ΜΑΡΙ ΤΥΣΣΩ ( 1761-1850)

Τα κέρινα ομοιώματα

Της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Η ιδιαίτερη προσωπικότητα που εξετάζουμε σήμερα γεννήθηκε στο Στρασβούργο της Γαλλίας. Ο πατέρας της, Γιόζεφ Γκρόσχολτζ, σκοτώθηκε στον Επταετή Πόλεμο δύο μήνες πριν γεννηθεί η Μαρί. Η μητέρα της, Άνν Μαρί Γουάλντερ, αποφάσισε να μετακομίσει στην Βέρνη της Ελβετίας έξι χρόνια αργότερα και να εργαστεί ως οικονόμος στο σπίτι του νεαρού Δρ. Φιλίπ Κούρσιους, του ανθρώπου που θα έπαιζε τον σημαντικότερο ρόλο στη ζωή της ορφανής Μαρί.

Ο Κούρσιους ήταν γιατρός και έφτιαχνε κέρινα ομοιώματα για να δείχνει την ανατομία του ανθρώπινου σώματος. Αργότερα, άρχισε να δημιουργεί και πρόσωπα. Το 1765 μετακόμισε  στο Παρίσι και ίδρυσε ένα «Εργαστήριο Πορτραίτων με Κερί». Την ίδια χρονιά έφτιαξε το κέρινο ομοίωμα της τελευταίας ερωμένης του Λουδοβίκου ΙΕ΄, της Μαντάμ ντυ Μπαρρύ ( είναι το παλιότερο σωζώμενο ομοίωμα).

Το 1766 η Μαρί και η μητέρα της ακολούθησαν τον Δρ. Κούρσιους στο Παρίσι. Η πρώτη έκθεση του Κούρσιους έλαβε χώρα το 1770 και ήταν πετυχημένη, αφού τράβηξε το ενδιαφέρον ενός  μεγάλοτ πλήθους ανθρώπων. Το 1776 η έκθεση μεταφέρθηκε στο Παλαί Ρουαγιάλ, ενώ το 1782 άνοιξε μια δεύτερη, αλλά διαφορετική έκθεση, το «Σπήλαιο των Μεγάλων Κλεφτών», έναν πρόγονο της «Αίθουσας του Τρόμου».

Ο Κούρσιους δίδαξε στην πρόθυμη και ταλεντούχα Μαρί την τέχνη του κι εκείνη άρχισε να εργάζεται μαζί του. Το πρώτο της πορτραίτο (Βολταίρος) το έφτιαξε το 1777, για να ακολουθήσουν στα επόμενα χρόνια μέχρι την επανάσταση(1789) πορτραίτα σημαντικών και ισχυρών προσωπικοτήτων, όπως ο Ζαν Ζακ Ρουσσώ και ο Μπένζαμιν Φράνκλιν.

Στα απομνημονεύματά της (τα έγραψε το 1838) αναφέρει ότι την προσέλαβαν να διδάξει την Ελίζαμπεθ, την αδελφή του Λουδοβίκου ΙΣΤ΄, αποκαλύπτοντας ότι ήταν παρούσα σε πολλές συνομιλίες των βασιλόπαιδων και διαφόρων μελών της Αυλής. Υποστηρίζει ότι ήταν όλοι τους τόσο ευχαριστημένοι με τη δουλειά της, ώστε την κάλεσαν να ζήσει στο ανάκτορο των Βερσαλλιών για 9 χρόνια (δεν υπάρχει καμία άλλη πηγή που να το βεβαιώνει).

Στις 12 Ιουλίου 1789, τα κέρινα κεφάλια του Ζακ Νεκέρ και του Δούκα της Ορλεάνης(έργα του Κούρσιους) παρήλασαν σε μια πορεία διαμαρτυρίας, δύο μόλις μέρες πριν την κατάληψη της Βαστίλλης.

Η Μαρί, ως γνωστή φιλομοναρχική, συνελλήφθη από την επαναστατική κυβέρνηση. Η μέρα του απαγχονισμού της στη γκιλοτίνα ορίστηκε και το κεφάλι της ξυρίστηκε. Ωστόσο, στάθηκε τυχερή και σώθηκε, χάρη στην επέμβαση του Κολό ντ’ Ερμπουά, ενός υποστηρικτή και χρηματοδότη του Κούρσιους.

Η Μαρί άρχισε να φτιάχνει  νεκρικές μάσκες για τα διάσημα θύματα της επανάστασης, όπως ο Λουδοβίκος ΙΣΤ΄, η Μαρία Αντουανέτα, ο Μαρά, ο Ροβεσπιέρος κλπ. Οι μάσκες της, ομολογουμένως εξαιρετικές, παρήλασσαν στους δρόμους του Παρισιού, σαν να ήταν επαναστατικές σημαίες.

Όταν ο Κούρσιους πέθανε(1794) η Μαρί κληρονόμησε τη συλλογή των δικών του κέρινων ομοιωμάτων και τον επόμενο χρόνο παντρεύτηκε τον πολιτικό μηχανικό Φρανσουά Τυσσώ. Γέννησε τρία παιδιά: μια κόρη που πέθανε αμέσως και δύο γιούς, τον Τζόζεφ και τον Φρανσουά.

Το 1802, μετά την Συνθήκη της Αμιένης, η Μαρί έφυγε για το Λονδίνο, παίρνοντας μαζί της τον έναν από τους δύο γιούς της, τον τετράχρονο Τζόζεφ, για να παρουσιάσει εκεί μια συλλογή πορτραίτων στο Λυσέουμ Θήατερ, παράλληλα με ένα φαντασμαγορικό σόου που παρουσίαζε ο Πώλ Φιλιντόρ, ο οποίος εισέπραξε τα μισά κέρδη της.

Η Μαρί Τυσσώ, λόγω των Ναπολεόντιων Πολέμων, δεν μπορούσε να γυρίσει πίσω στη Γαλλία και αποφάσισε να κάνει ένα τουρ με την συλλογή της στα Βρετανικά Νησιά.

Αρκετά χρόνια αργότερα, το 1822, ο μικρότερος γιός της Φρανσουά πήγε να τη βρει και να μείνει μαζί της, μπαίνοντας και στην επιχείρηση της μητέρας του. Ο σύζυγός της παρέμεινε στη Γαλλία και δεν συναντήθηκαν ποτέ ξανά.

Το 1835, μετά από τριάντα τρία χρόνια περιηγήσεων στη Βρετανία, η Μαρί έστησε την πρώτη μόνιμη έκθεση των κέρινων ομοιωμάτων της στην Μαίηκερ Στρητ, στον τελευταίο όροφο του Μπαίηκερ Στρητ Μπαζάρ.

Πέθανε ήσυχα, στον ύπνο της, στο Λονδίνο, σε ηλικία 88 ετών.

ΜΑΡΤΙΝ ΛΟΥΘΕΡ ΚΙΝΓΚ ΤΖΙΟΥΝΙΟΡ(1929-1968)

Ο επαναστάτης ιερωμένος

Της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Ο Μάρτιν Λούθερ Κίνγκ ο Νεώτερος γεννήθηκε στην Ατλάντα της Τζώρτζια από πατέρα ιερέα που έφερε ακριβώς το ίδιο όνομα. Το πραγματικό τους όνομα ήταν Μάϊκλ, αλλά ο πατέρας του το άλλαξε σε Μάρτιν Λούθερ προς τιμήν του Μαρτίνου Λούθηρου, του Γερμανού Προτεστάντη θεολόγου.

Αν και έμεναν σε μια συνοικία εύπορων μαύρων, ο Μάρτιν Λούθερ Κίνγκ ο Νεώτερος έζησε από πολύ μικρό παιδί την αγριότητα και την ταπείνωση του ρατσισμού που μάστιζε τον αμερικανικό νότο, αλλά έμαθε να πειθαρχεί στο αυστηρο θρησκευτικό οικογενειακό του περιβάλον.

Η ρητορική του δεινότητα θα αναδυθεί στο γυμνάσιο όταν γίνει μέλος στην σχολική ομάδα Debate. Το πρώτο του βραβείο το πήρε σε ηλικία 15 ετών, όταν ήρθε πρώτος σε διαγωνισμό ρητορικής (προκηρυγμένο από τον φιλανθρωπικό σύλλογο των μαύρων Black Elks) με θέμα «ο Νέγρος και το Σύνταγμα».

Το καλοκαίρι της ίδιας χρονιάς θα δουλέψει σε καπνοπαραγωγική μονάδα στο Κονέκτικατ και θα διαπιστώσει μια εντελώς διαφορετική-προς το καλύτερο- συμπεριφορά των λευκών απέναντί του. Είναι το έναυσμα για την πορεία-σκοπό της ζωής του.

Τέσσερα χρόνια αργότερα αποφοιτά από το Κολλέγιο Μούρχαουζ, το οποίο δεχόταν μόνον μαύρους σπουδαστές, αποφασισμένος να ακολουθήσει την ιερωσύνη και να συνεχίσει τις σπουδές του. Παρακολουθεί ένα σεμινάριο στο Τσέστερ της Πενσυλβάνια και έρχεται για πρώτη φορά σε επαφή με Προτεστάντες θεολόγους και με την φιλοσοφία της μη-βίας του Μαχάτμα Γκάντι.

Το 1955 αποφοιτά από το Πανεπιστήμιο της Βοστώνης με τον τίτλο του Δόκτορα της Θεολογίας. Είναι κιόλας παντρεμένος με την Κορέτα Σκοτ και περιμένει το πρώτο του παιδί, αποφασισμένος να κάνει τα πάντα ώστε η φυλή του να βρει τη θέση που της αξίζει, ξεκινώντας από τη θέση του πάστορα στην εκκλησία των Βαπτιστών, στο κέντρο του ρατσισμού- στο Μοντγκόμερυ της Αλαμπάμα. Είναι μόλις 24 ετών. Πέντε χρόνια αργότερα, αναλαμβάνει την εκκλησία στην οποία λειτουργούσε ο πατέρας του και μένει εκεί μέχρι το απότομο κόψιμο του νήματος της ζωής του, συγκλονίζοντας το εκκλησίασμα με τους εμπνευσμένους λόγους του.

Ο αγώνας είναι μακρύς:

Το 1955 ηγείται της νικηφόρας εκστρατείας του μποϋκοτάζ των δημοσίων λεωφορείων της πόλης Μοντγκόμερυ.

Το 1957 ιδρύει την Διάσκεψη της Χριστιανικής Ηγεσίας του Νότου, κατέχοντας τη θέση του Προέδρου.

Το 1961 εμψυχώνει την εκστρατεία Επιβάτες για την Ελευθερία, την κινητοποίηση που έδωσε οριστικό τέλος στους φυλερικούς διαχωρισμούς στα μέσα μαζικής μεταφοράς.

Το 1962 ηγείται στον αγώνα εναντίον του φυλετικού διαχωρισμού στο Ώλμπανυ της Τζώρτζια (γνωστό ως Κίνημα του Ώλμπανυ).

Το 1963 μετέχει στη διοργάνωση ειρηνικών πορειών διαμαρτυρίας στο Μπέρμινχαμ της Αλαμπάμα και ηγείται στην «Πορεία στην Ουάσιγκτον», όπου εκφωνεί την ομιλία που έμεινε ιστρορική, αρχίζοντας με τη φράση: I have a dream…(έχω ένα όνειρο...). Το όνειρο αυτό είναι εικόνες ισότητας στην καθημερινότητα μαύρων και λευκών σε ολόκληρη την Αμερική.

Το 1964 τιμάται με το βραβείο Νόμπελ για τους ειρηνικούς αγώνες του υπέρ των πολιτικών δικαιωμάτων των μαύρων Αμερικανών πολιτών.

Το 1965 ηγείται στην «Πορεία από τη Σέλμα στο Μοντγκόμερυ», μια διαμαρτυρία για την απαγόρευση του δικαιώματος ψήφου στους μαύρους.

Κριτικάρει σφοδρώτατα τον πόλεμο στο Βιετνάμ και το 1967 εκφωνεί τον, επίσης ιστορικό λόγο του «Πέρα από το Βιετνάμ».

Καμία πορεία δεν έγινε απρόσκοπτα και χωρίς επεισόδια, χωρίς να στάξει αίμα.

Γίνονται πολλές απόπειρες δολοφονίας του, τις οποίες αντιμετωπίζει στωικά, λέγοντας δημόσια ότι η δολοφονία του δεν θα σταματήσει τη μάχη για τα ίσα δικαιώματα. Μετά την δολοφονία του Προέδρου Τζων Φιτζέραλντ Κέννεντυ, είπε στην σύζυγό του Κορέτα: «Αυτό θα συμβεί και σε μένα. Δεν θα σταματήσω να σου λέω ότι αυτή η κοινωνία είναι άρρωστη».

Τίποτε δεν ήταν εύκολο. Πολλοί μαύροι τον αμφισβήτησαν, κατηγορώντας τον για ρεφορμισμό και εξάρτηση από το κατεστημένο. Η συσσωρυμένη οργή τους έκανε να στραφούν σε πιο ριζοσπαστικά κινήματα όπως των Μαύρων Πανθήρων και του Μάλκολμ Χ.

Η παθητική αντίδραση, στην οποία μένει πιστός ο Κίνγκ, οι συνομιλίες του με τον Ρόμπερτ Κέννεντυ και τον Λύντον Τζόνσον θα κάνουν τους ομοφύλους του καχύποτους και θα τον κατηγορήσουν για ρατσισμό, προδοσία και δουλοπρέπεια.

Το 1968, επίμονος και ακαταπόνητος, σχεδιάζει μια πορεία προς την Ουάσιγκτον που την ονομάζει «Πορεία των φτωχών», θέλοντας να δείξει το μέγεθος της φτώχειας που μάστιζε τους μαύρους. Ταξιδεύει σ’ ολόκληρη την Αμερική, με σκοπό να συγκεντρώσει έναν διαφυλετικό «στρατό» και να βαδίσουν ειρηνικά προς την Ουάσιγκτον και να δεσμεύσει το Κογκρέσο να ψηφίσει νόμο περί προνοίας των φτωχών Αμερικανών- όχι μόνο των μαύρων.

Στα τέλη Μαρτίου 1968 λαμβάνει ένα τηλεφώνημα από τους εργάτες καθαριότητας του Μέμφις στο Τενεσσί, που ζητούν την υποστήριξή του στην απεργία τους. Απεργούν ζητώντας ίσους μισθούς με τους λευκούς εργάτες.

Ο Μάρτιν Λούθερ Κίνγκ δέχεται και καταλύει με τους συνοδούς του στο μοτέλ Λωραίνη, εκεί που διαμένει όποτε πηγαίνει στο Μέμφις, την 29^η Μαρτίου.

Το ημερολόγιο έδειχνε 4 Απριλίου 1968. Στις 6 το απόγευμα, ο Κίνγκ βγαίνει από το δωμάτιό του στο μπαλκόνι και δέχεται δολοφονικά πυρά στο πρόσωπό του από τον λευκό, κατάδικο για ληστεία, Τζέημς Έαρλ Ρέυ. Πέφτει κάτω αιμόφυρτος και αναίσθητος. Οι άνδρες της συνοδείας του τον μετέφεραν αμέσως στο νοσοκομείο, όπου χειρουργήθηκε χωρίς καθυστέρηση.

Ο Ρέυ είχε αποδράσει από τις φυλακές του Μιζούρι και είχε νοικιάσει ένα δωμάτιο που ήταν ακριβώς απέναντι από το μοτέλ. Συνελήφθη με την μέθοδο των δακτυλικών αποτυπωμάτων τον Ιούνιο της ίδιας χρονιάς στο Λονδίνο, ενώ προσπαθούσε να διαφύγει στη Ζιμπάμπουε με πλαστό διαβατήριο. Στο δωμάτιο, από το οποίο πυροβόλησε τον Κίνγκ η αστυνομία βρήκε κυάλια και έναν χάρτη, πάνω στον οποίο ήταν σημειωμένες οι διευθύνσεις του σπιτιού του Κίνγκ και του μοτέλ Λωρραίνη).  

Οι δείκτες έδειχαν 7 όταν ο Κίνγκ άφησε την τελευταία του πνοή. Η κηδεία του έγινε στις 9 Απριλίου στην εκκλησία όπου ήταν πάστορας. Χιλιάδες κόσμος τον αποχαιρετά, διάσημοι και άσημοι, απλοί πολίτες και επίσημοι. Όλη η Αμερική παρακολουθεί από τους δέκτες της τηλεόρασης εκατό χιλιάδες ανθρώπους να συνοδεύουν τον ειρηνιστή πάστορα στην τελευταία του κατοικία.

Η Πορεία των Φτωχών πραγματοποιήθηκε από τις 12 Μαϊου ως τις 24 Ιουνίου 1968. Επι κεφαλής ήταν η σύζυγος του νεκρού, Κορέτα Κίνγκ, και ο νέος Πρόεδρος της Χριστιανικής Διάσκεψης Ράλφ Αμπερνάθυ.

Ακούστηκαν πολλά περί συνωμοσίας της αμερικανικής κυβέρνησης, ότι ο Ρέη ήταν απλά ένα πιόνι ή ότι ήταν ένας τρελός που επιζητούσε τη δημοσιότητα.

Η 15^η Ιανουαρίου (ημέρα γέννησης του Μάρτιν Λούθερ Κίνγκ) ανακηρύχθηκε επίσημη γιορτή στην Αμερική το 1986.

I have a dream…

Ο ΘΕΟΣ ΑΠΟΛΛΩΝ

Οι έρωτες και τα παιδιά του

Της Dimitra Papanastasopoulou

Ο θεός του φωτός, της μουσικής, της ιατρικής και της μαντικής είχε μια πολυτάραχη, πολλές φορές άτυχη ερωτική ζωή, αλλά τα παιδιά που απέκτησε έγιναν πασίγνωστα για τα ταλέντα και τις ιδιότητες που τους κληροδότησε.

Πρώτος στη σειρά είναι ο Υάκινθος- ένας πολύ ωραίος νέος, που ο Απόλλων αγάπησε βαθιά, αλλά σκότωσε άθελά του. Ο δίσκος που πέταξε, βρήκε τον άτυχο νέο στο κεφάλι.

Δεύτερος άτυχος ήταν ο Υμέναιος, γιός του γενάρχη της Μαγνησίας Μάγνητα, δισέγγονος του Φρίξου. Κάποιες παραδόσεις, αντίθετα, θέλουν τον Υμέναιο γιό του Απόλλωνα και της μούσας Καλλιόπης και όχι αντικείμενο ερωτικού πόθου. Βεβαιωμένος γιός, πάντως, του Απόλλωνα και της Καλλιόπης είναι ο Ορφέας, στον οποίο ο θεός χάρισε τη λύρα του για να μαγεύει, όχι μόνο τους ανθρώπους, αλλά και τα άγρια θηρία. Όταν οι Μαινάδες έσφαξαν τον Ορφέα, ο Δίας τοποθέτησε τη λύρα στον ουρανό και την έκανε αστερισμό.

Ο Απόλλων ερωτεύτηκε την Μάρπησσα, την κόρη του ποταμού Εύηνου, αλλά την έκλεψε ο Ίδας. Ο Απόλλων τον κυνήγησε, τον έπιασε και πάλεψε μαζί του με τρόπαιο την Μάρπησσα. Ο Δίας, όμως, επενέβη, σταμάτησε την πάλη και είπε ότι έπρεπε η κοπέλα να διαλέξει. Η Μάρπησα προτίμησε τον θνητό Ίδα, με τη σκέψη ότι ο θεός σύντομα θα την παρατούσε.

Ο Δίας επενέβη άλλη μια φορά σε καυγά του Απόλλωνα. Ο Ηρακλής είχε ζητήσει χρησμό και ο Απόλλων αρνήθηκε. Ο ήρωας άρπαξε τότε τον μαντικό τρίποδα και έφυγε για να στήσει κάπου αλλού το δικό του μαντείο. Θεός και ημίθεος ήρθαν στα χέρια. Ο Δίας, λοιπόν, επενέβη και έπεισε τον ήρωα γιό του να δώσει πίσω τον τρίποδα και τον αθάνατο γιό του Απόλλωνα να δώσει τον χρησμό.

Η μούσα Θάλεια ενώθηκε με τον Απόλλωνα και γέννησε τους Κορύβαντες, όντα με δαιμονική δύναμη στον  χορό.

Με την Φθία απέκτησε τρεις γιούς: τον Δώρο, τον Λαόδοκο και τον Πολυποίτη, που βασίλευαν στην Αιτωλία, γνωστή τότε ως Κουρήτιδα( οι γιοί του Απόλλωνα ονομάζονταν και Κούροι). Ωστόσο, ο Αιτωλός τους σκότωσε και καταπάτησε τη γη, ονομάζοντάς την Αιτωλία.

‘Ενας άλλος γνωστός γιός του Απόλλωνα και της Θυίας, κόρης του Καστάλιου και ιέρειας του Διόνυσου, είναι ο Δελφός, που έδωσε το όνομά του στους φημισμένους Δελφούς.

Η Θηρώ γέννησε τον Χαίρωνα κι αυτός ίδρυσε την Χαιρώνεια, η Δρυόπη γέννησε τον Άμφισσο και η νύμφη Κωρυκία έγινε δική του μέσα στο Κωρύκειο άντρο και έφερε στον κόσμο τον Λύκωρο, που δημιούργησε την πόλη Λυκώρεια.

Ένας από τους πιο φημισμένους γιούς του Απόλλωνα είναι ο Ασκληπιός, καρπός της ένωσης του θεού με την κόρη του βασιλιά της Θεσσαλίας Φλεγύα, την Κορωνίδα. Ο κένταυρος Χείρων του έμαθε όλα τα φάρμακα και όλους τους τρόπους να γιατρεύει τις αρρώστιες των ανθρώπων, φτάνοντας στο σημείο να του αποκαλύψει πώς μπορούσε να ξαναζωντανεύει τους νεκρούς.

Το μάτι του Δία έπεσε πάνω στον Ασκληπιό και, τιμωρώντας τον για τούτη την ικανότητα, τον σκότωσε. Ο Απόλλων εξοργίστηκε και ξέσπασε φονεύοντας όλους τους Κύκλωπες- τα όντα που έφτιαχναν τους κεραυνούς του Δία. Ο αρχηγός των θεών, όμως, δεν κάμφθηκε. Απείλησε τον Απόλλωνα ότι θα τον στείλει στον Κάτω Κόσμο, στα Τάρταρα, και ήταν έτοιμος να πραγματοποιήσει την απειλή του, όταν πήγε γονατιστή ικέτις στα πόδια του η Λητώ. Ο Δίας υποχώρησε, επειδή της είχε ιδιαίτερη αδυναμία, και υποχρέωσε τον Απόλλωνα να υπηρετήσει ως υπηρέτης έναν θνητό για ένα χρόνο.

Αυτό έφερε τον Απόλλωνα στη Θεσσαλία, να βόσκει τα κοπάδια του βασιλιά Αδμητου. Θνητός και θεός έγιναν καλοί φίλοι και ο βασιλιάς κατάφερε με τη βοήθεια του θεού να παντρευτεί την Άλκηστη, την ωραιότερη κόρη του Πελία. Αλλά δεν κέρδισε μόνον αυτό. Ο Απόλλωνας του χάρισε μια μακρόχρονη ζωή, ενώ η μοίρα του ήταν σύντομη.

Ο ανήσυχος Απόλλων βρέθηκε ξανά τιμωρημένος από τον Δία όταν συμμάχησε εναντίον του με την Ήρα, τον Ποσειδώνα και την Αθηνά. Και τότε, βρέθηκε στην Τροία, υπηρέτης του βασιλιά Λαομέδοντα και, με την αρωγή του Ποσειδώνα, έχτισε τα τείχη της Τροίας. Ο Λαομέδοντας αρνήθηκε να δώσει την συμφωνημένη αμοιβή στους δύο θεούς και τους έδιωξε. Ο Απόλλων του έστειλε έναν λοιμό και ο Ποσειδώνας απάντησε με πλημμύρες.

Αργότερα, τον καιρό που βασίλευε ο Πρίαμος, ο Απόλλων ερωτεύθηκε την κόρη του Κασσάνδρα. Για να ενωθεί μαζί του της υποσχέθηκε να της χαρίσει την μαντική τέχνη. Κράτησε το λόγο του, αλλά η Κασσάνδρα τον κορόϊδεψε. Έτσι, ο Απόλλωνας της αφαίρεσε την ικανότητα να γίνεται πιστευτή.

Ο Απόλλων αγαπούσε ιδιαίτερα τα χώματα εκείνα κι άφησε πίσω του πολλούς γιούς: τον Τένη της Τενέδου από την Πρόκλεια, τον μάντη Μόψο από την Μαντώ, τον Μίλητο από την Αρεία και άλλους, λιγότερο σημαντικούς.

Ο Αχιλλέας σκότωσε τον Τένη, επειδή δεν άφηνε τους Έλληνες να προσορμιστούν στον τόπο του(στην Τένεδο), παρακούοντας την μητέρα του που τον προειδοποίησε πως αν σκότωνε τον Τένη θα το πλήρωνε με τη ζωή του στην Τροία, πέφτοντας από το χέρι του ίδιου του Απόλλωνα- πράγμα που έγινε.

Η Αρεία ήταν κόρη του Μίνωα. Όταν γέννησε τον Μίλητο τον παράτησε στο δάσος, φοβούμενη την οργή του πατέρα της. Ο Απόλλων φρόντισε τον γιό του, στέλνοντας λύκους να τον προσέχουν και μια λύκαινα να τον θηλάζει.

Στην Αθήνα, ο Απόλλων βίασε την κόρη του βασιλιά Ερεχθέα, την Κρέουσα. Ο γιός που γεννήθηκε εγκαταλήφθηκε επίσης. Και πάλι ο Απόλλων μερίμνησε, στέλνοντας τον Ερμή να τον πάρει και να τον μεταφέρει στους Δελφούς. Εκεί, το βρέφος παραδόθηκε στην Πυθία να το αναθρέψει. Όταν μεγάλωσε μπήκε στην υπηρεσία του ναού και αργότερα, με τη βοήθεια και την έγκριση της Αθηνάς, έγινε βασιλιάς της Αθήνας. Η Κρέουσα, άτεκνη έκτοτε, έμαθε από το στόμα του παιδιού της την αλήθεια. Αυτός ο γιός ήταν ο Ίων, πρόγονος όλων των Ιώνων που κυριάρχησαν στο Αιγαίο και στη μικρασιατική Ιωνία.

Τέλος, στο Άργος, ο Απόλλων ενώθηκε κρυφά με την Ψαμάθη, κόρη του βασιλιά Κρότωπου. Από αυτή την ένωση γεννήθηκε ο Λίνος. Ο Κρότωπος σκότωσε την Ψαμάθη και έριξε το βρέφος βορά στα σκυλιά. Ο εξοργισμένος Απόλλων έπληξε τον τόπο με αμέτρητα κακά, που δεν έπαψαν παρά μόνον όταν όσοι είχαν εναντιωθεί στο θέλημά του έφυγαν για πάντα από το Άργος.

ΜΟΥΧΑΜΑΝΤ ΑΝΟΥΑΡ ΑΣ ΣΑΝΤΑΤ(1918-1981)      

Της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Ο Μουχάμαντ Ανουάρ ας Σαντάτ γεννήθηκε στις 25 Δεκεμβρίου 1918 σ’ ένα μικρό χωριό του Δέλτα του Νείλου, το Μιτ Αμπού αλ Κουμ. Οι γονείς του, φτωχοί αγρότες, είχαν δεκατρία παιδιά και η φροντίδα του Ανουάρ έπεσε στην ευθύνη της γιαγιάς του. Μια γιαγιά ιδιαίτερη, αφού του διηγιόταν ιστορίες για την αντίσταση εναντίον της βρετανικής κατοχής της Αιγύπτου, αλλά και άλλες που αφορούσαν θέματα της σύγχρονης ιστορίας. Το μυαλουδάκι του Ανουάρ γέμιζε...

Υπήρξαν τέσσερα άτομα που τον επηρέασαν στα χρόνια της νιότης του:

-ο Ζαχράν, ένας Αιγύπτιος που είχε αντισταθεί με όλες του τις δυνάμεις στους Βρετανούς, όταν εκδηλώθηκαν διαμαρτυρίες των αγροτών. Κρεμάστηκε για αντίποινα, επειδή στις συμπλοκές σκοτώθηκε ένας Άγγλος στρατιώτης. Η λεγόμενη μπαλάντα του Ζαχράν ενέπνευσε τον νεαρό Ανουάρ τον εθνικισμό, μια ιδεολογία που θα τον ακολουθούσε σε όλη του τη ζωή.

-ο Κεμάλ Ατατούρκ, ο εμπνευστής και δημιουργός της σύγχρονης Τουρκίας, που ο Ανουάρ θαύμαζε για την ικανότητα στην επιβολή μεταρρυθμίσεων.

-ο Μαχάτμα Γκάντι, ο μεγάλος Ινδός ηγέτης, για την ιδεολογία του περί μη βίας, και

-ο Αδόλφος Χίτλερ, για τον τρόπο που έκανε τον γερμανικό ναζισμό στρατηγική απειλή για την Βρετανία.

Το 1938, έχοντας αποφοιτήσει από την Βασιλική Στρατιωτική Ακαδημία του Καϊρου, εντάχθηκε με τον βαθμό του ανθυπολοχαγού στο Σώμα Διαβιβάσεων στο Σουδάν( τότε ανήκε μαζί με την Αίγυπτο στο βρετανικό προτεκτοράτο), όπου γνώρισε τον Γκαμάλ Άμπντελ Νάσερ. Οι δυο τους και κάποιοι άλλοι ίδρυσαν την μυστική οργάνωση Κίνημα Ελευθέρων Αξιωματικών (ΚΕΑ), με σκοπό να απελευθερώσουν την Αίγυπτο από τους Βρετανούς, αλλά και από την βασιλική διαφθορά.

Κατά τον Β΄Παγκόσμιο Πόλεμο φυλακίστηκε από τους Βρετανούς, επειδή συνεργάστηκε με τον Άξονα, ως πληροφοριοδότης, επιδιώκοντας πάντα την απομάκρυνση των Βρετανών από την πατρίδα του.

Το 1952 συμμετείχε με την ΚΕΑ στην λεγόμενη Αιγυπτιακή Επανάσταση, που ανέτρεψε τον βασιλιά Φαρούκ Α΄στις 23 Ιουλίου της ίδιας χρονιάς.

Το 1954, με τον Νάσερ Πρόεδρο, διορίστηκε Υπουργός Εξωτερικών, το 1959 έγινε Γραμματέας(αρχηγός) της Εθνικής Ένωσης-μιας σημαντικότατης γραφειοκρατικής οργάνωσης που στήριζε το καθεστώς, το διάστημα 1960-1968 διετέλεσε Πρόεδρος του Κοινοβουλίου, Αντιπρόεδρος της Αιγυπτιακής Δημοκρατίας και το 1964 μέλος του Προεδρικού Συμβουλίου- του οργάνου που, στην ουσία, κυβερνούσε τον τόπο. Στο τέλος του 1969 έγινε ξανά Αντιπρόεδρος και παρέμεινε μέχρι τον θάνατο του Νάσερ από καρδιακή προσβολή το 1970, οπότε και τον διαδέχτηκε στην Προεδρία.

Κανείς δεν πίστευε ότι θα παραμείνει Πρόεδρος για πολύ. Τον υποτιμούσαν, θεωρώντας ότι δεν ήταν παρά μια μαριονέτα του Νάσερ, του οποίου οι κλωστές που τον συγκρατούσαν θα έσπαζαν με την πρώτη λανθασμένη κίνηση.

Ο Ανουάρ Σαντάτ έμελε να τους εκπλήξει όλους. Μια σειρά από ευφυείς πολιτικές κινήσεις είχε ως αποτέλεσμα να διακριθεί ως ένας ξεχωριστός ηγέτης με το δικό του, προσωπικό κύρος.

Με την Διορθωτική Επανάσταση εξεδίωξε όλα τα κυβερνητικά, πολιτικά και στρατιωτικά ερείσματα των πλέον φανατικών νασερικών εξτρεμιστών.

Μόνο ένα χρόνο αργότερα, εν μέσω του Πολέμου της Φθοράς στο κανάλι του Σουέζ, υποστήριξε τις προτάσεις ειρήνης των Ηνωμένων Εθνών, με σκοπό την ειρήνη με το Ισραήλ και την αποχώρησή τους από τα εδάφη που είχαν πατήσει το 1967(πόλεμος 6 ημερών). Στην αρχή, τόσο οι ΗΠΑ, όσο και το Ισραήλ δεν δέχτηκαν.

Ο Σαντάτ αντελήφθη ότι η επιθυμία του Ισραήλ να διαπραγματευθεί ήταν άμεσα συνδεδεμένη με την στρατιωτική απειλή που αποτελούσε η Αίγυπτος, μια απειλή που είχε, βέβαια, μειωθεί μετά τον παραπάνω πόλεμο και την ήττα των συνασπισμένων αραβικών χωρών. Ωστόσο, η μεγαλύτερη απειλή για το Ισραήλ προερχόταν από την παρουσία ικανού αριθμού σοβιετικών στρατιωτικών(περίπου 20.000 άτομα) στην Αίγυπτο, με τη μορφή των στρατιωτικών συμβούλων και του ανάλογου εξοπλισμού.

Και τότε, συνέλαβε ένα ιδιοφυές σχέδιο: έδιωξε από την Αίγυπτο τους σοβιετικούς συμβούλους και αναδιοργάνωσε τον στρατό, με σκοπό να αναμετρηθεί με το Ισραήλ, να αποσπάσει τα καταπατημένα εδάφη(Χερσόνησο του Σινά και Λωρίδα της Γάζας) και να «παίξει» με αιώνιες διαπραγματεύσεις (όσοι κάνατε τον απαραίτητο συνειρμό με τον Αττίλα στην Κύπρο, πράξατε σωστά).

Η κίνηση να διώξει τους σοβιετικούς σε μια εποχή που η Αίγυπτος αντιμετώπιζε τεράστια οικονομικά προβλήματα και υπήρχαν προβλήματα με τη μικρή βοήθεια που παρείχαν οι σοβιετικοί, τη στιγμή που η παρουσία τους στην Αίγυπτο τους έφερνε τεράστια πλεονεκτήματα (έλεγχος και διείσδυση στην Μέση Ανατολή) ήταν πραγματικά τολμηρή.

Η επιτυχής συνέχεια δόθηκε τον Οκτώβριο του 1973, στον Πόλεμο του Γιομ Κιπούρ, συνεργαζόμενος με τον Πρόεδρο της Συρίας Χαφέζ αλ Άσαντ. Μια κυριολεκτικά αιφνιδιαστική και νικηφόρα επίθεση, που τον ανέδειξε ήρωα της χώρας του, και-έστω για λίγο-του αραβικού κόσμου.

Μετά, κάνοντας μια τεράστια στροφή, υπέγραψε, μετά από μακρότατες συνομιλίες, την ισραηλινο-αιγυπτιακή Συνθήκη Ειρήνης. Μια στροφή που τού χάρισε το Νόμπελ Ειρήνης και το προνόμιο του πιο μισητού ανθρώπου επι γης μεταξύ των Αράβων, οι οποίοι αντέδρασαν άμεσα, αποβάλλοντας την Αίγυπτο από την Αραβική Ένωση. Ήταν η πρώτη τους κίνηση.

Στις 6 Οκτωβρίου 1981, ο Πρόεδρος Σαντάτ επιθεωρούσε τα αιγυπτιακά στρατεύματα πριν τον εορτασμό και την παρέλαση της επετείου του νικηφόρου πολέμου του Γιομ Κιπούρ.

Μια ομάδα μουσουλμάνων εξτρεμιστών, με αρχηγό τον Καλέντ ελ Ισλαμπουλί- υπολοχαγό του αιγυπτιακού στρατού με διασυνδέσεις στην τρομοκρατική οργάνωση Τακφιρ Βαλ-Χαζίρα, και ντυμένοι με κανονικές στρατιωτικές στολές, σταμάτησαν εκεί μπροστά, στον χώρο της επιθεώρησης.  Προηγουμένως είχαν καπνίσει όλοι τους χασίς, τιμώντας αυτή την παράδοση της Μέσης Ανατολής.

Με γρήγορες κινήσεις πυροβόλησαν και έριξαν χειροβομβίδες στους αξιωματούχους και τα στελέχη της αιγυπτιακής κυβέρνησης, τραυματίζοντας και θανατώνοντας αρκετούς. Χρηματοδότης αυτής της οργάνωσης ήταν ο Μουαμάρ Καντάφι, ο οποίος είχε επιχειρήσει να δολοφονήσει τον Αιγύπτιο Πρόεδρο την προηγούμενη χρονιά.

Ο Πρόεδρος Σαντάτ δέχτηκε τέσσερις πυροβολισμούς και άφησε την τελευταία του πνοή δύο ώρες αργότερα, πληρώνοντας τις δύσκολες επιλογές του.

Ο Αντιπρόεδρος Χόσνι Μπουμπάρακ γλίτωσε, έγινε Πρόεδρος και εκδικήθηκε, συλλαμβάνοντας και παραπέμποντας σε δίκη τον επόμενο κιόλας μήνα όσους υποψιαζόταν ότι πήραν μέρος σ’ αυτή τη συνωμοσία. Ο Ισταμπουλί και άλλοι τέσσερις εκτελέστηκαν, ενώ άλλοι 17 τιμωρήθηκαν με φυλάκιση.

Η πλειονότητα των κατηγορουμένων δήλωσε περήφανα τη συμμετοχή στην δολοφονία του «προδότη» που συμφιλιώθηκε με το Ισραήλ.

ΦΙΟΝΤΟΡ ΝΤΟΣΤΟΓΙΕΦΣΚΙ(1821- 1881)

Ο συγγραφέας της εφηβείας μου

Από την Δήμητρα Παπαναστασοπούλου

Ο Φιοντόρ Μιχαήλοβιτς Ντοστογιέφσκι, αυτός ο σπουδαίος Ρώσος συγγραφέας, συντρόφευσε τις εφηβικές μου ανησυχίες με τον καλύτερο τρόπο, ανοίγοντάς μου τους ορίζοντες της ενδοσκόπησης, της βαθειάς σκέψης πίσω και κάτω από την επιφάνεια.

Γεννήθηκε τη χρονιά που η πατρίδα μας όρθωνε το ανάστημά της, μάτωνε και πολεμούσε για το υπέρτατο αγαθό- την ελευθερία, που σήμερα κανείς δε λογαριάζει. Πέθανε τη χρονιά που η Θεσσαλία μου ελευθερώθηκε, τίναξε από πάνω της τα τούρκικα δεσμά και ενώθηκε με την ελεύθερη Ελλάδα.

Πολλοί από σας θα χαμογελάσουν. Κι εγώ δεν θα σας αδικήσω. Αλλά για μένα- που δεν πιστεύω στο τυχαίο- έχει σημασία.

Ο Φιοντόρ, αν και γιός κληρικού, κατάφερε και όρθωσε το δικό του ανάστημα και δεν έγινε κι εκείνος κληρικός-δεν έκανε το αυτονόητο, το αναμενόμενο, παρά το γεγονός ότι έχασε τον πατέρα του στα 18 του χρόνια. Διάλεξε να γίνει στρατιωτικός γιατρός και τελείωσε την καριέρα του ως διευθυντής ενός πτωχομείου της Μόσχας. Αυτό που πρέπει να διαβαστεί πίσω από αυτές τις γραμμές είναι ότι ο Φιοντόρ κέρδισε μια ανώτερη γνώση, τη γνώση που τον οδήγησε στα μονοπάτια της λογοτεχνίας- όπως εκείνος την αντιλαμβανόταν- μετά το 1843.

Το 1849 συνελήφθη και δικάστηκε για συμμετοχή σε προδοτική συνωμοσία. Δεν αρνήθηκε τις κατηγορίες, δεν υπερασπίστηκε τον εαυτό του, παρά δήλωσε ότι ήταν «ένας αφελής-έντιμος ανθρωπιστής και λόγιος που αποβλέπω στο γενικό καλό της ανθρωπότητας». Καταδικάστηκε, μαζί με τους «συνεργάτες» του, σε θάνατο. Μετά από έναν απάνθρωπο πόλεμο νεύρων και εικονικών εκτελέσεων, μετά από ατελείωτες ώρες αναμονής του εκτελεστικού αποσπάσματος σε πλατεία της Αγίας Πετρούπολης στις 22 Δεκεμβρίου της ίδιας χρονιάς (φανταστείτε την παγωνιά), η ποινή του μετατράπηκε σε 4 χρόνια εξορία και καταναγκαστικά έργα στο Όμσκ της Σιβηρίας, με σύγχρονο υποβιβασμό σε απλό στρατιώτη.

Χρειάστηκε να περιμένει μέχρι το 1859 για να καταφέρει να επιστρέψει στις μεγάλες πόλεις ως αξιωματικός και γιατρός και, το κυριότερο, να αρχίσει να γράφει. Το πάθος της χαρτοπαιξίας που κόντεψε να τον καταστρέψει φαίνεται στο βιβλίο του Ο Παίκτης.

Έχουν σειρά τα μεγάλα αριστουργήματα: Αδελφοί Καραμαζώφ, Έγκλημα και Τιμωρία, Ο Ηλίθιος, Οι Δαιμονισμένοι. Το περιοδικό που εκδίδει, Το Ημερολόγιο ενός Συγγραφέα, σημειώνει τεράστια επιχτυχία και ο Φιοντόρ γίνεται πασίγνωστος.

Η ζωή τού επιφυλλάσσει να βιώσει το πιο τρομακτικό γεγονός για έναν γονέα. Επιληπτικός ο ίδιος, οι νόμοι της κληρονομικότητας περνούν την ασθένεια στον μικρότερο γιό του, τον οποίο χάνει το 1878.

Το 1881 παρουσίασε μια σοβαρή πνευμονική αιμορραγία και πέθανε την ίδια ημέρα, αφού πρόλαβε να κοινωνήσει.

Επί δύο συνεχείς ημέρες, η σωρός του έμεινε ανοιχτή μέσα στο γραφείο του, ενώ πλήθος κόσμου συνέρρεε για τον ύστατο χαιρετισμό.

Όλη η Αγία Πετρούπολη, γνωστοί και άγνωστοι, πλούσιοι και φτωχοί, τον ακολούθησε μέχρι το μοναστήρι του Αλεξάντερ Νιέφσκι, όπου έγινε η ταφή.

Κοντά του βρίσκονται οι τάφοι των Τσαϊκόφσκι, Ρίμσκι-Κορσάκοφ, Μουσόρφκσκι, Μποροντίν, το έργο των οποίων γνώρισα και αγάπησα αργότερα.

               (το σπίτι όπου έμενε τα τελευταία χρόνια της ζωής του)

Αφιερώνω στη μνήμη του ένα απόσπασμα από ένα, όχι και τόσο γνωστό έργο του, το μικρό αριστούργημα Αινιγματική αυτοκτονία. Απολαύστε το:

«Η νεότης περιφρονεί το χρήμα, κι εγώ αμέσως επέμεινα στο εναντίον. Επέμεινα τόσο, που σιγά-σιγά άρχισε να γίνεται σιωπηλή. Άνοιγε τα μάτια της, μ’ άκουγε και σιωπούσε. Βλέπετε, η νεότης, είναι μεγαλόψυχη, καλή, μα πολύ ενθουσιώδης∙ δεν ξέρει καθόλου τι θα πει αναεκτικότητα: μόλις ένα πράγμα δεν είναι πια του γούστου της, όπου και νάναι θα το περιφρονήσει. Κι εγώ ήθελα να βάλω ιδέες μεγάλες στην καρδιά της, ένα φως εμπιστοσύνης στο βλέμμα της... Δεν είν’ έτσι; Ας πάρομε ένα παράδειγμα: Πώς θα εξηγούσα σ’ ένα τέτοιο χαρακτήρα, τις δουλειές του ενεχυροδανειστηρίου μου; Εννοείται ότι δεν της μιλούσα απ’ ευθείας γι’ αυτό. Φαινόμουν σαν να της ζητούσα συγγνώμην για το είδος των υποθέσεών μου∙ μα ενεργούσα, μιλούσα, σα να λέμε έτσι, μόνο για την υπερηφάνεια μου,κι η σιωπή μου ήταν εύγλωττη.

   Ω! Είμαι δάσκαλος στην ευλωττία της σιωπής∙ σ’ όλη μου τη ζωή μίλησα έτσι και ξετυλίχτηκαν μέσα μου τραγωδίες ολόκληρες, σιωπηλές, γιατί κι εγώ υπήρξα δυστυχισμένος, καταφρονήθηκα απ’ όλους και λησμονήθηκα. Κανείς, κανείς δεν το ξέρει, κι άξαφνα αυτό το κορίτσι των δεκάξι χρονών που μάζεψε από στόματα τιποτένια και άναντρα μερικές ψευδολογίες για μένα, νόμισε πως τάξερε όλα, πως γνώριζε ό,τι μπορεί να κρύψει η ψυχή ενός ανθρώπου».

ΑΝΑΓΚΗ
Η άγνωστη, ανώτατη όλων θεά
Της Dimitra Papanastasopoulou

Οι πρόγονοί μας από πολύ νωρίς, από τα προϊστορικά χρόνια, ανέδειξαν ως ιδεατή και ανθρωπόμορφη θεά την Ανάγκη.

Στην Ορφική θεολογία φέρεται να παραστάθηκε για πρώτη φορά σαν μια βίαιη, αναπόφευκτη θεϊκή δύναμη και ήταν πολλοί εκείνοι (όπως ο Ιερώνυμος), που την ταύτισαν με την Αδράστεια, την προσωποποίηση, δηλαδή, της «αναπόδραστης/αναπόφευκτης ανάγκης».

Οι Ορφικοί, μάλιστα, μας παραδίδουν ότι ο αγήρατος Χρόνος, ο οποίος είναι ο Ηρακλής, μαζί με την Ανάγκη(ή Αδράστεια) απέκτησαν τον Αιθέρα, το Χάος και το Έρεβος.

Επίσης, ο Μακρόβιος, στην Περί Ανάγκης ορφική θεολογία, θεωρεί την Ανάγκη προϊόν αιγυπτιακής θεολογίας, σύμφωνα με την οποία, στη γέννηση κάθε παιδιού παρίστανται τέσσερις θεότητες: ο Δαίμων, η Τύχη, ο Έρως και η Ανάγκη.

Στην Ακροκόρινθο η θεά Ανάγκη τιμόταν ιδιαίτερα και κατά τον Παυσανία υπήρχε κοινό ιερό της Ανάγκης με τη θεά Βία, άβατο για τους απλούς και αμύητους.

Ωστόσο, αυτού του είδους η θεολογία απαντάται και στην αρχαία φιλοσοφία και στην τραγωδία. Σύμφωνα με τους αρχαίους φιλοσόφους, ο μεν Πλάτωνας θεωρεί την θεά Ανάγκη μητέρα των Μοιρών, ο Πλούταρχος υποστηρίζει ότι ήταν μητέρα της Αδράστειας, ο Πρόκλος τη θεωρεί μητέρα της Ειμαρμένης, ο Στοβαίος λέει ότι η Ανάγκη είναι κόρη του Κρόνου και αδελφή της Θέμιδας(Δίκης), ενώ ο Ευριπίδης την εξισώνει με την Ερινύα.

Στο Συμπόσιο του Πλάτωνα, πριν κυριαρχήσει ο Έρωτας, στα θεία δρώμενα βασίλευε μόνον η Ανάγκη και όσα γίνονταν ήταν με τη δική της βούληση, ενώ στο έργο του Πολιτεία την παρουσιάζει να φέρει στα γόνατά της μια αδαμάντινη άτρακτο, μέσα στην οποία περιστρέφεται ολόκληρο το Σύμπαν.

Οι αρχαίοι τραγικοί (Αισχύλος, Ευριπίδης, Καλλίμαχος) την εξισώνουν με βαρύ κι ασήκωτο ζυγό που έχει ακαταμάχητη δύναμη, τόσο για τους αθάνατους θεούς, όσο και για τους θνητούς κι εφήμερους ανθρώπους.

«Ανάγκα ουδέ θεοί μάχονται», φαίνεται να είπε ο Πιττακός ο Μυτιληναίος, όπως μας βεβαιώνει ο Διογένης ο Λαέρτιος.

Αντιλαμβανόμαστε, λοιπόν, ότι μιλούμε για τη Θεά των Θεών, τη γεννήτορα του Σύμπαντος Κόσμου, εκείνη που κανένας αθάνατος δεν μπορούσε να φανταστεί ότι υπήρχε μια ελάχιστη πιθανότητα να της εναντιωθεί- ούτε καν να συνδιαλλαγεί μαζί της δεν γινόταν.

Δηλαδή, όποιες συμφορές έβρισκαν τους θεούς –και τους ανθρώπους φυσικά- έκρυβαν πίσω τους την έγκριση της Ανάγκης. Το γνωστό «ανάγκα και θεοί πείθονται» είναι ενδεικτικό και κατατοπιστικό.

Η Ανάγκη είναι απρόσωπη. Στην ουσία δεν γνωρίζουμε τίποτε ουσιαστικό για εκείνη, εξον από τη δύναμή της να καθορίζει την τροχιά των άστρων και να φτάνει μέχρι τα αδυτα του Ωκεανού κι αυτού του Άδη ακόμη.

Γνωρίζουμε, όμως, και ότι η παρουσία της αποτελεί εγγύηση ότι τούτος ο κόσμος έχει «ρυθμιστεί» να λειτουργεί,όχι ανάλογα με τις ορέξεις και τις αδυναμίες των θεών, αλλά σύμφωνα με κανόνες επιβεβλημένους από μια απρόσωπη νομοτέλεια.

Για άλλη μια φορά, η ελληνική μυθολογία αποδεικνύεται σοφή.

Τίποτε δεν είναι τυχαίο, πάντα υπάρχει ένας λόγος- έστω ακτάλληπτος από τον κοινό νου- κι αυτός ο λόγος δεν διέπεται από τις αποφάσεις των ισχυρών(θεών, ηγεμόνων), αλλά ένα άλλο, ανώτερο όλων όν, που επιβλέπει και διαχειρίζεται το Σύμπαν.

Να, άλλη μια απόδειξη, ότι οι αρχαίοι μας πρόγονοι, και μάλιστα από τα προϊστορικά χρόνια, όπως είδαμε, είχαν προϊδει την ύπαρξη ενός ανώτατου και κυρίαρχου όντος, άναρχου και απρόσωπου, δίκαιου και μερόληπτου. Και, όπως ήταν φυσικό για εκείνη την εποχή της μητριαρχίας, τού έδωσαν μια γυναικεία μορφή.