εξήγγειλε πορεία διαμαρτυρίας για την 30ή Ιανουαρίου στο Λοντοντέρυ- την καρδιά του κινήματος- με στόχο την αποφυλάκιση ων πολιτικών κρατουμένων και την αποχώρηση των βρετανικών στρατευμάτων από την Β. Ιρλανδία.
Εν κρυπτώ, στις 25 Ιανουαρίου, μέλη της προτεσταντικής κυβέρνησης, της στρατιωτικής και της αστυνομικής διοίκησης αποφασίζουν να αιματοκυλίσουν την διαδήλωση, επιστρατεύοντας τους διαβόητους για την σκληρότητά τους αλεξιπτωτιστές της μονάδας «Para-1»
Στις 30 Ιανουαρίου ένα πλήθος 10.000 καθολικών συγκεντρώνεται σε μια από τις καθολικές συνοικίες και πορεύεται ειρηνικά προς το κέντρο του Λοντοντέρυ.Όταν οι δυνάμεις καταστολής τους σταματούν, οι διοργανωτές καλούν τον κόσμο να διαλυθεί, για να μην υπάρξει «πάτημα». Καθώς το πλήθος υπακούει, μπαίνουν μπροστά από τα οδοφράγματα της αστυνομίας οι αλεξιπτωτιστές: κυνηγούν, χτυπούν, συλλαμβάνουν και κακοποιούν ανεξαρτήτως όποιον βρίσκουν μπροστά τους.Ταυτόχρονα, τεθωρακισμένα οχήματα ειδικών δυνάμεων εισβάλλουν αποβιβάζοντας στρατιώτες. Ριπές αυτόματων όπλων σχίζουν τον αέρα και ο πρώτος νεκρός, ένας 17χρονος, πέφτει στο έδαφος. Μέσα σε μόνο δέκα λεπτά, ο δρόμος βάφεται κόκκινος από το αίμα 13 νεκρών και 16 βαριά τραυματισμένων. Σχεδόν κανείς τους δεν πρόλαβε να ζήσει πάνω από είκοσι πέντε χρόνια...
Πολλοί πυροβολήθηκαν πισώπλατα, στην προσπάθειά τους να αποφύγουν τα τεθωρακισμένα βρετανικά οχήματα που κατευθύνονταν καταπάνω τους.
Η διεθνής κατακραυγή ανάγκασε την συντηρητική κυβέρνηση του Έντουαρντ Χήθ να προβεί σε έρευνες. Ο αρμόδιος αρχιδικαστής Γουάϊτζερι δεν απέδωσε ευθύνες στους στρατιώτες, δεχόμενος τον ισχυρισμό τους ότι εκείνοι είχαν προηγουμένως δεχτεί πυρά από τους άμαχους διαδηλωτές.
Η υπόθεση επανήλθε στην δημοσιότητα το 1998, επί των ημερών του πρωθυπουργού Τόνυ Μπλαίρ. Ο Μπλαίρ ανέθεσε την επανεξέταση στον Λόρδο Σεβίλ του Νιουντιγκέητ. Στις 15 Ιουνίου 2010 δημοσιοποιήθηκε το πόρισμα, σύμφωνα με το οποίο κανένα από τα άτυχα θύματα δεν έφερε ευθύνη, ενώ τα γεγονότα δεν μπορεούν να χαρακτηριστούν διακιολογημένα. Κανένα θύμα δεν συνιστούσε απειλή και δεν προέβη σε πράξη που θα δικαιολογούσε τους πυροβολισμούς. Η ευθύνη ήταν των στρατιωτών που άνοιξαν πυρ απροειδοποίητα και άνευ λόγου. Η κυβέρνηση και ο ίδιος ο πρωθυπουγός Νρέϊβιντ Κάμερον ζήτησε επίσημα συγγνώμη για το γεγονός.


Σάββατο, 31 Μαρτίου 2018


ΜΥΚΗΝΑΪΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
Ομηρικά έπη: Μύθος ή μνήμη;
Της Dimitra Papanastasopoulou



Με τη σημερινή ανάρτηση και την αναφορά στα αθάνατα έπη του Ομήρου τελειώνει το μεγάλο αφιέρωμα στον εκπληκτικό και αστραφτερό μυκηναϊκό πολιτισμό.
Δεν είναι καθόλου εύκολο να χρονολογηθεί η δημιουργία της Ιλιάδας και της Οδύσσειας, αλλά η ευρύτερη γενική συναίνεση τοποθετεί τα τελευταία μεγάλα στάδια της συγγραφής στα τέλη του 8ου π.Χ. αι. Οποιαδήποτε εκτίμηση της σχέσης των Ομηρικών επών με τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό είναι ελλιπής αν δεν ληφθεί υπ’ όψιν ο χαρακτήρας της ελληνικής κοινωνίας κατά τη διάρκεια των τελευταίων πεντακοσίων ετών, μια περίοδος κατά την οποία μεταδόθηκε ή αναπτύχθηκε η παραδοσιακή προφορική ποίηση που οδήγησε στα έπη του Ομήρου. Η προφορική παράδοση μπορεί να θεωρηθεί σαν παράγωγο είτε της Μυκηναϊκής Περιόδου είτε της Σκοτεινής Εποχής που ακολούθησε.
Το υπόβαθρο της κοινωνίας των δύο παραπάνω περιόδων μπορεί σήμερα να ιδωθεί ευκρινέστερα. Ουσιαστικά, ο όρος Σκοτεινή Εποχή δεν κυριολεκτεί, αν και δεν έχει βρεθεί ένας καλύτερος ορος. Πιο σημαντική για την κατανόηση της Κλασικής Ελλάδας είναι η ιστορική συνέχεια που τώρα μπορεί να ανιχνευθεί χρονικά προς τα πίσω, από την Αρχαϊκή Περίοδο στα μηκυναϊκά ανάκτορα και μετά. Υπήρχαν σταδιακές και αθροιστικές αλλαγές, όχι αιφνίδιες και ριζοσπαστικές, καθώς δεν υπάρχει ασυνέπεια στα αρχαιολογικά αρχεία.
Η μόνη ξαφνική και εκτεταμένη αλλαγή, εντοπισμένη στα υλικά υπολείμματα, είναι η εξαφάνιση των ανακτόρων και του διοικητικού συστήματος που αυτά υποστήριζαν. Δεν υπάρχουν καινοτομίες στο υλικό αρχείο, δεν υπάρχουν νέοι τύποι κεραμικής ή μεταλλουργίας τέτοιοι που να επιβάλλουν την πίστη στον ερχομό οποιασδήποτε μεγάλης ομάδας στη νότια Ελλάδα στα τέλη του 13ου π.Χ.αι. ή μετά.

Αφού το κλειδί στην ιστορία είναι η ένωση του μεγαλύτερου μέρους της Ελλάδας σε μια μεγάλη εκστρατεία, η μοναδική πιθανή περίοδος για την πολιορκία της Τροίας είναι αυτή του 13ου π.Χ. αι. όταν η μυκηναϊκή ισχύς ήταν στο απόγειό της.Οι τοποθεσίες που καταγράφονται στον ομηρικό Νηών Κατάλογο έχουν εξαιρετική ομοιότητα με τις μυκηναϊκές αρχαιολογικές θέσεις της περιόδου – γνωστές από τις ανασκαφές. Τα κράνη από δόντια αγριόχοιρων χρησιμοποιούνταν ακόμη. Θραύσματα τοιχογραφίας από τις Μυκληνες δείχνουν έναν στρατιώτη να πέφτει από το τείχο μιας πόλης και στην Πύλο οι μυκηναϊκές δυνάμεις πολέμησαν εναντίον ξένων με δερμάτινα ενδύματα.
Η Ιλιάδα και η Οδύσσεια δεν ανακλούν, απαραίτητα, τις ίδιες εποχές στον ίδιο βαθμό. Το θέμα των ηρώων που επιστρέφουν ίσως να είναι μυκηναϊκό, αλλά τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν κατά την επιστροφή τους υποδηλώνουν την περίοδο που ακολούθησε την κατάρρευση των μυκηναϊκών ανακτόρων. Οι πεποιθήσεις της Ηρωικής Εποχής έχουν πλέον εξαφανιστεί, όταν ο Οδυσσέας επιστρέφει στην Ιθάκη για να επιβεβαιώσει την κυριαρχία του. Για τον ίδιο λόγο, μοιάζει λιγότερο πιθανό η ιστορία της πολιορκίας της Τροίας να προέρχεται από αυτήν την περίοδο.
Ορισμένα στοιχεία, δευτερεύοντα ως προς τις κύριες ιστορίες, προέρχονται με βεβαιότητα από την Σκοτεινή Εποχή. Αναφορές σε φοινικικά ασημένια δοχεία ανήκουν στον 9ο π.Χ.αι.(υπάρχει ένα στην Κνωσσό). Όχι μόνο η χρήση του σιδήρου είναι συχνή, αλλά η ίδια η τεχνολογία του Ηφαίστου όταν δημιουργεί την χάλκινη πανοπλία του Αχιλλέα στην Ιλιάδα είναι δουλειά σιδηρουργού, όχι χαλκουργού!
Το άλλο κύριο θέμα της Οδύσσειας, τα δέκα χρόνια της περιπέτειας, θεωρείται πρωτίστως προϊόν μεταγενέστερης εποχής, αφού ανήκει στο είδος των «ιστοριών των ταξιδευτών», δηλαδή των υπερβολών. Ίδια κι απαράλλαχτα με τις περιπέτειες του Σεβάχ του Θαλασσινού, που απηχούν τις πρώτες περιπέτειες των Αράβων ανάμεσα στους κινδύνους του Ινδικού Ωκεανού και με τις παρόμοιες του Κολόμβου που ανακλούν την ανακάλυψη του Νέου Κόσμου, η ιστορία του Οδυσσέα ανακλά με βεβαιότητα μια περίοδο εξερεύνησης.
Μήπως θα πρέπει λοιπόν να τοποθετηθεί τόσο νωρίς όσο οι λακκοειδείς τάφοι, όταν οι Μυκηναίοι συναντούν τη Σκύλλα και τη Χάρυβδη στα ρεύματα των στενών της Μεσσήνης, ανάμεσα στην Ιταλία και στην Σικελία; Ή είναι προϊόν του 9ου π.Χ.αι. όταν οι Έλληνες ναυτικοί εξορμούσαν δυτικά προς την Αδριατική, διηγούμενοι ιστορίες με κινδύνους για να αποτρέψουν τους ανταγωνιστές τους;
Δεν μπορεί να εκκληφθεί ως σύμπτωση ότι η Ιθάκη, με τους προστατευμένους της όρμους, το φυσικό πρώτο και τελευταίο λιμάνι προσέγγισης σ’ αυτό το άλμα στο άγνωστο, ήταν η θρυλική πατρίδα του ατρόμητου Οδυσσέα ή ότι στους επόμενους αιώνες οι ταξιδιώτες θα αφιέρωναν αναθήματα προς τιμήν του, για να εξασφαλίσουν την προστασία του, στα ιερά της πόλης στην Ιθάκη.
Η Οδύσσεια μας παρέχει πολλά περισσότερα στοιχεία σχετικά με την σύγχρονη κοινωνία, παρά η Ιλιάδα. Άρα γε, ο Οδυσσέας αντιπροσωπεύει τον παντοδύναμο βασιλιά της Ιθάκης ή, όπως συνέβη συχνότατα στους επόμενους αιώνες, μια ομάδα αντίπαλαων αριστοκρατών που διατηρούσαν την εξουσία επισφαλώς με την δύναμη των όπλων και της ευφυϊας;
   

Τετάρτη, 21 Μαρτίου 2018


Η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΠΟΥΑΤΙΕ (732 μ.Χ.)
Η αναχαίτηση των Αράβων από την Ευρώπη
Της Dimitra Papanastasopoulou



Είναι κάποια γεγονότα που από τη φύση τους κρίνονται σπουδαιότερα από άλλα, επειδή αν δεν είχαν την συγκεκριμένη κατάληξη ο κόσμος θα ήταν διαφορετικός. Ένα από αυτά είναι η καθοριστική μάχη που δόθηκε ανάμεσα στο Πουατιέ και στην Τουρ της Γαλλίας, από τις ενωμένες δυνάμεις Φράγκων και Βουργουνδών εναντίον των Αράβων που είχαν κιόλας κατακτήσει την Ισπανία. Αν είχαν νικήσει οι Άραβες, θα είχε επικρατήσει ο ισλαμισμός σε όλη την Ευρώπη.

Ας δούμε συνοπτικά την εξάπλωση των Αράβων πριν περάσουμε στην πολύκροτη μάχη.
Ο 7ος αιώνας ήταν η αρχή της επέκτασης των Αράβων. Προελαύνοντας ανίκητοι, κατάφεραν από το 634 ως το 646 να καταλάβουν την Δαμασκό, την Ιερουσαλήμ και την Αίγυπτο, αποκτώντας πλήρη έλεγχο των θαλάσσιων εμπορικών δρόμων της Μεσογείου. Στη συνέχεια(649-654) κατέλαβαν την Κύπρο, την Κρήτη, τη Ρόδο και τη Σικελία, ενώ η κατάκτηση της Βόρειας Αφρικής(Λιβύη, Τυνησία, Μαρόκο, Αλγερία) υπήρξε καταιγιστική.
Βασικό ρόλο έπαιξε η στάση των βερβερικών φυλών- αυτόνομες ως τότε- που ασπάστηκαν το Ισλάμ, έστω και με κάποιες επαναστάσεις. Το 710 ο στρατηγός Μούσα Ιμπν Νουσαϊρ που ήταν διοικητής του Μακρέμπ(των δυτικών αφρικανικών κτήσεων) έστειλε την πρώτη ερευνητική αποστολή στην Ισπανία, για να ακολουθήσει δεύτερη την επόμενη χρονιά, υπό τον Γκίμπρ αλ Ταρίκ Ζιγιάντ. Ήταν μια επιτυχημένη εκστρατεία που επέτρεψε στους Άραβες να περάσουν το Γιβραλτάρ ( από τότε πήρε το όνομα αυτό από τον στρατηγό Γκίμπρ αλ Ταρίκ∙το όνομα σημαίνει ο βράχος του Ταρίκ) και να πατήσουν σε ισπανικό έδαφος. Οι εσωτερικές διενέξεις που ταλαιπωρούσαν το βησιγοτθικό βασίλειο της Ισπανίας δεν είχαν τη δύναμη να αμυνθούν. Η Γρανάδα, η Κόρδοβα, το Τολέδο και ένα σωρό ισπανικές πόλεις έπεφταν η μία πίσω από την άλλη, γινόμενες μέρος του χαλιφάτου της Ανδαλουσίας.
Όσοι Χριστιανοί κατάφεραν να γλυτώσουν, κατέφυγαν στην Αστούρια, στα βορειοδυτικά της Ισπανίας, ενώ η αραβική επέλαση συνεχίζεται ανεβαίνοντας όλο και πιο βόρεια. Ωστόσο, το σαράκι της αρχηγίας, εκφρασμένης μέσω της αυτονομίας, «χτύπησε» τους Άραβες. Η καταστολή του φαινομένου ανατέθηκε από τον χαλίφη Χισάμ Άμπντ αλ Μαλίκ στον κυβερνήτη της ανατολικής Ανδαλουσίας Άμπντ αρ Ραχμάν, μαζί με την αποστολή να βάλει τέλος στις προσπάθειες του Φράγκου πρίγκιπα της Ακουϊτανίας για επικράτηση.

Οι Άραβες με τους Βερβερίνους συνέχιζαν επικρατώντας λιγότερο ή περισσότερο εύκολα την επιδρομή τους, φτάνοντας στα Πυρηναία και βαδίζοντας προς την Γαλατία. Οι γείτονες της περιοχής, οι Φράγκοι, με αρχηγό τους τον Κάρολο, έναν άνδρα που είχε περάσει από φωτιά και σίδερο μέχρι να πάρει τον τίτλο, ετοιμάστηκαν να αντιμετωπίσουν τους Άραβες, αποφασισμένοι να τους σταματήσουν, να νικήσουν ή να πεθάνουν, έχοντας πλήρη επίγνωση της ιστορικής στιγμής.
Η αναμέτρηση των δύο αντίπαλων και άνισων στρατών (οι Άραβες ήταν περισσότεροι) έγινε σε μια πλαγιά, ανάμεσα στο Πουατιέ και στην Τουρ, στα βόρεια σύνορα του φραγκικού βασιλείου της Ακουιταίνης (σημερινή κεντρική-δυτική Γαλλία), εκεί όπου ο Κλέν και ο Βιεν ενώνουν τα νερά τους, μια τοποθεσία διαλεγμένη από τον Κάρολο.
Οι Άραβες, υπό τον Ραχμάν, γεμάτοι λάφυρα, υποχρεώθηκαν να στρατοπεδεύσουν σε χαμηλότερο σημείο της πλαγιάς, σε σχέση με τον Κάρολο, ο οποίος παρέταξε τις δυνάμεις του(Φράγκοι, Γερμανοί, Αλαμανοί, Σάξονες, Γαλάτες)σε αμυντική και κυκλική φάλαγγα.
Δύο διαφορετικοί πολιτισμοί, δύο διαφορετικοί κόσμοι ετοιμάστηκαν να εξουδετερώσουν ο ένας τον άλλον. Από τη μια οι πολυπληθείς μικρόσωμοι Άραβες, με τα λευκά τουρμπάνια και το ιππικό τους, από την άλλη οι μεγαλόσωμοι, αλλά πεζοί, Φράγκοι με τα στρογγυλά καπέλα, τα μακριά τους κοντάρια, παρατεταγμένοι σ’ ένα αδιαπέραστο τείχος- το τείχος του πάγου όπως έμεινε γνωστό.
Για έξι ολόκληρες μέρες, με τον Ραχμάν να ελπίζει σε κάποιες περαιτέρω ενισχύσεις, από ομάδες του που πλιατσικολογούσαν στην ευρύτερη περιοχή, οι δύο στρατοί περιορίστηκαν σε κάποιες ασήμαντες αψιμαχίες. Ο Ραχμάν παρατηρώντας όλο και καλύτερα την μειονεκτική θέση του στρατού του, αισθανόταν άβολα. Επι πλέον, δεν είχε τη δυνατότητα να υπολογίσει τη δύναμη των αντιπάλων με τα τεχνάσματα που σκαρφιζόταν ο Κάρολος ( το δάσος πίσω τού πρόσφερε άριστη κάλυψη).
Το κρύο ήταν τσουχτερό. Οι Φράγκοι ήταν συνηθισμένοι, ενώ οι Άραβες όχι, και επί πλέον δεν διέθεταν τα απαραίτητα ζεστά ρούχα.
Τελικά, την 25η Οκτωβρίου ο Ραχμάν έδωσε τη διαταγή της επίθεσης, προσδοκώντας άλλη μια φορά στην δυνατότητα του ιππικού του να διεισδύει στις εχθρικές γραμμές, να προκαλεί υπερφαλάγγιση και να διασπά την εχθρική παράταξη.
Η μία επέλαση διαδεχόταν την άλλη, αλλά εις μάτην. Το έδαφος και τα δέντρα ανέκοπαν την ορμή του, ενώ οι Φράγκοι έμεναν απόλυτα πειθαρχημένοι στις θέσεις τους, θρυμματίζοντας τα πλευρά και τα πόδια των αραβικών αλόγων με τα ξίφη, τα σφυριά και τα καρφιά τους, αποτελειώνοντας εύκολα τους πεσμένους στο έδαφος Άραβες.
Η μάχη τελείωσε με το πέσιμο της νύχτας, με τον Ραχμάν νεκρό και τους Άραβες να εγκαταλείπουν το πεδίο της μάχης αργά το βράδυ. Οι Φράγκοι το ανακάλυψαν την επομένη το πρωί.
Ο Κάρολος απέκτησε το προσωνύμιο «Μαρτέλος» που σημαίνει «σφυρί», με αφορμή το χαρακτηριστικό φραγκικό πέλεκυ που κράδαινε.
Ο σκοπός είχε επιτευχθεί. Οι Άραβες είχαν υποχωρήσει για πάντα και τέθηκαν οι βάσεις μιας ισχυρής δύναμης στην Δυτική Ευρώπη, για πρώτη φορά μετά την πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας το 476.
  


Παρασκευή, 9 Μαρτίου 2018


CONSTANTINO BRUMIDI (1805-1880)
Ο Μιχαήλ Άγγελος της Αμερικής
Της Dimitra Papanastasopoulou




Ένας εξαιρετικός ζωγράφος, ελληνικής καταγωγής που έφτασε να ζωγραφίσει το αμερικανικό Καπιτώλιο, ξοδεύοντας για το μεγαλειώδες αυτό έργο είκοσι πέντε ολόκληρα χρόνια!
Μια περιπετειώδης ζωή, ένας αφανής καλλιτέχνης, με τη μοίρα των πολλών εξ αυτών να πεθαίνουν άσημοι και πάμπτωχοι, τελευταία, και χάρη στην επιμονή μιας Αμερικανίδας ξεναγού, ήρθε ξανά στο προσκήνιο και αποθεώνεται η τεχνική του δεινότητα.

Ο Κωνσταντίνος Μπρουμίδης γεννήθηκε στη Ρώμη από τον Σταύρο Μπρουμίδη εκ Φιλιατρών και την Ιταλίδα Άννα Μπιανκίνι. Η οικογένεια του πατέρα του είχε ρίζες από το 1652 και πολεμούσε τους Τούρκους. Πρόγονοι του Κωνσταντίνου πολέμησαν στα Ορλωφικά, κάποιοι ήταν ηγετικά στελέχη. Κυνηγημένοι από τους Τούρκους, αναγκάστηκαν να διαφύγουν στη Ζάκυνθο στα 1774 και από εκεί στη Ρώμη.
Η κλίση στη ζωγραφική εκδηλώθηκε πολύ νωρίς στον Κωνσταντίνο που αρχίζει να φιλοτεχνεί τοιχογραφίες στα αριστοκρατικά παλάτσο της Ρώμης. Όταν φθάνει στην ηλικία των δεκατριών ετών, σπουδάζει ζωγραφική στην Ακαδημία του Αγίου Λουκά στη Ρώμη, με δασκάλους μεγάλα ονόματα της ιταλικής τέχνης(Αντόνιο Κάνοβα, Μπερτέλ Τόρβαλντσεν). Γρήγορα γίνεται αντιληπτό το ταλέντο του στις αναγεννησιακές τοιχογραφίες, αλλά και στην γλυπτική. Δεν θ’ αργήσει να γίνει ένας από τους καλύτερους ζωγράφους της Ρώμης.
Στα 1840 ο Πάπας Γρηγόριος ΙΣΤ΄τού ανέθεσε την αποκατάσταση των κατεστραμμένων τοιχογραφιών του Ραφαήλ στο Βατικανό, ενώ αργότερα ανέλαβε τη δημιουργία του πορτρέτου του Πάπα Πίου Θ΄. Ενθουσιασμένος ο Πίος τον παρασημοφόρησε και τον προσέλαβε στη φρουρά του Βατικανού. Η τιμή αυτή μετά από λίγα χρόνια θα φέρει τη ρήξη μεταξύ τους, αφού ο Μπρουμίδης θα αρνηθεί να πάρει όπλο και να πολεμήσει τον Γαριβάλδη. Η άρνησή του έχει ως αποτέλεσμα να βρεθεί φυλακισμένος στα μπουντρούμια του Βατικανού, αφήνοντας τη γυναίκα και τα δύο παιδιά του σε απόγνωση. Δέκα τέσσερις μήνες αργότερα, ο Πάπας τον ελευθέρωσε, αλλά ο Μπρουμίδης δεν αισθανόταν ασφαλής. Η έλευση του γαλλικού στρατού στη Ρώμη το 1849, τον έπεισε ότι ήταν ώρα να σαλπάρει για την Αμερική- τη χώρα της ευκαιρίας για όλους, τη χώρα που ήδη του προσέφερε δουλειές και συμβόλαια.
Ο Μπρουμίδης πάτησε το πόδι του στο φιλόξενο για εκείνον αμερικανικό έδαφος το 1852 και πήρε την αμερικανική υπηκοότητα το 1857. Πήγε μόνος, αφήνοντας για πάντα πίσω την οικογένειά του, διατηρώντας μόνον αλληλογραφία με την κόρη του.
Δεν προλαβαίνει να φιλοτεχνεί πορτρέτα, να διακοσμεί εκκλησίες και η φήμη του μεγαλώνει: όλοι μιλούν για τον Ιταλό που ζωγραφίζει σαν τον Μιχαήλ Άγγελο.
Επιστρέφοντας από ένα ταξίδι στο Μεξικό, όπου φιλοτέχνησε μια αναπαράσταση της Αγίας Τριάδας στον καθεδρικό της πόλης του Μεξικού, επισκέφθηκε την Ουάσιγκτον και το Καπιτώλιο. Οι λευκοί του τοίχοι τού μιλούν, παραστάσεις γεννιούνται αμέσως στο γόνιμο μυαλό του. Δεν διστάζει στιγμή και προσφέρει τις υπηρεσίες του στον Φρούραρχο του Καπιτωλίου, τον επιστάτη των έργων επέκτασης του κτιρίου, δηλαδή.
Και άρχισε το έργο του από την Αίθουσα Συνεδριάσεων της Επιτροπής Γεωργίας.
Όλοι εντυπωσιάζονται και μέσα σε λίγα χρόνια γίνεται γνωστός ως «κυβερνητικός ζωγράφος». Όσες ώρες ζωγραφίζει ανεβασμένος πάνω στις σκαλωσιές, ένα σταθερό κοινό τον παρακολουθεί και τον θαυμάζει...
Το σημαντικότερο έργο του Μπρουμίδη στο Καπιτώλιο είναι ο θόλος του∙ περιλαμβάνει την κολοσσιαία Αποθέωση του Ουάσιγκτον και την ζωφόρο της Αμερικανικής Ιστορίας, με αλληγορικές παραστάσεις από την ιστορία του αμερικανικού έθνους. Οι διάδρομοι της Συγκλήτου θα μείνουν γνωστοί ως Διάδρομοι Μπρουμίδη, ενώ οι παραστάσεις του για την Ελευθερία και την Ένωση στον προθάλαμο του Λευκού Οίκου είναι μνημειώδεις.
Τα πορτρέτα όλων των πατέρων του αμερικανικού έθνους με τις περιβόητες αλληγορίες είναι δικά του έργα, έργα που τον οδήγησαν στο πάνθεον της αμερικανικής τέχνης.

Ζωγράφιζε μέχρι τέλους, χωρίς να κάμπτεται από το πέσιμο από τη σκαλωσιά και τις αρρώστιες που τον βρήκαν αργότερα, περνώντας τον περισσότερο χρόνο του μέσα στο Καπιτώλιο. Συνολικά, ζωγράφισε περισσότερα από 1.500 τ.μ. στο Καπιτώλιο.
Αν και τάφηκε στο νεκροταφείο των διασημοτήτων (Κοιμητήριο Γκλένγουντ) το μνήμα του παρέμεινε χωρίς επιγραφή. Και θα έμενε λησμονημένος για τα επόμενα εβδομήνα δύο χρόνια. Παραμένει μυστήριος ο λόγος που πέρασε τα τελευταία του χρόνια φτωχός, παρά την παχυλή αμοιβή που λάμβανε όλα του τα χρόνια.

Το 2008 ο πρόεδρος Τζόρτζ Μπούς υπέγραψε διάταγμα που απένειμε το Χρυσό Μετάλλιο του Κογκρέσου στον Έλληνα ζωγράφο.

Επιλέγω να μη σας δείξω τον ίδιο τον μεγάλο καλλιτέχνη, αλλά το έργο του Ελευθερία.