ΤΖΩΡΤΖ ΠΟΛΚ

Μια ανεξιχνίαστη δολοφονία

Της Dimitra Papanastasopoulou

Εβδομήντα χρόνια πέρασαν από την ανεξιχνίαστη δολοφονία του Αμερικανού δημοσιογράφου Τζώρτζ Πόλκ στην Θεσσαλονίκη. Ο δημοσιογράφος με την αιχμηρή πένα που έψαχνε πάντα την αλήθεια, όποια κι αν ήταν, ήρθε στην Ελλάδα το 1947, γνώρισε την Ελληνίδα αεροσυνοδό Θεοδώρα(Ρέα) Κοκκώνη και την παντρεύτηκε. Δημοσίευσε μια σειρά άρθρων με αναφορές για λαθροχειρίες πολιτικών, συνεργασία Χωροφυλακής, Αμερικανών και μαυραγοριτών, με αποτέλεσμα να τον αντιμετωπίζουν σαν αγκάθι, να μην είναι αρεστός.

Τον Μάιο 1948 πήγε στη Θεσσαλονίκη με σκοπό να καταφέρει να πάρει συνέντευξη από τον Μάρκο Βαφειάδη. Το βράδυ της 8ης Μαΐου έφυγε από το ξενοδοχείο ΑΣΤΟΡΙΑ όπου έμενε και από τότε τα ίχνη του χάθηκαν. Στις 10 Μαΐου οι υπάλληλοι του ξενοδοχείου ανέφεραν στην αστυνομία την εξαφάνισή του, την επομένη παραδόθηκε στην Υπηρεσία Αλλοδαπών μια επιστολή χωρίς γραμματόσημο, με την ταυτότητα του Πόλκ, στις 12 Μαΐου έφτασε η σύζυγός του από την Αθήνα και πήγε στην αστυνομία να δηλώσει την εξαφάνιση του Πόλκ.

Το πτώμα του (δεμένο χειροπόδαρα, με μια σφαίρα στο πίσω μέρος του κεφαλιού και με τα μάτια φαγωμένα) βρέθηκε στον όρμο της Θεσσαλονίκης το πρωί της 16ης Μαΐου, από τον ψαρά Λάμπρο Αντώναρο. Στην ουσία κανείς δεν ενδιαφέρθηκε να βρει τον ή τους ενόχους∙ ήταν αρκετό να δείξουν ότι ο Δημοκρατικός Στρατός και οι οπαδοί του ήταν δολοφόνοι.

Ήταν ο τρίτος χρόνος του εμφύλιου σπαραγμού μας και στις μεγάλες πόλεις οι στρατιωτικές επιχειρήσεις δεν έδειχναν ακόμη τον νικητή της τρομακτικής αντιπαράθεσης, το παρακράτος βρισκόταν παντού. Από την προηγούμενη χρονιά εξαγγέλθηκε το Δόγμα Τρούμαν και η Αμερική άρχισε να στέλνει βοήθεια στον τόπο μας. Στα βουνά της Δυτικής Μακεδονίας κυριαρχούσε ο Δημοκρατικός Στρατός, αρχηγός του οποίου ήταν ο Μάρκος Βαφειάδης. Τον Φεβρουάριο 1948 η Θεσσαλονίκη κανονιοβολήθηκε από τους αντάρτες, την Πρωτομαγιά δολοφονήθηκε ο Υπουργός Δικαιοσύνης Χρήστος Λαδάς και ακολούθησαν ομαδικές εκτελέσεις μελών και οπαδών του ΚΚΕ. Η Ευρώπη μάζευε τις πληγές της, ενώ η Αμερική ήταν η μόνη πηγή βοήθειας και δύναμης παγκόσμια. Η αντικομμουνιστική πολιτική οδηγούσε στον Ψυχρό Πόλεμο και η Ελλάδα συμμετείχε σ’ αυτήν την πολιτική.

Τρεις θεωρίες υπάρχουν για την ταυτότητα του αόρατου δολοφόνου, τρεις θεωρίες καθόλου πειστικές.

-Η πρώτη είναι εκείνη στην οποία κατέληξε το δικαστήριο της Θεσσαλονίκης, δηλαδή, δολοφόνος ήταν ο Αδάμ Μουζενίδης με τη συνέργεια των Βαγγέλη Βασβανά και του τοπικού δημοσιογράφου Γρηγόρη Στακτόπουλου. Ο λόγος: να δείξουν ότι το καθεστώς που υποστήριζαν οι Αμερικανοί στην Ελλάδα ήταν εγκληματικό. Όμως, και οι δύο κομμουνιστές «δολοφόνοι» δεν βρίσκονταν στη Θεσσαλονίκη την ημέρα της δολοφονίας...

Επιπλέον, μια επιστολή που φερόταν να την έχει γράψει ο Πόλκ και που χρησιμοποιήθηκε από το δικαστήριο ως πειστήριο ότι ο δολοφονημένος είχε ορίσει συνάντηση με τον Μάρκο Βαφειάδη αποδείχτηκε πλαστή από το FBI. Ούτε η υπογραφή ήταν του Πόλκ ούτε η γραφομηχανή.

-Η δεύτερη θεωρία «δείχνει» για δολοφόνους τους Άγγλους. Αυτή η θεωρία δεν έγινε πολύ γνωστή στην Ελλάδα, αλλά απασχόλησε υπερβολικά την Ουάσιγκτον. Ξεκίνησε από το γεγονός ότι κυρίως ο δημοσιογράφος Κώστας Χατζηαργύρης, ανταποκριτής του «Christian Science Monitor» στη Μέση Ανατολή, φίλος του ζεύγους Πόλκ και του πρωθυπουργού Θεμιστοκλή Σοφούλη είχε επαγγελματικές σχέσεις με Άγγλους. Οι Άγγλοι μπορούσαν να δολοφονήσουν τον Πόλκ, λόγω της τεράστιας δικτύωσής τους στην Ελλάδα, αν και είχαν παραδώσει τη σκυτάλη στους Αμερικανούς. Είχαν λόγο να το κάνουν; Είχαν, λένε οι υποστηρικτές της θεωρίας. Υπήρχαν κάποιοι Άγγλοι που δεν είχαν «χωνέψει» την ήττα, την επικράτηση των Αμερικανών και θέλησαν να τους εκδικηθούν, δείχνοντας ότι δεν ήταν σε θέση να προστατεύσουν τους δικούς τους ανθρώπους... Γελοίο; Ίσως για μας σήμερα, αλλά τότε, ο Χατζηαργύρης έφτασε στο σημείο να δηλώσει το όνομα του «δράστη» εγγράφως και επισήμως, επομένως οι Αρχές δεν μπορούσαν να αγνοήσουν το σενάριο. Στο στόχαστρο βρέθηκε ο Ράντολ Κόεϊτ, ένας πράκτορας της Ιντέλιτζενς Σέρβις στη Βόρειο Ελλάδα, επειδή δέκα μέρες μετά την δολοφονία του Πόλκ μετατέθηκε στη Νορβηγία. Οι ανακρίσεις δεν κατέληξαν πουθενά, αλλά ο θόρυβος και οι ανάλογες εντυπώσεις είχαν προξενηθεί.

- Η τρίτη θεωρία υποστηρίζει ότι ο Πόλκ δολοφονήθηκε από παρακρατικούς, μετά από εντολή «άνωθεν» για να επιρριφθούν οι ευθύνες στους κομμουνιστές και να βρεθούν οι τελευταίοι στο μάτι του κυκλώνα της γενικής κατακραυγής. Αυτή η θεωρία έγινε περισσότερο πιστευτή στην ματωμένη Ελλάδα του 1948. Το θέμα είναι αν ο Δημοκρατικός Στρατός το τόλμησε, γνωρίζοντας ότι μετά από λίγες ημέρες το ζεύγος Πόλκ θα έφευγε από την Ελλάδα- ήταν γνωστή η αγορά των εισιτηρίων τους.

Πριν μερικά χρόνια, ο Φοίβος Οικονομίδης «αποκάλυψε» ότι δολοφόνος του Πόλκ ήταν ο Αμερικανός, τότε Στρατιωτικός Ακόλουθος των ΗΠΑ στην Ελλάδα, συνταγματάρχης Χάρβεϊ Σμιθ, επειδή συνταξίδευσε με τον Πόλκ στη Θεσσαλονίκη, έμεινε στο ίδιο ξενοδοχείο και τα δωμάτιά τους είχαν ενδιάμεση πόρτα. Ο λόγος της δολοφονίας-κατά τον Οικονομίδη- ήταν η ματαίωση της συνέντευξης με τον Μάρκο, ώστε να μην ακουστεί στο αμερικανικό CBS μια πιθανή δήλωση του αριστερού καπετάνιου για «ειρήνη και συμφιλίωση».

Αποκαλύφθηκε ότι εκείνον τον καιρό υπήρχε πράγματι ένας υπολοχαγός, ονόματι Τζέημς Σμιθ που ίσως συναντήθηκε με τον Πόλκ, αλλά δεν είχε καμία σχέση με την πολιτική. Ο φερόμενος ως ύποπτος Χάρβεϊ Σμιθ δεν συνάντησε ποτέ τον Πόλκ στη Θεσσαλονίκη.

Το μυστήριο παραμένει. Ο δολοφόνος δεν εντοπίστηκε, δεν τιμωρήθηκε. Η Θεοδώρα Πόλκ δεν έζησε δίπλα στον έρωτα της ζωής της, αλλά κοιτώντας τη φωτογραφία του ως τον θάνατό της.

ΕΝΑΣ ΕΡΩΤΕΥΜΕΝΟΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΟΣ

Της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Πρόκειται για τον  πασίγνωστο φιλόλογο και μετέπειτα συγγραφέα και θεατράνθρωπο  Κωνσταντίνο Χρηστομάνο, τον πρώτο Έλληνα συγγραφέα που έγινε γνωστός σε όλη την Ευρώπη με το έργο του : Το βιβλίο της Αυτοκράτειας Ελισάβετ.

Ο Χρηστομάνος, άσχημος και καμπούρης (ο Βάρναλης τον χαρακτήρισε ως ελεεινό πήλινο σκεύος),ήδη αναγορευμένος Διδάκωρ Φιλοσοφίας στο πανεπιστήμιο του Ίνσμπρουκ το 1891, κλήθηκε να δώσει μαθήματα ελληνικής γλώσσας και κουλτούρας στην πανέμορφη Ελισάβετ της Αυστρίας, τη γνωστή ως  πριγκίπισσα Σίσσυ.

Ήταν εκείνος που τη λάτρεψε πλατωνικά  και της εμφύσησε την αγάπη για την αρχαία Ελλάδα, ακολουθώντας την στα ταξίδια της. Από τη Βιέννη έφυγε το 1899 με τον τίτλο του Ιππότη του τάγματος του Αγίου Ιωσήφ.

Το παραπάνω έργο του δημοσιεύτηκε αμέσως μετά την δολοφονία της Ελισάβετ το 1898, γεγονός που δυσαρέστησε το παλάτι και είχε ως συνέπεια την αποπομπή του από το πανεπιστήμιο. Το βιβλίο, αφού κυκλοφόρησε πρώτα στην Ιταλία και τη Γαλλία, το 1901 κυκλοφόρησε και στην Ελλάδα στην δημοτική γλώσσα.

Να ένα μικρό απόσπασμα:

   Το θαλαμηγό της Αυτοκράτειρας είναι κομψό και λουσάτο. Οι καμπίνες πουναι προορισμένες για τη Μεγαλειότητά Της, πολύ βαθιά στην καρίνα του πλοίου, έχουν τα ιδιαίτερα γνωρίσματα της κατοικίας ενός ναυτικού. Είναι απλούστατες και πρακτικά βαλμένες, κι όμως μαντεύει κανείς αμέσως τη διαμονή μιας υπέροχης προσωπικότητας. Κι’ εδώ όλα τα έπιπλα σκεπασμένα με άσπρα λινα ντύματα που κάτω τους δε βάζει ο νους το μετάξι∙ και παντού λουλούδια. Η καμπίνα του λουτρού είναι στ’ αλήθεια το κυριώτερο διαμέρισμα και με περισσότερη ευμάρεια από τ’ άλλα ταχτοποιημένο. Στα ταξίδια της η Αυτοκράτειρα κάνει μόνο θαλάσσια λουτρά: μια βαρκούλα, ενόσω περπατεί το πλοίο, τραβά αλάργα στο πέλαγος και της φέρνει το νερό τ’ αμάλαγο απ’ τα βαθιά. Στο κατάστρωμα επάνω είναι στημένο ένα κιόσκι στρογγυλό όλο κρύσταλλα, που βλέπει απ’ όλες τις μεριές τη θάλασσα: είναι ντυμένο από μέσα με γαλάζιο μετάξι καπιτονέ κι έχει στόρια που ανεβοκατεβαίνουν κι ένα ντιβάνι ημικυκλικό, όλα από μετάξι ομοιόχρωμο. Εώ μέσα η Αυτοκράτειρα κάθεται και τη χτενίζουν το πρωί και συνάμα διαβάζει ή γράφει μαζί μου∙ ενόσω βρίσκεται σ’ αυτό το κιόσκι, όλα τα παραπετάσματα είναι κατεβασμένα.

....

   Σήμερα πάλιν η θάλασσα είναι κυματούσα κι αγριεμένη. Μού ζήτησε να της διαβάσω μερικές σελίδες από τον Κύκλο της θάλασσας του Βορριά του Χάϊνε. Η δεύτερη στροφή  της Τρικυμίας μ’ έκαμε ν’ ανατριχιάσω καθώς τη διάβαζα, τόσο μού φάνηκε παρμένη από επάνω της :

Μάννα της ομορφιάς, της αφρογεννημένης!

Να τον που μύρισε κιόλας το Χάρο

Ο άσπρος γλάρος- το βρυκολακιασμένο Πουλί-

Και στο κατάρτι ακονίζει το ράμφος...

Και παρακάτω:

Στέκεται μιαν ώρια κι άρρωστη γυναίκα

Χλωμή και διάφανη σα μαρμαρένια...

Κι ο αγέρας αναδεύει τα μακριά μαλλιά της

Και παίρνει από το στόμα της το σκοτεινό τραγούδι

Και σέρνει το πάνω στ’ άραχνο και μανιασμένο πέλαγος...

Περίφοβα σήκωσα τα μάτια μου προς τα δικά της και είδα τα βλέμματά της να σέρνωνται μαζί με τον αγέρα πάνω στο άραχνο και μανιασμένο πέλαγος...

ΑΛΝΤΟ ΜΟΡΟ (1916-1978)

Μια πολιτική δολοφονία

Της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Ο Μάϊος, όπως έχω ήδη πει, είναι γεμάτος αίμα. Αίμα που χύθηκε στους δρόμους και εξαφάνισε την μυρωδιά των λουλουδιών, που ρήμαξε την αναγέννηση της φύσης, που σκότωσε την άνοιξη, που έθαψε όσους θέλησαν να φέρουν μια αλλαγή. Όχι μόνο σε μια χρονιά, αλλά, δυστυχώς, σε πάρα πολλές, σε διάφορες χώρες και για πολλαπλούς λόγους.

Αφήνοντας τις ματωμένες δικές μας επετείους, που θα μνημονευθούν από πολλούς, θα σας ταξιδέψω μέχρι τη γειτονική Ιταλία, σχεδόν σαράντα χρόνια πριν- στον Μάϊο του 1978.

Ο Άλντο Μόρο, ένας σημαντικός Χριστιανοδημοκράτης πολιτικός είχε διατελέσει πρωθυπουργός της γείτονος από το 1963 ως το 1968( τρείς κυβερνήσεις συνασπισμού) και από το 1974 ως το 1976(δύο κυβερνήσεις συνασπισμού).

Στην διετία 1974-1976 εγκαινίασε ένα εκτεταμένο πρόγραμμα κοινωνικών μεταρρυθμίσεων, το οποίο περιλάμβανε επιδόματα στις ασθενείς κοινωνικές ομάδες, σαρωτικές μεταρρυθμίσεις στις συντάξεις, στην περίθαλψη και στην εκπαίδευση.

Ήταν ένθερμος υποστηρικτής του Κεντρο-Δεξιού κυβερνητικού συνασπισμού της δεκαετίας του ’60, αλλά και αυτός που ηγήθηκε των προσπαθειών «συνάντησης» Χριστιανοδημοκρατών και Κομμουνιστών στις αρχές της επόμενης δεκαετίας(’70), κίνηση που έμεινε γνωστή ως «ιστορικός συμβιβασμός ( compromesso storico).

Οι προσπάθειες διήρκεσαν από το 1976 ως το 1978 και οι Κομμουνιστές δέχτηκαν τελικά να μην καταψηφίσουν τις προτάσεις των Χριστιανοδημοκρατών στην Βουλή, παίρνοντας ως αντάλλαγμα την εκπροσώπισή τους στην κυβέρνηση. Ήταν το αποτέλεσμα των λαμπρών ικανοτήτων του Μόρο να φέρνει πάντα κοντά ανταγωνιστικές ιδεολογίες και αντίπαλες πρακτικές, γεφυρώνοντας την απόσταση και δημιουργώντας «παράλληλες συγκλίσεις», όπως τις αποκαλούσε ο ίδιος.

Ο Μόρο έμεινε στην ιστορία για αυτούς ακριβώς τους λεπτούς και ευφυείς πολιτικούς τακτικισμούς.

Στην Ιταλία τότε κυριαρχούσε η ακροαριστερών πεποιθήσεων ένοπλη τρομοκρατική οργάνωση των Ερυθρών Ταξιαρχιών, τα εξτρεμιστικά μέλη της οποίας ήταν πλήρως αντίθετα με τον «ιστορικό συμβιβασμό» Δεξιάς και Αριστεράς που πρέσβευε ο  Άλντο Μόρο.

  

Εκείνο το συγκεκριμένο πρωινό (16 Μαρτίου 1978) ήταν πολύ σημαντικό για τον Άλντο Μόρο. Έφευγε από το σπίτι του με προορισμό το Κοινοβούλιο, προκειμένου να δώσει ψήφο εμπιστοσύνης στην πρώτη Κυβέρνηση, η οποία θα είχε τη στήριξη του Κομμουνιστικού Κόμματος Ιταλίας- μια ευτυχής κατάληξη του οράματός του.

Ήταν εκείνο το πρωινό που μέλη των Ερυθρών Ταξιαρχιών επέλεξαν να επιχειρήσουν κάτι παράτολμο: επιτέθηκαν, εκτέλεσαν τους πέντε σωματοφύλακες του Μόρο και απήγαγαν τον ίδιο, στέλνοντας την ίδια ώρα προκηρύξεις στην κυβέρνηση, στον τύπο και την οικογένεια του απαχθέντος, απαιτώντας ως αντάλλαγμα για την απελευθέρωση του σημαίνοντος πολιτικού, την απελευθέρωση όλων των έγκλειστων ιδρυτικών τους μελών που περίμεναν την καταδίκη τους.

Η κυβέρνηση βρέθηκε σε δίλημμα: αν ενέδιδε στις απαιτήσεις των τρομοκρατών θα έθετε σε κίνδυνο απαγωγών ολόκληρη την πολιτική της χώρας. Αν δεν ενέδινε, θα έδινε την εντύπωση ότι αδιαφορούσε για τη σωτηρία του ενός, προτιμώντας την σωτηρία των μελών μιας τρομοκρατικής οργάνωσης.

Τελικά, επέλεξε να μην συνδιαλλαγεί με τους τρομοκράτες...

Στο μεταξύ, οι δυνάμεις ασφαλείας προσπαθούσαν να ανακαλύψουν τον χώρο που είχε οδηγηθεί ο Άλντο Μόρο, αλλά χωρίς αποτέλεσμα.

Έπειτα από 54 μέρες αιχμαλωσίας, το πτώμα του δολοφονημένου πολιτικού βρέθηκε μέσα σε ένα παρκαρισμένο αυτοκίνητο Ρενό 4, σε έναν κεντρικό δρόμο της Ρώμης. Οι τρομοκράτες, συμβολικά, το είχαν αφήσει στα μισά της απόστασης μεταξύ των γραφείων του Χριστιανοδημοκρατικού Κόμματος και των αντίστοιχων του Κομμουνιστικού.

Το ημερολόγιο έδειχνε 9 Μαϊου και ολόκληρη η Ιταλία είχε συγκλονιστεί.

Σε μια εποχή ψυχρού πολέμου, με την Μόσχα και την Ουάσιγκτον σφόδρα αντίθετες σ’ αυτό το εγχείρημα, δεν ήταν λίγοι αυτοί που υποστήριξαν ότι η δολοφονία του Άλντο Μόρο ήταν «αναγκαίο κακό»...

Πυκνό σκοτάδι κρύβει ως σήμερα (μετά από 4 δίκες και αμέτρητες έρευνες) τον υπεύθυνο ή τους υπεύθυνους της δολοφονίας του, αν και ο φάκελος της απαγωγής/δολοφονίας του άνοιξε ξανά πριν λίγα χρόνια. Κάποια στοιχεία έδειξαν πιθανή εμπλοκή των μυστικών υπηρεσιών της Ιταλίας, του Τζούλιο Αντρεότι (επίσης Ιταλού πολιτικού που χρημάτισε πρωθυπουργός), της σοβιετικής KGB και Αμερικανών διπλωματών, τόσο κατά την απαγωγή όσο και στην απόφση της δολοφονίας.

Επι κεφαλής της έρευνας ήταν ο επιθεωρητής της αντιτρομοκρατικής Ενρίκο Ρόσι. Το αποτέλεσμα, όμως, ήταν να καταλήξει ο φάκελος και πάλι στο αρχείο, αφού δεν υπήρξαν αποδείξεις, σύμφωνα με την άποψη της εισαγγελίας της Ρώμης. 

ΤΟ ΠΑΡΑΞΕΝΟ ΦΡΟΥΤΟ

(τραγούδι της Μπίλλυ Χόλινταιη)

Της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Με νωπές ακόμη τις θρησκευτικές προσλαμβάνουσες της Ανάστασης του Χριστού και με διάθεση να παραμείνω επικεντρωμένη στον άνθρωπο και όσα τον απασχολούν, θέλω να σας μιλήσω για τούτο το ιδιαίτερο τραγούδι που ηχογραφήθηκε το 1939, το πρώτο που αναφέρεται στον ρατσισμό και στα καταπατημένα ανθρώπινα δικαιώματα. 

Οι στίχοι του τραγουδιού προέρχονται από το ποίημα του Άμπελ Μέροπολ, ενός καθηγητή γυμνασίου του Μπρόνξ της Νέας Υόρκης «Πικρό Φρούτο» (Bitter Fruit). Ο Μέροπολ ήταν Εβραίος με καταγωγή ρωσική, ήδη μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος.

Εκφράζει τη φρίκη και τον αποτροπιασμό που ένιωσε βλέποντας τη φωτογραφία του Λώρενς Μπέιτλερ, η οποία έδειχνε τους Τόμας Σιπ και Άμπραμ Σμίθ, δύο μαύρους ήδη λιντσαρισμένους να κρέμονται από τα κλαδιά ενός δένδρου στην πόλη Μάριον της Ιντιάνα.

Ο Μέροπολ έγραψε το ποίημα, το οποίο εκδόθηκε στο περιοδικό The New Yorker Teacher το 1936 υπογράφοντας ως Λιούις Άλλαν, φοβούμενος δίωξη. Στη συνέχεια το μελοποίησε μόνος, αφού κανένας δεν τολμούσε να το κάνει.

Το τραγούδι σημείωσε μικρή επιτυχία, ερμηνευμένο από τον ίδιο τον Μέροπολ, τη γυναίκα του και την μαύρη τραγουδίστρια Λώρα Ντάνκαν, στο χώρο του Madison Square Garden.

Ο Μπάρνεϊ Τζόζεφσον, ιδρυτής του νυχτερινού κέντρου Cafe Society στην Νέα Υόρκη, το άκουσε. Γοητευμένος, πρότεινε στη Μπίλι Χόλινταιη να το τραγουδήσει στο δικό του κέντρο, πράγμα που έγινε.

«Την πρώτη φορά που το τραγούδησα, νόμισα ότι κάναμε μεγάλο λάθος. Είχα τελειώσει και επικρατούσε απόλυτη σιωπή. Δεν ακουγόταν τίποτα. Ξαφνικά, κάποιος άρχισε να χειροκροτεί και με μιάς όλοι άρχισαν να χειροκροτούν από παντού και να ζητωκραυγάζουν», δήλωσε η Χόλινταιη.

Ο πανέξυπνος Τζόζεφσον κατάλαβε τη δύναμη της επιρροής του τραγουδιού και πρότεινε στην Χόλινταιη να το λέει σε όλες τις παρουσιάσεις της τελευταίο. Κι εκείνη τον άκουσε. Τα φώτα έσβηναν και ένας προβολέας φώτιζε μόνο την τραγουδίστρια. Με τα χέρια σε στάση προσευχής και με μάτια κλειστά, η Χόλινταιη το τραγουδούσε με την χαρακτηριστική, καθαρή λυρική φωνή της, μεταφέροντας τους πάντες σε μιαν άλλη, άϋλη, ουράνια σφαίρα.

Στη συνέχεια, η Χόλινταιη πρότεινε στην δισκογραφική της εταιρία Κολούμπια να το ηχογραφήσει. Η Κολούμπια αρνήθηκε, αλλά η Χόλινταιη επέμεινε, προτείνοντάς το στην εταιρία Commodore Records, ιδιοκτήτης της οποίας ήταν ο φίλος της Μίλτ Γκάμπλερ. Τελικά, παίρνοντας μόνο μια μέρα άδεια από την Κολούμπια για να το ηχογραφήσει σε άλλο στούντιο, ο δίσκος κυκλοφόρησε. Το εν λόγω τραγούδι ήταν στην πίσω πλευρά του δίσκου, «κρυμμένο» λόγω των στίχων του.

Αυτός ο δίσκος έγινε η μεγαλύτερη εμπορική επιτυχία της Μπίλι Χόλινταιη.

Το «Παράξενο Φρούτο» έζησε και έφτασε να ανακηρυχτεί ύμνος του αντι-λιντσαριστικού κινήματος και να επηρεάσει το κίνημα των ανθρώπινων δικαιωμάτων της δεκαετίας του 1950.

Τον Δεκέμβριο του 1999, το περιοδικό Τάιμ το επέλεξε ως «τραγούδι του αιώνα».

Το 2002 η Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου το περιέλαβε στις 50 κυριότερες ηχογραφήσεις του καταλόγου National Recording Registry.

Η φρικιαστική εικόνα των δύο ανθρώπινων κρεμασμένων σωμάτων στο δένδρο, εν μέσω μιας ειδυλλιακής ατμόσφαιρας των νότιων πολιτειών, αποτυπώθηκε στους παρακάτω στίχους:

«Τα δέντρα του Νότου βγάζουν ένα παράξενο φρούτο.

Αίμα στα φύλλα, αίμα στη ρίζα, μαύρα σώματα  που λικνίζονται στο νότιο αεράκι,

κι ένα παράξενο φρούτο να κρέμεται από τις λεύκες.

Σε μια βουκολική σκηνή του γενναίου Νότου, τα εξογκωμένα μάτια και το στραβωμένο στόμα,

το γλυκό και φρέσκο άρωμα της μανόλιας και ξαφνικά η μυρωδιά της καμένης σάρκας.

Εδώ είναι ένα φρούτο έτοιμο να ξεριζωθεί από τα κοράκια, να συλλεγεί από τη βροχή, να το γευθεί ο άνεμος, να το ψήσει ο ήλιος, να πέσει από το δέντρο.

Εδώ είναι μια παράξενη, πικρή σοδειά»

(Southern trees bear a strange fruit. Blood on the leaves and blood at the root, black bodies swingin’ in the Southern breeze, strange fruit hangin’ from the poplar trees.

Pastoral scene of the gallant South, the bulgin’ eyes and the twisted mouth,

Scent of magnolias sweet and fresh, then the sudden smell of burnin’ flesh.

Here is a fruit for the crows to pluck, for the rain to gather, for the wind to suck, for the sun to rot, for the tree to drop.

Here is a strange and bitter crop.)

ΝΟΤΙΟ ΣΟΥΔΑΝ
Η πιο φτωχή χώρα του κόσμου
Της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Η πιο φτωχή χώρα του κόσμου και συγχρόνως ένα από τα νεότερα κράτη ( από το 2011) βρίσκεται στην Αφρική και λέγεται Δημοκρατία του Νότιου Σουδάν.

Περικλείεται από το Σουδάν, μέρος του οποίου ήταν μέχρι πρόσφατα, την Αιθιοπία, την Κένυα, την Ουγκάντα, την Λαϊκή Δημοκρατία του Κογκό και την Κεντροαφρικανική Δημοκρατία. Ένα μεγάλο κομμάτι της είναι η ελώδης περιοχή του Σούντ, γνωστή ως Μπάρ ελ Τζεμπέλ.

Μετά από μια μακροχρόνια και αιματηρή εμφύλια σύρραξη, οι κάτοικοι της περιοχής με δημοψήφισμα αποφάσισαν την ανεξαρτητοποίησή τους από το Σουδάν, πράγμα που έγινε στις 9 Ιουλίου 2011.

Έκτοτε, αν και το υπέδαφος είναι πλούσιο σε πετρέλαιο και τα έσοδα από την πώλησή του είναι η κύρια πηγή εσόδων, το κατά κεφαλήν εισόδημα δεν υπερβαίνει τα 250 δολλάρια το χρόνο...

Το 85% του πληθυσμού ασχολείται με τη γεωργία, χωρίς χρήση μηχανημάτων (χαμηλής παραγωγής αγροκτήματα και κτηνοτροφικές μονάδες). Οι εμφύλιες συγκρούσεις επιδεινώνουν μόνιμα κάθε προοπτική ανάπτυξης, με αποτέλεσμα το ποσοστό των κατοίκων που ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας να αυξάνει αλματωδώς.

Οι πρώτες βίαιες συγκρούσεις ξέσπασαν στα μέσα της δεκαετίας του 1950, αμέσως μετά την ανεξαρτησία του Σουδάν(1956), που μέχρι τότε ήταν υπό Βρετανική διοίκηση, και έγιναν μεταξύ στασιαστών (αντάρτες Ανγιάνγα) του Νότου, οι οποίοι ζητούσαν αυτονομία, και των Βρετανών. Αυτός ο πρώτος εμφύλιος έληξε το 1972 με την Συνθήκη της Αντίς Αμπέμπα, με πάνω από 500.000 νεκρούς.

Το 1983 ξέσπασε ο δεύτερος εμφύλιος που κράτησε μέχρι το 2005(Συνολική Ειρηνευτική Συμφωνία στην Κένυα, γνωστή ως Συμφωνία της Ναϊβάσα). Σκληρή και ματωμένη, κόστισε πάνω από 2 εκ. ζωές, ενώ άλλα 4 εκ. αναγκάστηκαν να εκπατρισθούν.

Ωστόσο, η ηρεμία που επικράτησε ήταν σύντομη. Το 2009 ξανάρχισαν οι βιαιότητες και η κυβέρνηση του Χαρτούμ ψήφισε ένα νόμο για να διεξαχθεί δημοψήφισμα για την ανεξαρτησία του Νότιου Σουδάν, όπως και έγινε (ψήφισαν πάνω από 60% υπέρ).

Τον Δεκέμβριο του 2013 στασίασε μια μερίδα στρατού, προκάλεσε πολιτική κρίση και μια απόπειρα στρατιωτικού πραξικοπήματος κατεστάλη από τον πρόεδρο Σάλβα Κιρ Μαγιαρντίτ( εξελέγη το 2010 με ποσοστό 92,99%), με τις συγκρούσεις να επαναλαμβάνονται και να παίρνουν μεγαλύτερες διαστάσεις, ενώ κάθε λίγο σημειώνονταν θάνατοι και τραυματισμοί. Μόλις τον Μάϊο του 2014 υπογράφηκε συνθήκη για άμεση κατάπαυση πυρός και σχηματισμό μεταβατικής κυβέρνησης, τόσο από τον πρόεδρο Κιρ, όσο και από τους αντάρτες του αντιπάλου Μακάρ. 

Με όλα αυτά, η χώρα επλήγη από  μεγάλο λιμό, με την ανθρωπιστική κρίση να  χαρακτηρίζεται ως «η χειρότερη στον κόσμο» από το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών( Ιούλιος 2014).

Το Νότιο Σουδάν, όπως και όλες οι άλλες αφρικανικές χώρες σαν αυτό, μαστίζονται από φτώχεια, πολέμους, διαφθορά, ανεργία, αναλφαβητισμό, κατάρες που εναλλάσσονται σε έναν φαύλο  κύκλο αίματος και κοινωνικών αδιεξόδων.

Οι σοφοί των πλουσίων χωρών λένε ότι απαιτείται κρατικός παρεμβατισμός, ο οποίος θα επενδύσει στην παιδεία, στην καινοτομία, με σύγχρονη παροχή  διεθνούς βοήθειας.

Κρατικός παρεμβατισμός υπάρχει, αλλά δεν επενδύει πουθενά και, ίσως, η όποια διεθνής βοήθεια να χάνεται κάπου στο δρόμο και στις τράπεζες. Το αίσχος της πείνας και της εξαθλίωσης συνεχίζει απτόητο το δρόμο του.

ΡΙΟ ΝΤΕ ΤΖΑΝΕΙΡΟ

Της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Όλος ο πλανήτης είναι στραμμένος στο λαμπερά φωτισμένο Ρίο Ντε Τζανέϊρο, την πρώην πρωτεύουσα της Βραζιλίας (από το 1960 είναι η Μπραζίλια), χάρη στους Ολυμπιακούς Αγώνες που φιλοξενούνται στα εδάφη του.

Όλοι οι δέκτες είναι στραμμένοι στο στάδιο Μαρακανά και στα εκεί τεκτενόμενα.

Ποιά είναι, όμως, αυτή η πόλη των Καριόκας,(έτσι αποκαλούνται οι κάτοικοί της) που οι περισσότεροι γνωρίζουν μόνον το θεαματικό της καρναβάλι και το τεράστιο άγαλμα του Χριστού με τα χέρια σε έκταση;

Η πόλη, στην ουσία ο κόλπος Γκουαναμπαρά, ανακαλύφηκε την 1^η Ιανουαρίου 1502, εξ ού και το όνομά της που σημαίνει Ποταμός του Ιανουαρίου (Ρίο= μεγάλη υδάτινη επιφάνεια, ποτάμι), ενώ οι θαυμαστές της την αποκαλούν και «θαυμάσια πόλη». Η ανακάλυψη έγινε από τον εξερευνητή Γκασπάρ ντε Λέμος, κυβερνήτη ενός πλοίου μιας πορτογαλικής αποστολής. Εκείνη την εποχή η περιοχή κατοικούνταν από αυτόχθονες φυλές (Τούπι, Πούρι, Μποτοκούντο, Μαξακαλί).

Ο πρώτος πορτογαλικός οικισμός ιδρύθηκε το 1565, ενώ η πόλη απειλήθηκε (ή κατακτήθηκε) από μια πλειάδα Γάλλων πειρατών και τυχοδιωκτών, μέχρι που στα τέλη του 17^ου αιώνα ο χρυσός και τα διαμάντια που έκαναν την εμφάνισή τους στην γειτονική περιοχή Μίνας Γκεράϊς, μετέτρεψαν το Ρίο σε λιμάνι σπουδαίο για τις εξαγωγές.

Η πορτογαλική διοίκηση των αποικιών της Αμερικής μεταφέρθηκε στο Ρίο το 1763 και ανεδειξαν την πόλη ως κύρια αποικιακή πρωτεύουσα όλων των κτήσεών τους στην Αμερική, για να δεχθεί την βασιλική οικογένεια της Πορτογαλίας το 1808 (ζητούσαν καταφύγιο επειδή τότε η Πορτογαλία κατακτήθηκε από τον Ναπολέοντα) και να γίνει η πρώτη ευρωπαϊκή πρωτεύουσα εκτός Ευρώπης.

Κάποιες από τις αυτόχθονες φυλές συμμάχησαν με τους Πορογάλους, κάποιες με τους Γάλλους. Μετά την πλήρη επικράτηση των Πορτογάλων εξοντώθηκαν όσοι είχαν πάρει το πλευρό των Γάλλων, με το σύνολο να αφομοιώνεται στα πορτογαλικά ήθη και έθιμα.

Στις αρχές του 20ού αιώνα, μετά την ανεξαρτησία της Βραζιλίας, το Ρίο έγινε προορισμός για εκαντοντάδες χιλιάδες Πορτογάλους μετανάστες, κυρίως φτωχούς χωρικούς, που άλλοι απέκτησαν εδάφη στις γύρω περιοχές και άλλοι έγιναν έμποροι στην πόλη.

Οι μαύροι κάτοικοι προέρχονται κυρίως από σκλάβους της Αφρικής (Αγκόλα και Μοζαμβίκη κυρίως) και αποτελούν τον μισό πληθυσμό της πόλης. Είναι σπάνιο να βρεις κάποιον που να μην προέρχεται από την Υποσαχάρια Αφρική. Ίσως γι’ αυτό ένα σημαντικό κομμάτι των αφρικάνικων παραδόσεων επέζησε ως τις μέρες μας, όπως είναι ο χορός σάμπα και το διάσημο καρναβάλι.

Εκτός από τους Πορτογάλους, η Βραζιλία δέχτηκε πληθώρα μεταναστών από την Ιταλία, την Ισπανία, την Γερμανία, την Ιαπωνία, χωρίς να λείπουν οι Εβραίοι και οι Άραβες.

Κι αν σε όλα αυτά προσθέσουμε τις εξωτικές ακτές της Κόπακαμπάνα και της Ιπανέμα με τα τεράστια υπερπολυτελή ξενοδοχεία, το σκηνικό γίνεται παραμυθένιο, ερωτικό, παθιασμένο, γεμάτο μουσική, ξέφρενο χορό και διάθεση για έντονη ζωή.

Όμως, δίπλα στους λιγότερους εκπληκτικά πλούσιους κατοίκους, που ζουν αποστειρωμένοι σε κάποιες συγκεκριμένες περιοχές της πόλης, οι φτωχοί ζουν σε άθλιες φαβέλες, των οποίων οι συνθήκες υγιεινής και επιβίωσης, μαζί με τις αιματηρές συγκρούσεις που συμβαίνουν συχνότατα ανάμεσα στην αστυνομία και στις συμμορίες διακίνησης ναρκωτικών, πολύ φοβάμαι ότι θα σας κάνουν να ανατριχιάσετε, παρά τις πρόσφατες κυβερνητικές προσπάθειες για βελτιώσεις. Μα, ναι, βάλτωσαν κι αυτές, έμειναν στο πίσω μέρος των εγκεφάλων, αφού κι εκεί επικράτησε καθεστώς φαυλότητας.

Μιλάμε, λοιπόν, για μια πόλη των άκρων αντιθέσεων, του άσπρου και του μαύρου, όπως οι πεζόδρομοι με τα ασπρόμαυρα πλακάκια, του φωτός και του σκότους, της ζωής και του θανάτου.

Μπορούμε, άρα γε, να ελπίζουμε ότι το φως της δάδας που ταξίδεψε από την δική μας σεμνή Ολυμπία μέχρι εκεί, στο Μαρακάνα, θα καταφέρει να λιγοστέψει το σκοτάδι; Η ελπίδα πεθαίνει πάντα τελευταία.

ΟΙ ΕΚΠΑΡΑΘΥΡΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΡΑΓΑΣ
Της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Σας ομολογώ ότι όταν επισκέφθηκα την Πράγα, κανείς δεν έκανε λόγο γι’ αυτή την παλιά συνήθεια των κατοίκων, να... πετούν άλλους από τα ψηλά τους παράθυρα!

Κάποια από αυτά τα... πετάγματα έμειναν στην ιστορία. Ας τα δούμε.

Το 1393, ο βασιλιάς Βενσέσλαος Δ΄, έδωσε εντολή στους ανθρώπους του να πετάξουν από την γέφυρα του Καρόλου τον γενικό εφημέριο της αρχιεπισκοπής, τον Jan Nepomuchy. Ο βασιλιάς αποφάσισε να προβεί σ’ αυτήν την εξωφρενική ενέργεια, επειδή ο εφημέριος αρνιόταν να του αποκαλύψει όσα είχε εξομολογηθεί η βασιλική του σύζυγος.

Ο εφημέριος πνίγηκε στα παγωμένα νερά του ποταμού Μολδάβα, που ρέει κάτω από την  γέφυρα, αλλά το θέμα δεν σταμάτησε εκεί. Οι κάτοικοι της Πράγας  τον ανακήρυξαν άγιο και, μάλιστα, προστάτη από τις πλημμύρες!  

Η πρώτη ιστορική Εκπαραθύρωση της Πράγας, ωστόσο, έλαβε χώρα στις 30 Ιουλίου 1419. Αυτή τη φορά, δεν πετάχτηκε ένας, αλλά αρκετοί άνθρωποι από τα παράθυρα του Νέου Δημαρχείου της πόλης.

Ένας ιεροκήρυξας, ο Jan Zelivsky, oπαδός του κινήματος των Χουσιτών ή Ουσιτών ( από το όνομα του Τσέχου ιδρυτή και μεταρρυθμιστή Γιαν Χους), με  φανατισμένους διαδηλωτές όργωναν στην κυριολεξία τους δρόμους της Πράγας, ζητώντας άμεση αποφυλάκιση μιας σειράς ηγετών τους, οι οποίοι κρατούνταν αιχμάλωτοι στις φυλακές της πόλης. Οι Αρχές όχι μόνο δεν τους άκουσαν, αλλά τους πέταξαν πέτρες. Ο εξαγριωμένος όχλος, έχοντας επι κεφαλής τον στρατηγό Jan Zizka, όρμησε στο Δημαρχείο και εκπαραθύρωσε τον Δήμαρχο και τους συμβούλους του, που προσγειώθηκαν στον πέτρινο δρόμο. Όσοι δεν βρήκαν ακαριαίο θάνατο, ποδοπατήθηκαν και ξυλοκοπήθηκαν έως θανάτου...

Η δεύτερη ιστορική Εκπαραθύρωση της Πράγας έγινε στις 23 Μαϊου 1618. Πάλι θρησκευτικοί λόγοι, πάλι νεκροί- πολλοί περισσότεροι μάλιστα.

Ένα χρόνο νωρίτερα(1617) ο αρχιδούκας Φερδινάνδος Β΄ της Αυστρίας χρίστηκε διάδοχος της Βοημίας. Ως αυστηρός καθολικός ο Φερδινάνδος δεν αναγνώρισε τα προνόμια και τις ελευθερίες που είχαν εκχωρηθεί στους προτεστάντες και τους χουσίτες, χάνοντας πολλά από τη δημοφιλία του. Τον Μάϊο του 1618 έστειλε δύο ακολούθους του στην Πράγα, για να τον εκπροσωπούν, εφόσον ο ίδιος είχε αναλάβει και καθήκοντα βασιλέως στην Ουγγαρία και μετά από λίγο και ολόκληρης της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

Αυτοί οι δύο ακόλουθοι, μαζί με τον γραμματέα τους, υποχρεώθηκαν να δεχτούν την εισβολή εκατό περίπου ευγενών Βοημών, προτεσταντών που διαμαρτύρονταν για τις παραβιάσεις των θρησκευτικών τους ελευθεριών(ανάκληση του Νόμου του Ροδόλφου, περί θρησκευτικής ανεκτικότητας, και την διάλυση της Βοημικής Εκκλησίας, η οποία είχε ιδρυθεί από τον παραπάνω Χους τον 15^ο αιώνα).

Η συζήτηση μεταξύ των εμπλεκομένων δεν θα πρέπει να είχε το προσδοκούμενο αποτέλεσμα, μιας και οι προτεστάντες εκπαραθύρωσαν, από τα παράθυρα της καγκελαρίας, τους δύο καθολικούς συμβούλους και τον γραμματέα τους. Τα θύματα προσπάθησαν να πιαστούν από τα παράθυρα, αλλά οι προτεστάντες τους έκοψαν τα χέρια με τα σπαθιά τους.

Οι τρεις καθολικοί έπεσαν σε μια τάφρο με λύμματα, γλυτώνοντας τον θάνατο, αλλά όχι και το... μπάνιο. Ο τριακονταετής πόλεμος είχε μόλις αρχίσει. Ένας πόλεμος που θα έρριχνε την Πράγα σε βαθιά παρακμή.

Η συνήθεια της εκπαραθύρωσης φάνηκε να περνά στη λησμονιά για αρκετούς αιώνες, όσο αφορούσε την Πράγα. Κόντευε να περάσει το πρώτο μισό του 20ού αιώνα, με τον Β΄Παγκόσμιο Πόλεμο να αποτελεί παρελθόν, όταν, το πρωί της 10^ης Μαρτίου 1948, ο φιλελεύθερος Υπουργός Εξωτερικών Jan Masaryk, ο οποίος έδινε αγώνα να μειώσει την δύναμη των κομμουνιστών στον κυβερνητικό συνασπισμό, πετάχτηκε από το παράθυρο του μπάνιου του στο προαύλιο, φορώντας τις πυζάμες του, δημιουργώντας την τρίτη ιστορική εκπαραθύρωση της Πράγας.

Οι Αρχές άρχισαν να ψάχνουν για τον δολοφόνο, δεν τον ανακάλυψαν και λίγους μήνες αργότερα, όταν οι κομμουνιστές έκαναν το «κόκκινο» πραξικόπημα και ανέλαβαν την εξουσία(Αναίμακτη Επανάσταση), ο φάκελος έκλεισε με την αιτιολογία της... αυτοκτονίας. 

Ο Μασάρικ ήταν πρεσβευτής στην Αγγλία το 1925 και όταν οι Ναζί κατέλαβαν την Τσεχοσλοβακία το 1938 παραιτήθηκε από τα καθήκοντά του, αν και η εξόριστη κυβέρνηση τον ξαναδιόρισε. Ο υπουργός παρέμεινε στη θέση του και μετά την απελευθέρωση(από τους Ναζί) χωρίς να υποστηρίζει τον κομμουνισμό, όπως αναφέρθηκε πιο πάνω.  

Μόνο το 2004 άλλαξε η επίσημη ετυμηγορία σε ανθρωποκτονία, ως αποτέλεσμα ανεξάρτητης αστυνομικής έρευνας, επιβεβαιωμένη επίσης από εκθέσεις των μυστικών σοβιετικών υπηρεσιών.