Η ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΩΝ ΒΕΡΣΑΛΛΙΩΝ

Μέρος γ΄

Της Dimitra Papanastasopoulou

Η αναφορά στην συνθήκη των Βερσαλλιών τελειώνει με τη διαμάχη σχετικά με τις αποζημιώσεις και την καταστρατήγησή της, πράγματα που θεωρώ πιο σημαντικά για την εξέλιξη της Ευρώπης.

Τα οικονομικά προβλήματα της Γερμανίας, λόγω της αποπληρωμής των αποζημιώσεων οδήγησαν στην κατάρρευση της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, στην άνοδο του Χίτλερ και τελικά στην έκρηξη του Β΄Π.Π. Ανάμεσα στους ιστορικούς και τους διανοούμενους που υποστήριξαν αυτή την άποψη ήταν ο Τζων Κέϋνς και ο Μπέρτλαντ Ράσελ.

Η Μάργκαρετ Μακ Μίλλαν έγραφε: «: «...από την αρχή, η Γαλλία και το Βέλγιο επιχειρηματολογούσαν ότι τα αιτήματα για την αποκατάσταση των άμεσων ζημιών θα έπρεπε να λάβουν προτεραιότητα έναντι της διανομής των λοιπών αποζημιώσεων. Το Βέλγιο είχε λεηλατηθεί πλήρως. Στο βιομηχανοποιημένο Βορρά της Γαλλίας, οι Γερμανοί έπαιρναν ό,τι επιθυμούσαν και κατέστρεφαν τα υπόλοιπα. Ακόμα και όταν υποχωρούσαν, το 1918, οι γερμανικές δυνάμεις βρήκαν τον χρόνο να ανατινάξουν μερικά από τα πιο σημαντικά ορυχεία άνθρακα της Γαλλίας».

Φυσικά, υπήρξαν και αντίθετες φωνές που έκριναν ότι τα 269 εκ. χρυσά μάρκα (περίπου 6.6 δις.αγγλικές λίρες ή 32 δις. Αμερικανικά δολλάρια) ήταν υπερβολικά, μιας και η Γερμανία θα πλήρωνε ως το 1984. Οι φωνές αυτές ήταν ηχηρές, αφού μέσα στην ίδια χρονιά (1921) η αποζημίωση περιορίστηκε σημαντικά.

Ο Γερμανός Καρλ Μέλχιορ, στρατιωτικός, μέλος της γερμανικής αντιπροσωπείας και επενδυτής της M.M. Warburg & Co., θεώρησε σκόπιμο να αποδεχθεί η Γερμανία το βάρος των αποζημιώσεων, λέγοντας: «Μπορούμε να τα καταφέρουμε τα δύο-τρία πρώτα χρόνια με δάνεια από το εξωτερικό. Μετά από αυτό το διάστημα, τα ξένα κράτη θα έχουν συνειδητοποιήσει ότι αυτές οι αποζημιώσεις μπορούν να πληρωθούν μόνο με τεράστιες γερμανικές εξαγωγές και ότι αυτές οι εξαγωγές θα καταστρέψουν το εμπόριο στην Αγγλία και την Αμερική, οπότε οι ίδιοι οι πιστωτές θα πιέσουν για μετατροπή των όρων».

Πράγματι, τρία χρόνια μετά (1924) το σχέδιο Ντέϊους επέφερε τις πρώτες αλλαγές, το 1929 το σχέδιο Γιάνγκ περιόρισε τις αποζημιώσεις στα 26,3 δις. Δολλάρια και ποπληρωμή ως το 1988, ενώ διήρεσε την ετήσια πληρωμή (473 εκ. δολλάρια) σε δύο σκέλη. Ένα «απαραβίαστο» που ισοδυναμούσε με το 1/3 και ένα που επιδεχόταν αναβολή και αφορούσε τα υπόλοιπα 2/3.

Το Κραχ του Χρηματιστηρίου της Νέας Υόρκης το 1929 και η μεγάλη οικονομική κρίση που ακολούθησε, ανάγκασαν τους Συμμάχους να θέσουν μορατόριουμ για τις χρονιές 1931-1932, κατά τη διάρκεια του οποίου η Συνδιάσκεψη της Λωζάννης ψήφισε υπέρ της κατάργησης των αποζημιώσεων. Η Γερμανία ως τότε είχε πληρώσει το 1/8 των οφειλών της. Η Αμερική διαφώνησε, αλλά η Γερμανία σταμάτησε να πληρώνει.

Καμία άλλη συνθήκη στον κόσμο δεν υπέστη σε τόσο μικρό διάστημα τοσες μεταβολές, αναθεωρήσεις και αλλοιώσεις. Ένα πρώτο μέρος της μεταβλήθηκε προκειμένου η Γερμανία να γίνει μέλος της Κοινωνίας των Εθνών, και αμέσως μετά, ως μέλος, κατήργησε μονομερώς το V μέρος της συνθήκης- το σχετικό με την απαγόρευση του εξοπλισμού της( από την στιγμή της ανάληψης του Χίτλερ στην εξουσία το 1933 η στρατιωτική δύναμη της Γερμανίας αυξανόταν συνεχώ, χωρίς καμία διαμαρτυρία από τους συμμάχους στα πλαίσια της «Πολιτικής Κατευνασμού»).

Οι σύμμαχοι στη συνέχεια εγκατέλειψαν πρώτα τα σχετικά με τις επανορθώσεις και μετά όσα αφορούσαν αρκετούς οικονομικούς όρους και την αεροπλοϊα, ενώ το XIV μέρος περί εγγυήσεων εγκαταλείφθηκε εξ αρχής, προς εξασφάλιση του εμπορίου.

Όταν το 1939 η Γερμανία κατέλαβε την Μοραβία και την Βοημία, καθώς και το Μέμελ, η πολιτική κατάσταση και η σύνθεση της κεντικής ανατολικής Ευρώπης είχαν ανατραπεί πλήρως. Τελευταίο βήμα στάθηκε η κήρυξη του πολέμου εναντίον της Πολωνίας την 1^η Σεπτεμβρίου 1939- η έναρξη του Β΄Π.Π., κι αυτή τη φορά από το ίδιο κράτος- την Γερμανία.

Η ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΩΝ ΒΕΡΣΑΛΛΙΩΝ

Μέρος β΄

Της Dimitra Papanastasopoulou

Οι συνομιλίες στις Βερσαλλίες κάθε άλλο παρά εύκολες ήταν. Οι επιδιώξεις των διαφόρων χωρών έρχονταν σε σύγκρουση και το αποτέλεσμα ήταν ένας «δυσχερής συμβιβασμός» όπως ειπώθηκε.

Η ηττημένη Γερμανία έχασε τα κάτωθι εδάφη:

-Αλσατία- Λωραίνη: Αυτά τα εδάφη είχαν περιέλθει στην κατοχή της Γερμανίας το 1871 (σύμφωνα με την τότε προκαταρκτική συνθήκη ειρήνης στις Βερσαλλίες την 26 Φεβρουαρίου και την συνθήκη της Φραγκφούρτης την 10^η Μαϊου εκείνου του έτους). Οι δύο περιοχές επανήλθαν στην Γαλλία χωρίς δημοψήφισμα από την ημέρα της ανακωχής (11 Νοεμβρίου 1918).

-Βόρειο Σλέσβιγκ, Τόντερν, Απενράντε, Ζόντερμπουργκ, Χάντερσλέμπεν και Λύγκουμ. Οι περιοχές ενσωματώθηκαν στη Δανία μετά από δημοψήφισμα.

-Επαρχίες Πόζεν (σήμερα Πόζναν): είχαν προσαρτηθεί στην Δυτική Πρωσία μετά τον διαμελισμό της Πολωνίας(1772-1795). Μετά και την εξέγερση των Πολωνών (1918-1919) επεστράφησαν στην νεοδημιουργηθείσα Πολωνία. Το σκεπτικό της απόδοσης της Δυτικής Πρωσίας στην Πολωνία ήταν να υπάρξει διέξοδος στη θάλασσα. Έτσι, δημιουργήθηκε ο καλούμενος «Πολωνικός Διάδρομος» ή Διάδρομος του Ντάντσιχ.

-Περιοχή Χλουτσίνσκο Χούλτσιν της Άνω Σιλεσίας. Παραχωρήθηκε στην Τσεχοσλοβακία, ενώ το ανατολικό της τμήμα δόθηκε στην Πολωνία.

-Πόλεις Όϊπεν και Μαλμεντύ με τις γύρω τους περιοχές. Δόθηκαν στο Βέλγιο.

-Περιοχή Ζόλνταου της Ανατολικής Πρωσίας. Δόθηκε στην Πολωνία.

-Το βόρειο τμήμα της Ανατολικής Πρωσίας που περιλαμβάνει την πόλη Μέμελ πέρασε στον γαλλικό έλεγχο και αργότερα, με δημοφήφισμα, παραχωρήθηκε στην Λιθουανία.

-Βάρμα και Μαζουρία. Δόθηκαν στην Πολωνία.

-Περιοχή Σάαρ. Για 15 έτη πέρασε στην επικυριαρχία της Κοινωνίας των Εθνών. Μετά θα γινόταν δημοψήφισμα και η περιοχή θα πήγαινε ή στη Γαλλία ή στη Γερμανία.

-Λιμάνι Ντάντσιχ και το δέλτα του ποταμού Βιστούλα στη Βαλτική Θάλασσα. Δημιουργήθηκε η Ελεύθερη Πόλη του Ντάντσιχ υπό την προστασία της Κοινωνίας των Εθνών.

Οι γερμανικές αποικίες αποδόθηκαν υπό την επικυριαρχία της Κοινωνίας των Εθνών ως εξής: Γερμανική Ανατολική Αφρική στην Βρετανία, Γερμανική Νοτιοδυτική Αφρική στην Νότιο Αφρική, Καμερούν και Τόγκο στη Βρετανία και τη Γαλλία, Γερμανική Σαμόα στη Νέα Ζηλανδία, Γερμανική Νέα Γουινέα στην Αυστραλία, νησία Μάρσαλ και νησιά του Ειρηνικού βόρεια του Ισημερινού στην Ιαπωνία.

Επίσης, σύμφωνα με το άρθρο 156, οι γερμανικές κτήσεις στο Σανντόνγκ της Κίνας μεταβιβάζονταν στην Ιαπωνία, ενώ αναμενόταν να επιστραφούν στην Κίνα. Οι Κινέζοι οργίστηκαν και προέβησαν σε διαδηλώσεις( κίνημα της 4^ης Μαρτίου) με αποτέλεσμα η Κίνα να αρνηθεί να υπογράψει την συνθήκη. Αντ’ αυτής έκανε χωριστή συνθήκη με την Γερμανία το 1921.

Δηλαδή, συνολικά η Γερμανία έχασε το ένα όγδοο των εδαφών της και πάνω από πέντε εκατομμύρια Γερμανούς κατοίκους.

Ωστόσο, η συνθήκη όριζε επι πλέον:

-Να χάσουν οι Γερμανοί τα προνόμια των εμπορικών τους δικαιωμάτων στην Κίνα, Αίγυπτο και Μέση Ανατολή.

-Την αποστρατικοποίηση της Ρηνανίας και της νήσου Ελικολάνδης.

-Τον περιορισμό του γερμανικού στρατού στις 100.000 άνδρες, χωρίς την δυνατότητα υποβρύχιων και εναέριων δυνάμεων, όπως και την απαγόρευση χρήσης βαρέως πυροβολικού και θωρακισμένων αρμάτων, ναυπήγηση πολεμικών σκαφών άνω των 10.000 κόρων και, φυσικά, απαγόρευση χρήσης χημικών όπλων. Υποχρεώθηκε επίσης να ναυπηγεί για τα 5 επόμενα χρόνια και για λογαριασμό των Συμμάχων εμπορικά πλοία συνολικού εκτοπίσματος 200.000 τόνων ετησίως.

-Η Γερμανία υποχρεώθηκε να εφοδιάζει τη Γαλλία με 140 εκ. τόνους άνθρακα ετησίως, το Βέλγιο με 80 εκ, τόνους και την Ιταλία με 77 εκ. τόνους.

-Υπήρξε κατοχή των Συμμάχων στη δυτική όχθη του Ρήνου, στην Κολωνία, στο Κόμπλεντς και στο Μάϊντς από τον Ιανουάριο του 1920.

Η Γερμανία αποδέχτηκε το άρθρο της «πολεμικής ενοχής», την πληρωμή αποζημιώσεων και την υπευθυνότητα της έναρξης του Πολέμου.

Η ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΩΝ ΒΕΡΣΑΛΛΙΩΝ

Μέρος Α΄

Της Dimitra Papanastasopoulou

Ο λόγος για την συνθήκη ειρήνης που έβαλε επίσημα τέλος τον Μεγάλο Πόλεμο, δηλαδή τον Α΄Π.Π. ανάμεσα στην Entente (Αντάντ) και  την ηττημένη Γερμανική Αυτοκρατορία.

Μετά από έξι ολόκληρους μήνες διαπραγματεύσεων που έλαβαν χώρα στο Παρίσι, η συνθήκη υπεγράφη ως συνέχεια της ανακωχής της 11^ης Νοεμβρίου 1918 στο δάσος της Κομπιέν. Μια σημαντική διάταξη της συνθήκης όριζε ότι η Γερμανία αποδεχόταν την πλήρη ευθύνη για την έναρξη του πολέμου και την πληρωμή πολεμικών αποζημιώσεων σε διάφορες χώρες( άρθρα 231-248).

Οι διαπραγματεύσεις άρχισαν στις 18 Ιανουαρίου 1919 στην φαντασμαγορική Αίθουσα των Κατόπτρων των ανακτόρων των Βερσαλλιών- εξ ού και η ονομασία της συνθήκης, παρουσία εβδομήντα αντιπροσώπων από είκοσι εξι χώρες. Τον σημαντικότερο ρόλο έπαιξαν αρχικά οι «Δέκα Μεγάλοι» που περιελάμβαναν τους επτά κύριους νικητές (ΗΠΑ, Γαλλία, Μεγάλη Βρετανία, Ρωσία, Ιταλία, Βέλγιο και Σερβία). Αργότερα, η Ρωσία και άλλες πέντε χώρες εγκατέλειψαν τις διαβουλεύσεις και έμειναν οι «Τέσσερις Μεγάλοι», για να καταλήξουν, μετά την αποχώρηση της Ιταλίας στους «Τρεις Μεγάλους» (ΗΠΑ, Γαλλία, Μεγάλη Βρετανία) που καθόρισαν τους τελικούς όρους με τις ηγετικές μορφές των Woodrow Wilson, Georges Clemenceau και  Lloyd George αντίστοιχα.

Η γερμανική αντιπροσωπεία υπό την ηγεσία του Υπουργού Εξωτερικών  Ulrich Graf von Brockdorff- Rantzau έμαθε τους ταπεινωτικούς όρους της ειρήνης την 29^η Απριλίου 1919. Περιελάμβαναν απώλειες εδαφών, την ολοκληρωτική απώλεια των αποικιών και τον περιορισμό των στρατιωτικών δυνάμεων της απομεινάσης Γερμανίας. Επειδή η γερμανική αντιπροσωπεία δεν επιτρεπόταν να είναι παρούσα στις διαπραγματεύσεις, η γερμανική κυβέρνηση δημοσίευσε έγγραφη διαμαρτυρία για τους άδικους-από την πλευρά της- όρους. Την 20^η Ιουνίου 1919 δημιουργήθηκε νέα κυβέρνηση υπό τον Καγκελάριο Gustav Bauer και τελικά η Γερμανία συμφώνησε με τους όρους της συνθήκης την 23^η Ιουνίου 1919 (με 237 ψήφους υπέρ και 138 κατά).

Την 28^η Ιουνίου 1919 ο Herman Muller,  ο νέος Υπουργός Εξωτερικών, και ο Johannes Bell, ο Υπουργός Μεταφορών, συμφώνησαν να υπογράψουν τη συνθήκη η οποία επικυρώθηκε από την Κοινωνία των Εθνών την 10^η Ιανουαρίου 1920.

Η συνθήκη όριζε την ίδρυση της Κοινωνίας των Εθνών, ως διαιτητή των διεθνών διαφορών προς αποφυγήν μελλοντικών πολεμικών συρράξεων. Ήταν ένας όρος μεγάλης σημασίας για τον Αμερικανό Πρόεδρο, ο οποίος για να το πετύχει υποχρεώθηκε να συμβιβαστεί με τους άλλους δύο συνομιλητές του.

Η επικρατούσα άποψη είναι ότι ο Κλεμανσώ διεκδικούσε με περισσότερη εμπάθεια την εκδίκηση εναντίον της Γερμανίας, επειδή ένα τεράστιο μέρος του πολέμου διαδραματίστηκε στην βορειοανατολική Γαλλία με καταστροφικές συνέπειες.

Στην Γερμανία η συνθήκη προκάλεσε έντονα αισθήματα ταπείνωσης, με πλειάδα πολιτών να θεωρεί άδικο να επωμιστί μόνον η δική τους χώρα(και οι σύμμαχοί τους) την ευθύνη για την έναρξη του πολέμου.

Φίλες και φίλοι, τους όρους της συνθήκης θα τους δούμε την επόμενη εβδομάδα. Ως τότε, να είστε όλοι καλά!

Η ΣΜΥΡΝΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΩΣ ΣΗΜΕΡΑ

1.  Αρχαιότητα

Της Dimitra Papanastasopoulou

Αιολείς άποικοι εγκαταστάθηκαν περίπου στα τέλη της 2^ης ή στα τέλη της 1^ης χιλιετίας π.Χ. σε έναν χαμηλό λόφο (το σημερινό Tepekule), μια χερσόνησο που προσέφερε ένα ασφαλές λιμάνι. Και αυτός ο πρώτος οικισμός βρίσκεται στην σημερινή συνοικία Bayrakli, περίπου 4 χλμ βόρεια από το κέντρο της συγχρονης πόλης της Σμύρνης (Izmir).

Ο αιολικός της χαρακτήρας χάθηκε γύρω στα 700 π.Χ. Ο Ηρόδοτος λέει ότι οι Αιολείς φιλοξένησαν εξόριστους πολίτες από την Κολοφώνα, οι οποίοι κατά τη διάρκεια μιας θρησκευτικής γιορτής προς τιμήν του Διονύσου, τελούμενη από τους Σμυρνιούς έξω από τα τίχη της πόλης, κατέλαβαν την εξουσία. Οι κάτοικοι αναγκ΄στηκαν να καταφύγουν στις γειτονικές αιολικές πόλεις, ενώ η Σμύρνη μεταβλήθηκε σε ιωνική και εντάχθηκε στην Ιωνική Δωδεκάπολη.

Η ακμή της προσέλκυσε το ενδιαφέρον των Λυδών βασιλέων. Ο Γύγης (716-678 π.Χ.) απέτυχε να την καταλάβει, δεν συνέβη ωστόσο το ίδιο με τον Αλυάτη Β΄(610-560 π.Χ.) που την κατέστρεψε ολοσχερώς περί το 600 π.Χ.

Εκείνον τον ίδιο αιώνα η Σμύρνη υπέστη άλλη μία καταστροφή από τους Πέρσες. Οι κάτοικοι αναγκάστηκαν να διασκορπισθούν και η πόλη έζησε την ερήμωση και τη σιωπή στην κλασική περίοδο.

Το πέρασμα του Μ. Αλεξάνδρου από την περιοχή το 334 π.Χ. έγινε αιτία επανίδρυσης. Ο Παυσανίας διηγείται ότι ο Αλέξανδρος κοιμήθηκε κάτω από έναν πλάτανο στο ιερό των Νεμέσεων, στο όρος Πάγος και είδε ένα όραμα: οι Νεμέσεις, αγαπητές και λατρευόμενες σπό τους Σμυρνιούς θεότητες, τού έδωσαν οδηγίες να χτίσει εκεί μια νέα πόλη. Οι κάτοικοι συμβουλεύτηκαν το Μαντείο της Κλάρου και ίδρυσαν την νέα πόλη στους πρόποδες του όρους Πάγος (σημερινό Kadifekale) πάνω στον ποταμό Μέλητα. Ο Στράβωνας μας πληροφορεί ότι εκείνη η νέα πόλη απείχε από την παλιά περίπου είκοσι στάδια.

Στην ουσία, η πόλη ολοκληρώθηκε από τους διαδόχους του Μ. Αλεξάνδρου Αντίγονο τον Μονόφθαλμο(316-301 π.Χ.) και Λυσίμαχο (301-281 π.Χ.). Ο Λυσίμαχος την ονόμασε Ευριδίκεια- το όνομα της κόρης του- μια ονομασία που άντεξε όσο η ζωή του.

Κατά την Ελληνιστική περίοδο, η Σμύρνη ήταν ελεύθερη πόλη, υπαγόμενη αρχικά στους Σελευκίδες, μετά στους Ατταλίδες και στη συνέχεια στους Ρωμαίους. Μετά την Ειρήνη της Απαμειας το 188 π.Χ. η Σμύρνη αποτέλεσε τμήμα του βασιλείου της Περγάμου. Συντάχθηκε με τον Μυθριδάτη το 88 π.Χ., χάνοντας το καθεστώς της ελευθερίας της μετά την ήττα του βασιλιά.

Κατά τη Ρωμαϊκή περίοδο η πόλη γνώρισε μεγάλη άνθηση. Τον 2^ο αιώνα, χάρη στις αυτοκρατορικές δωρεές και τις ευεργεσίες της τοπικής αριστοκρατίας, κατάφερε να ανταγωνίζεται την Έφεσσο και την Πέργαμο, κερδίζοντας τον τίτλο της καλλίστης των πασών, δηλαδή της πιο όμορφης πόλης της Ιωνίας.

Εξαιρετική ρυμοτομία συνοδευόμενη από πολυτελείς δρόμους, λαμπρά δημόσια κτήρια(γυμνάσια, θέατρο, λουτρά, βιβλιοθήκες, μνημειακοί ναοί, ωδείο, αγορά) έδιναν την εντύπωση μιας επιβλητικής και κυρίαρχης πόλης.

Ένας καταστροφικός σεισμός το 178 μ.Χ. την κατέστρεψε, αλλά ο Μάρκος Αυρήλιος και η τοπική αριστοκρατία την ανοικοδόμησε και πάλι.

Η Σμύρνη υπήρξε κέντρο άνθησης της ρητορικής και της Δεύτερης Σοφιστικής, ενός κινήματος που συνδύαζε την φιλοσοφία, τη ρητορική, την εγκυκοπαιδική ευρυμάθεια  και την ηθική διδασκαλία.

Στην επόμενη συνάντησή μας θα βρεθούμε στα βυζαντινά χρόνια. Ως τότε, να είστε όλες και όλοι καλά!

Υ.Γ. Η εικόνα απεικονίζει τα ερείπια της Ρωμαϊκής Αγοράς.

ΜΑΤΩΜΕΝΕΣ ΚΥΡΙΑΚΕΣ ΣΤΗΝ ΒΟΡΕΙΑ ΙΡΛΑΝΔΙΑ

Της Dimitra Papanastasopoulou

Ο όρος αναφέρεται και στον ενικό (Ματωμένη Κυριακή- Bloody Sunday στην αγγλική, Domhnach na Fola στην ιρλανδική), αλλά αφορά στην ουσία τέσσερα αιματηρά επεισόδια ανάμεσα στο 1887 και το 1972, όλα συνδεδεμένα με τις ταραγμένες αγγλοϊρλανδικές σχέσεις. Ας τις δούμε αναλυτικά:

13 Νοεμβρίου 1887

Σοσιαλιστές και αναρχικοί διοργανώνουν μια διαδήλωση στο Λονδίνο, καταγγέλοντας τη βρετανική πολιτική στο Ιρλανδικό θέμα, καθώς και την οικονομική πολιτική της κυβέρνησης των Τόρυδων(συντηρητικό κόμμα).

Οι διαδηλωτές(10.000) συγκεντρώνονται στην πλατεία Τραφάλγκαρ ξεκινώντας από διάφορα σημεία του ανατολικού εργατικού Λονδίνου (ανάμεσά τους ξεχωρίζει η μορφή του Τζόρτζ Μπέρναρντ Σω ).και βρίσκονται αντιμέτωποι με 2.000 αστυνομικούς και 400 στρατιώτες, αποφασισμένους να εμποδίσουν τη συγκέντρωση στην πλατεία.

Στην αναπόφευκτη σύγκρουση 3 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, ενώ πάνω από 200 τραυματίστηκαν και οδηγήθηκαν σε νοσοκομείο. Οι επικεφαλής συνελήφθηκαν και έμειναν φυλακισμένοι για έξι εβδομάδες. Η πολιτική επίπτωση επηρέασε το κόμμα των Φιλελευθέρων(Ουίγων), το οποίο έχασε όσα μέλη πρέσβευαν αριστερές πεποιθήσεις και τα οποία προχώρησαν κάποια χρόνια αργότερα στην ίδρυση του Εργατικού Κόμματος.

31 Αυγούστου 1913

Εκείνη τη χρονιά οι Ιρλανδοί του Δουβλίνου είχαν φθάσει σε έσχατη ένδεια. Πάνω από 26.000 οικογένειες ζούσαν κάτω από πανάθλιες συνθήκες σε πέντε χιλιάδες παραπήγματα, με τον δείχτη της παιδικής θνησιμότητας σε φρικτά ύψη και την ανεργία να δείχνει το φρικτότερο πρόσωπό της.

Στις 26 Αυγούστου άρχισε μια απεργία που έμελε να είναι η μεγαλύτερη στην ιστορία της Ιρλανδίας(διήρκησε μέχρι τις 18 Ιανουαρίου 1914). Ηγέτης της απεργίας ήταν ο συνδικαλιστής-θρύλος Τζέημς Λάρκιν. Την 31^η Αυγούστου οι συγκρούσεις στην οδό Σάκβιλ(σημερινή Ο’Ντόνελυ) σκοτώθηκαν 2 απεργοί και τραυματίστηκαν εκατοντάδες, χτυπημένοι βάναυσα από τα γλόμπς των αστυνομικών. Ο Γουίλιαμ Μπάτλερ Γέητς εμπνεύσθηκε από το τραγικό αποτέλεσμα και έγραψε το ποίημά του : «Σεπτέμβρης 1913», καταδεικνύοντας την απέχθειά του στους απαθείς μπουρζουάδες και την ανοχή της Εκκλησίας.

Οι εργοδότες απάντησαν με λοκάουτ, προκαλώντας τεράστια προβλήματα στους εργαζόμενους, οι οποίοι άντεξαν μέχρι την 18^η Ιανουαρίου 1914.

21 Νοεμβρίου 1920

Ο Ιρλανδικός Αγώνας Ανεξαρτησίας (1919-1921) βρίσκεται στη μέση του. Εκείνη την Κυριακή ο ΙΡΑ δολοφονεί δεκατέσσερις Άγγλους πράκτορες και ντόπιους συνεργάτες τους στο Δουβλίνο. Οι Άγγλοι απαντούν το μεσημέρι πυροβολώντας στο ψαχνό και σκοτώνοντας 15 φιλάθλους κατά τη διάρκεια του αγώνα ποδοσφαίρου ανάμεσα στις ομάδες Τιπερέρι και Δουβλίνου που διεξάγεται στο Κροκ Πάρκ, υποστηρίζοντας ότι δέχτηκαν πυρά από φιλάθλους-μέλη του ΙΡΑ.

Οι ταραχές συνεχίστηκαν ως αργά το βράδυ. Στο Κάστρο του Δουβλίνου- έχει μετατραπεί σε φυλακή- βρίσκονται νεκροί τρεις πολιτικοί κρατούμενοι, ενώ ο απολογισμός της Κυριακής είναι 32 νεκροί.

Και ερχόμαστε στην πιο πρόσφατη, την πιο γνωστή, αφού έγινε τραγούδι από τους U2(Sunday, bloody Sunday), τους Stiff Little Fingers(Bloody Sunday), τον John Lennon(Sunday bloody Sunday, the luck of the Irish) και τον Paul Mc Cardney(Give Ireland back to the Irish), την

30 Ιανουαρίου 1972

Το θέμα ξεκίνησε από τα μέσα του Ιανουαρίου, όταν Άγγλοι στρατιώτες πραγματοποίησαν εκτεταμένες συλλήψεις καθολικών στο Μπέλφαστ, με πρόσχημα την εκκαθάριση του ΙΡΑ. Στις 16 Ιανουαρίου η τοπική κυβέρνηση των προτεσταντών ανακοίνωσε τη δημιουργία νέου στρατοπέδου συγκέντρωσης για τους καθολικούς, ενώ συνεχίζεται η απαγόρευση διαδηλώσεων διαμαρτυρίας. Την επομένη ακριβώς ημέρα, η Ένωση Πολιτικών Ελευθεριών, μια οργάνωση που πρωτοστατούσε στις κινητοποιήσεις των καθολικών, εξήγγειλε πορεία διαμαρτυρίας για την 30ή Ιανουαρίου στο Λοντοντέρυ- την καρδιά του κινήματος- με στόχο την αποφυλάκιση ων πολιτικών κρατουμένων και την αποχώρηση των βρετανικών στρατευμάτων από την Β. Ιρλανδία.

Εν κρυπτώ, στις 25 Ιανουαρίου, μέλη της προτεσταντικής κυβέρνησης, της στρατιωτικής και της αστυνομικής διοίκησης αποφασίζουν να αιματοκυλίσουν την διαδήλωση, επιστρατεύοντας τους διαβόητους για την σκληρότητά τους αλεξιπτωτιστές της μονάδας «Para-1»

Στις 30 Ιανουαρίου ένα πλήθος 10.000 καθολικών συγκεντρώνεται σε μια από τις καθολικές συνοικίες και πορεύεται ειρηνικά προς το κέντρο του Λοντοντέρυ.Όταν οι δυνάμεις καταστολής τους σταματούν, οι διοργανωτές καλούν τον κόσμο να διαλυθεί, για να μην υπάρξει «πάτημα». Καθώς το πλήθος υπακούει, μπαίνουν μπροστά από τα οδοφράγματα της αστυνομίας οι αλεξιπτωτιστές: κυνηγούν, χτυπούν, συλλαμβάνουν και κακοποιούν ανεξαρτήτως όποιον βρίσκουν μπροστά τους.Ταυτόχρονα, τεθωρακισμένα οχήματα ειδικών δυνάμεων εισβάλλουν αποβιβάζοντας στρατιώτες. Ριπές αυτόματων όπλων σχίζουν τον αέρα και ο πρώτος νεκρός, ένας 17χρονος, πέφτει στο έδαφος. Μέσα σε μόνο δέκα λεπτά, ο δρόμος βάφεται κόκκινος από το αίμα 13 νεκρών και 16 βαριά τραυματισμένων. Σχεδόν κανείς τους δεν πρόλαβε να ζήσει πάνω από είκοσι πέντε χρόνια...

Πολλοί πυροβολήθηκαν πισώπλατα, στην προσπάθειά τους να αποφύγουν τα τεθωρακισμένα βρετανικά οχήματα που κατευθύνονταν καταπάνω τους.

Η διεθνής κατακραυγή ανάγκασε την συντηρητική κυβέρνηση του Έντουαρντ Χήθ να προβεί σε έρευνες. Ο αρμόδιος αρχιδικαστής Γουάϊτζερι δεν απέδωσε ευθύνες στους στρατιώτες, δεχόμενος τον ισχυρισμό τους ότι εκείνοι είχαν προηγουμένως δεχτεί πυρά από τους άμαχους διαδηλωτές.

Η υπόθεση επανήλθε στην δημοσιότητα το 1998, επί των ημερών του πρωθυπουργού Τόνυ Μπλαίρ. Ο Μπλαίρ ανέθεσε την επανεξέταση στον Λόρδο Σεβίλ του Νιουντιγκέητ. Στις 15 Ιουνίου 2010 δημοσιοποιήθηκε το πόρισμα, σύμφωνα με το οποίο κανένα από τα άτυχα θύματα δεν έφερε ευθύνη, ενώ τα γεγονότα δεν μπορεούν να χαρακτηριστούν διακιολογημένα. Κανένα θύμα δεν συνιστούσε απειλή και δεν προέβη σε πράξη που θα δικαιολογούσε τους πυροβολισμούς. Η ευθύνη ήταν των στρατιωτών που άνοιξαν πυρ απροειδοποίητα και άνευ λόγου. Η κυβέρνηση και ο ίδιος ο πρωθυπουγός Νρέϊβιντ Κάμερον ζήτησε επίσημα συγγνώμη για το γεγονός.

Η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΠΟΥΑΤΙΕ (732 μ.Χ.)

Η αναχαίτηση των Αράβων από την Ευρώπη

Της Dimitra Papanastasopoulou

Είναι κάποια γεγονότα που από τη φύση τους κρίνονται σπουδαιότερα από άλλα, επειδή αν δεν είχαν την συγκεκριμένη κατάληξη ο κόσμος θα ήταν διαφορετικός. Ένα από αυτά είναι η καθοριστική μάχη που δόθηκε ανάμεσα στο Πουατιέ και στην Τουρ της Γαλλίας, από τις ενωμένες δυνάμεις Φράγκων και Βουργουνδών εναντίον των Αράβων που είχαν κιόλας κατακτήσει την Ισπανία. Αν είχαν νικήσει οι Άραβες, θα είχε επικρατήσει ο ισλαμισμός σε όλη την Ευρώπη.

Ας δούμε συνοπτικά την εξάπλωση των Αράβων πριν περάσουμε στην πολύκροτη μάχη.

Ο 7^ος αιώνας ήταν η αρχή της επέκτασης των Αράβων. Προελαύνοντας ανίκητοι, κατάφεραν από το 634 ως το 646 να καταλάβουν την Δαμασκό, την Ιερουσαλήμ και την Αίγυπτο, αποκτώντας πλήρη έλεγχο των θαλάσσιων εμπορικών δρόμων της Μεσογείου. Στη συνέχεια(649-654) κατέλαβαν την Κύπρο, την Κρήτη, τη Ρόδο και τη Σικελία, ενώ η κατάκτηση της Βόρειας Αφρικής(Λιβύη, Τυνησία, Μαρόκο, Αλγερία) υπήρξε καταιγιστική.

Βασικό ρόλο έπαιξε η στάση των βερβερικών φυλών- αυτόνομες ως τότε- που ασπάστηκαν το Ισλάμ, έστω και με κάποιες επαναστάσεις. Το 710 ο στρατηγός Μούσα Ιμπν Νουσαϊρ που ήταν διοικητής του Μακρέμπ(των δυτικών αφρικανικών κτήσεων) έστειλε την πρώτη ερευνητική αποστολή στην Ισπανία, για να ακολουθήσει δεύτερη την επόμενη χρονιά, υπό τον Γκίμπρ αλ Ταρίκ Ζιγιάντ. Ήταν μια επιτυχημένη εκστρατεία που επέτρεψε στους Άραβες να περάσουν το Γιβραλτάρ ( από τότε πήρε το όνομα αυτό από τον στρατηγό Γκίμπρ αλ Ταρίκ∙το όνομα σημαίνει ο βράχος του Ταρίκ) και να πατήσουν σε ισπανικό έδαφος. Οι εσωτερικές διενέξεις που ταλαιπωρούσαν το βησιγοτθικό βασίλειο της Ισπανίας δεν είχαν τη δύναμη να αμυνθούν. Η Γρανάδα, η Κόρδοβα, το Τολέδο και ένα σωρό ισπανικές πόλεις έπεφταν η μία πίσω από την άλλη, γινόμενες μέρος του χαλιφάτου της Ανδαλουσίας.

Όσοι Χριστιανοί κατάφεραν να γλυτώσουν, κατέφυγαν στην Αστούρια, στα βορειοδυτικά της Ισπανίας, ενώ η αραβική επέλαση συνεχίζεται ανεβαίνοντας όλο και πιο βόρεια. Ωστόσο, το σαράκι της αρχηγίας, εκφρασμένης μέσω της αυτονομίας, «χτύπησε» τους Άραβες. Η καταστολή του φαινομένου ανατέθηκε από τον χαλίφη Χισάμ Άμπντ αλ Μαλίκ στον κυβερνήτη της ανατολικής Ανδαλουσίας Άμπντ αρ Ραχμάν, μαζί με την αποστολή να βάλει τέλος στις προσπάθειες του Φράγκου πρίγκιπα της Ακουϊτανίας για επικράτηση.

Οι Άραβες με τους Βερβερίνους συνέχιζαν επικρατώντας λιγότερο ή περισσότερο εύκολα την επιδρομή τους, φτάνοντας στα Πυρηναία και βαδίζοντας προς την Γαλατία. Οι γείτονες της περιοχής, οι Φράγκοι, με αρχηγό τους τον Κάρολο, έναν άνδρα που είχε περάσει από φωτιά και σίδερο μέχρι να πάρει τον τίτλο, ετοιμάστηκαν να αντιμετωπίσουν τους Άραβες, αποφασισμένοι να τους σταματήσουν, να νικήσουν ή να πεθάνουν, έχοντας πλήρη επίγνωση της ιστορικής στιγμής.

Η αναμέτρηση των δύο αντίπαλων και άνισων στρατών (οι Άραβες ήταν περισσότεροι) έγινε σε μια πλαγιά, ανάμεσα στο Πουατιέ και στην Τουρ, στα βόρεια σύνορα του φραγκικού βασιλείου της Ακουιταίνης (σημερινή κεντρική-δυτική Γαλλία), εκεί όπου ο Κλέν και ο Βιεν ενώνουν τα νερά τους, μια τοποθεσία διαλεγμένη από τον Κάρολο.

Οι Άραβες, υπό τον Ραχμάν, γεμάτοι λάφυρα, υποχρεώθηκαν να στρατοπεδεύσουν σε χαμηλότερο σημείο της πλαγιάς, σε σχέση με τον Κάρολο, ο οποίος παρέταξε τις δυνάμεις του(Φράγκοι, Γερμανοί, Αλαμανοί, Σάξονες, Γαλάτες)σε αμυντική και κυκλική φάλαγγα.

Δύο διαφορετικοί πολιτισμοί, δύο διαφορετικοί κόσμοι ετοιμάστηκαν να εξουδετερώσουν ο ένας τον άλλον. Από τη μια οι πολυπληθείς μικρόσωμοι Άραβες, με τα λευκά τουρμπάνια και το ιππικό τους, από την άλλη οι μεγαλόσωμοι, αλλά πεζοί, Φράγκοι με τα στρογγυλά καπέλα, τα μακριά τους κοντάρια, παρατεταγμένοι σ’ ένα αδιαπέραστο τείχος- το τείχος του πάγου όπως έμεινε γνωστό.

Για έξι ολόκληρες μέρες, με τον Ραχμάν να ελπίζει σε κάποιες περαιτέρω ενισχύσεις, από ομάδες του που πλιατσικολογούσαν στην ευρύτερη περιοχή, οι δύο στρατοί περιορίστηκαν σε κάποιες ασήμαντες αψιμαχίες. Ο Ραχμάν παρατηρώντας όλο και καλύτερα την μειονεκτική θέση του στρατού του, αισθανόταν άβολα. Επι πλέον, δεν είχε τη δυνατότητα να υπολογίσει τη δύναμη των αντιπάλων με τα τεχνάσματα που σκαρφιζόταν ο Κάρολος ( το δάσος πίσω τού πρόσφερε άριστη κάλυψη).

Το κρύο ήταν τσουχτερό. Οι Φράγκοι ήταν συνηθισμένοι, ενώ οι Άραβες όχι, και επί πλέον δεν διέθεταν τα απαραίτητα ζεστά ρούχα.

Τελικά, την 25^η Οκτωβρίου ο Ραχμάν έδωσε τη διαταγή της επίθεσης, προσδοκώντας άλλη μια φορά στην δυνατότητα του ιππικού του να διεισδύει στις εχθρικές γραμμές, να προκαλεί υπερφαλάγγιση και να διασπά την εχθρική παράταξη.

Η μία επέλαση διαδεχόταν την άλλη, αλλά εις μάτην. Το έδαφος και τα δέντρα ανέκοπαν την ορμή του, ενώ οι Φράγκοι έμεναν απόλυτα πειθαρχημένοι στις θέσεις τους, θρυμματίζοντας τα πλευρά και τα πόδια των αραβικών αλόγων με τα ξίφη, τα σφυριά και τα καρφιά τους, αποτελειώνοντας εύκολα τους πεσμένους στο έδαφος Άραβες.

Η μάχη τελείωσε με το πέσιμο της νύχτας, με τον Ραχμάν νεκρό και τους Άραβες να εγκαταλείπουν το πεδίο της μάχης αργά το βράδυ. Οι Φράγκοι το ανακάλυψαν την επομένη το πρωί.

Ο Κάρολος απέκτησε το προσωνύμιο «Μαρτέλος» που σημαίνει «σφυρί», με αφορμή το χαρακτηριστικό φραγκικό πέλεκυ που κράδαινε.

Ο σκοπός είχε επιτευχθεί. Οι Άραβες είχαν υποχωρήσει για πάντα και τέθηκαν οι βάσεις μιας ισχυρής δύναμης στην Δυτική Ευρώπη, για πρώτη φορά μετά την πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας το 476.

  

ΧΑΡΙΛΑΟΣ ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ- ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ

Βίοι παράλληλοι και συγκρουόμενοι

Της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Ο λόγος για τους αιώνιους αντίπαλους, τους τόσο φανατικούς ώστε τα ονόματά τους έμειναν να συμβολίζουν την αντιπαράθεση. Όχι, δεν ήταν αντίπαλοι μόνο στη Βουλή, δεν κατηγορούσε ο ένας τον άλλο για πολιτικούς και μόνο λόγους. Θυσίασαν και τη φιλία που είχαν πριν ασχοληθούν με την πολιτική και βρεθούν σε αντίπαλα στρατόπεδα. Ήταν ορκισμένοι εχθροί.

Ο Χαρίλαος Τρικούπης (1832- ) ήταν το τέταρτο παιδί του Σπυρίδωνα και της Αλεξάνδρας, βαφτισμένος από τον Ανδρέα Μιαούλη, ο οποίος ήταν φίλος του πατέρα του, μεγαλωμένος μέσα σε πολιτικό και συνάμα αρχοντικό σπίτι.

Ο Θεόδωρος Δηλιγιάννης (1823-1905) προερχόταν από οικογένεια προυχόντων της Γορτυνίας, διακεκριμένους κατά την Επανάσταση του Γένους. Το επίθετό του ήταν Δεληγιάννης, αλλά το άλλαξε σε Δηλιγιάννης (ο μόνος στην οικογένεια που προέβη σ’ αυτή την αλλαγή). Ο λόγος ήταν, μάλλον η ετυμολογία του ονόματος: ντελή(δελή) στα τουρκικά σημαίνει τρελός, ενώ ντιλί(δηλι) σημαίνει φλύαρος          ( σύμφωνα με τον ίδιο τον Δηλιγιάννη, βέβαια, εύγλωττος).

Φύσει συντηρητικός ο Δηλιγιάννης, ήταν εναντίον κάθε καινοτομίας και μεταρρύθμισης. Δημαγωγός και ρουσφετολόγος, πολιτεύτηκε με μικροπολιτικό τρόπο  και, σε αντίθεση με τον Τρικούπη, χωρίς οράματα και φιλοδοξίες για τη χώρα.

Το κόμμα του ήταν κατά βάση αντιτρικουπικό και το πρόγραμμά του- όπως έλεγε ο ίδιος- «ακριβώς αντίθετον εκείνου του κυρίου Τρικούπη». Αυτό είχε ως αποτέλεσμα την ανατροπή και την κατάργηση του εκσυγχρονιστικού προγράμματος του Τρικούπη, κάθε φορά που τον διαδεχόταν στην πρωθυπουργία.

Αν ο Τρικούπης θεωρήθηκε μεγάλος δημιουργός, ο Δηλιγιάννης έμεινε γνωστός ως πνεύμα καταστροφής άνευ δημιουργικότητας.

Πέρασαν και οι δύο από το Υπουργείο Εξωτερικών και συμμετείχαν στην Οικουμενική Κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Κανάρη(1877). Όμως, ενώ ο Τρικούπης έγινε για πρώτη φορά Πρωθυπουργός στα 43 του χρόνια, ο Δηλιγιάννης περίμενε ως τα 60 του.

Έχοντας και οι δύο ηγετικές φιλοδοξίες, βρέθηκαν σε αντίπαλα κόμματα, διαλύοντας την φιλία τους και γινόμενοι απόλυτα ανταγωνιστικοί, σε ίδιους εναλλασσόμενους ρόλους Πρωθυπουργού και Προέδρου Αξιωματικής Αντιπολίτευσης από το 1883 έως το 1896- η χαρά των σατιρικών εφημερίδων της εποχής.

Δύο διαφορετικοί χαρακτήρες: Ο Τρικούπης σοβαρός, ψυχρός και απόμακρος. Ο Δηλιγιάννης φιλικός και εγκάρδιος, θυμόταν τα ονόματα, όχι μόνο των ψηφοφόρων, αλλά και των μελών των οικογενειών τους. Ο Τρικούπης επέλεγε τους συνεργάτες του με προσοχή, ο Δηλιγιάννης με όποιον τύχαινε στο διάβα του. Πολέμιος του ρουσφετιού ο Τρικούπης, υπεύθυνος για τους διορισμούς στο δημόσιο των πολλών φίλων του ο Δηλιγιάννης. Πάντα ντυμένος με προσοχή ο Τρικούπης, όπως νά’ναι ο Δηλιγιάννης, έφτασε στο σημείο να δέχεται ξένους επισήμους φορώντας ρόμπα.

Σταθερός στις απόψεις του ο Τρικούπης και στα οράματά του για την Ελλάδα, τη στιγμή που ο Δηλιγιάννης άλλαζε γνώμη τουλάχιστον τρεις φορές την ημέρα...

Κοινά σημεία τους η αποχή από τον γάμο, η απόλυτη ενασχόληση με τα κοινά, ο συγκεντρωτισμός τους ( ο Τρικούπης για να ελέγχει τα πάντα, ο Δηλιγιάννης επειδή θεωρούσε εαυτόν καλύτερον από όλους) και οι σκύλοι τους (ο Τρικούπης ονόμαζε τον δικό του Λώφ και ο Δηλιγιάννης Ζαφείρω).   

Τελικά, ο Δηλιγιάννης δεν άφησε πίσω του κανένα θετικό έργο. Αντίθετα, ο Χαρίλαος Τρικούπης μας κληροδότησε μια σειρά δημοσίων έργων, με σημαντικότερο το σιδηροδρομικό δίκτυο και συνέβαλε στην παγίωση του κοινοβουλευτισμού. Σήμερα θεωρείται ένας από τους σπουδαίους πολιτικούς της χώρας μας.

Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΥΚΗΝΑΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ(16^Ος-15^Ος π.Χ. αι.)

Της Dimitra Papanastasopoulou

Η προέλευση του Μυκηναϊκού πολιτισμού  έχει συζητηθεί πολύ. Το γεγονός ότι οι Μυκηναίοι ήταν Έλληνες δεν χωρά αμφιβολία,αφού η αποκρυπτογράφηση των πήλινων πινακίδων από την Ανακτορική περίοδο σε Γραμμική Β έδειξε ότι ήταν χαραγμένες σε μια πρώιμη μορφή Ελληνικών. Το πότε έφτασαν στην Ελλάδα –αν δεν ήταν αυτόχθονες- εξακολουθεί να παραμένει ασαφές, αλλά είναι σαφές ότι η καταγωγή τους έρχεται από τους κατοίκους της νότιας Ελλάδας κατά τη μέση εποχή του χαλκού (2.00-1.600π.Χ.), αφού τα δείγματα της αρχαιολογικής σκαπάνης έφεραν στο φως ταφικά έθιμα, όπλα και αγγειοπλαστική εκείνης της εποχής.

Τα πλούτη και οι επαφές τους αυξάνονταν ταυτόχρονα με τους Μινωίτες της Κρήτης, οι οποίοι παρουσίαζαν μια εξελιγμένη και υπερεκλεπτυσμένη εγγράμματη κοινωνία από το 2.000π.Χ. και άρχισαν να ενδιαφέρονται ακόμη περισσότερο με το εμπόριο στο Αιγαίο και την ενδοχώρα των γειτόνων τους.

Η μείξη ήταν αποτέλεσμα των γηγενών εθίμων και των εισαγόμενων ιδεών, καθώς φαίνονται στα τεχνουργήματα των πλούσιων ταφών στους λακκοειδείς τάφους των Μυκηνών και στους πρώτους θολωτούς τύμβους της Μεσσηνίας. Τόσο οι ιδέες όσο και τα υλικά προέρχονται από τον βορρά και τη δύση.

Καθώς ο Μυκηναϊκός πολιτισμός άρχιζε να απλώνεται, οι λακκοειδείς τάφοι και οι τύμβοι έπαψαν να χρησιμοποιούνται και αντικαταστάθηκαν από μεγαλύτερους, πιο περίτεχνους θολωτούς για τους βασιλείς και τους πρίγκιπες, και θαλαμωτούς, με έναν τετράγωνο ή κυκλικό θάλαμο, σκαμμένο στην πλαγιά ενός λόφου. Οι θαλαμωτοί τάφοι ήταν αρχικά ομαδικοί για τις πλούσιες οικογένειες κάθε κοινότητας. Συχνά αυτοί οι τάφοι έχουν ξεχωριστά και σπάνια ευρήματα, το ίδιο πλούσια με εκείνους των πρώιμων χρόνων: χρυσά αγγεία, δαχτυλίδια, όπλα κλπ.

Η αρχαιότερη γνωστή ευρωπαϊκή πανοπλία- ένας πλήρης χάλκινος θώρακας- βρέθηκε στα Δενδρά, λίγα χιλιόμετρα μακριά από τις Μυκήνες. Δεν έχουμε μάθει πολλά για τον τρόπο που ζούσαν οι άνθρωποι- ενώ γνωρίζουμε πολλά για τον θάνατό τους- επειδή δεν έχουν ανακαλυφθεί παρά ελάχιστα κτίρια. Μια έπαυλη ή ένα μικρό ανάκτορο βρισκόταν κοντά και έξω από τη Σπάρτη, σε μια τοποθεσία που αργότερα χρησιμοποιήθηκε ως ιερό για την Ελένη και τον Μενέλαο. Κομμάτια πρώιμων τοιχογραφιών στην Τίρυνθα και στις Μυκήνες δείχνουν τους προκατόχους των ανακτόρων κατά τον 13^ο π.Χ.αι.

Η καταστροφή της πλειοψηφίας των μινωικών ανακτόρων το 1425π.Χ. ήταν ιδιαίτερης σημασίας για τους κατοίκους της ηπειρωτικής Ελλάδας. Τα αίτια αυτής της καταστροφής παραμένουν ασαφή: οι Μυκηναίοι θεωρήθηκαν συχνά ως υπεύθυνοι. Οι θαλαμωτοί τάφοι και η ταφή όπλων, πράγμα χαρακτηριστικό για την ηπειρωτική χώρα, εμφανίζονται για πρώτη φορά μετά την καταστροφή, ενώ τα αρχεία της Κνωσού, του μοναδικού ανακτόρου που σώθηκε από αυτές τις καταστροφές, είναι γραμμένα με Γραμμική Β στα ελληνικά. Πιο σημαντικό απ’ όλα, οι Μυκηναίοι ήταν πια σε θέση να κυριαρχήσουν σε όλο το νότιο Αιγαίο αναλαμβάνοντας το πάλαι ποτέ μινωικό εμπόριο στην ανατολική Μεσόγειο.

Από τότε, η μυκηναϊκή κεραμεική, και οχι η μινωική, βρίσκεται στην Αίγυπτο, στη Συρία και στην Κύπρο.

 

Η ΔΟΛΟΦΟΝΙΑ ΤΟΥ ΦΡΑΓΚΙΣΚΟΥ ΦΕΡΔΙΝΑΝΔΟΥ ΤΗΣ ΑΥΣΤΡΙΑΣ

Της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Η διπλή πολιτική δολοφονία που έγινε την 28^η Ιουνίου 1914 στο Σεράγεβο, με θύματα τον διάδοχο του θρόνου της Αυστροουγγαρίας Φραγκίσκο Φερδινάνδο και την σύζυγό του Δούκισσα Σοφία του Χόχενμπεργκ, ήταν το έναυσμα για τον Μεγάλο Πόλεμο (Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο).

Δράστης ένας Σερβοβόσνιος φοιτητής, ο Γκαβρίλο Πρίντσιπ, και μέγας συντονιστής της ομάδας των επτά δολοφόνων ο Ντανίλο Ίλιτς. Στόχος η απόσπαση των νότιων σλαβικών επαρχιών της Αυστροουγγαρίας για την δημιουργία της Μεγάλης Σερβίας.

Το Σεράγεβο, αν και μικρή πόλη, ήταν τότε πρωτεύουσα της Βοσνίας και της Ερζεγοβίνης, περιοχές προσαρτημένες βίαια στους κόλπους της Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας μόλις από το 1908 (μέχρι τότε ανήκαν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία). Η πόλη ήταν γεμάτη στενά σοκάκια και σπίτια με χαμηλές σκεπές και είχε έναν  κύριο δρόμο, την οδό Απέλ, να εκτείνεται κατά μήκος ενός χειμάρρου. Οι κάτοικοί της ήταν Ορθόδοξοι Σέρβοι, Καθολικοί Κροάτες, Μουσουλμάνοι και Εβραίοι.

Τρείς μέρες νωρίτερα είχε φθάσει εκεί ο διάδοχος του αυτροουγγρικού θρόνου με την σύζυγό του, δίνοντας στην πόλη μια απρόσμενη εορταστική κίνηση. Ο διάδοχος βρισκόταν εκεί  ως γενικός επιθεωρητής των στρατιωτικών δυνάμεων και επρόκειτο να παραστεί σε δημόσια γυμνάσια.

Το Σεράγεβο είχε να δεχθεί τόσο επίσημα πρόσωπα από το 1910, όταν το επισκέφθηκε αυτοπροσώπως ο αυτοκράτορας Φραγκίσκος Ιωσήφ. Ο αυτοκράτορας είχε σταθεί τυχερός τότε, αφού τα σχέδια της δολοφονίας του ναυάγησαν και ο παρ’ ολίγον δολοφόνος του αυτοκτόνησε λόγω της αποτυχίας του.

Τώρα, το ζεύγος των νεαρών διαδόχων απολάμβανε μια ζεστή υποδοχή και μια μεγάλη εγκαρδιότητα από τους κατοίκους της μικρής πρωτεύουσας, έχοντας επιλέξει για διαμονή ένα ξενοδοχείο στο δυτικό προάστειο Ίλιτζα. Σκόπευαν να αναχωρήσουν αμέσως μετά τους εορτασμούς, αλλά ο στρατηγός και κυβερνήτης της περιοχής Όσκαρ Ποτιόρεκ τους έπεισε να παραμείνουν ως την Κυριακή, 28 Ιουνίου. Εκείνοι δέχτηκαν- πήραν μια απόφαση που αποδείχτηκε μοιραία για τις δικές τους ζωές, τις ζωές των τριών μικρών παιδιών τους, αλλά και τις ζωές εκατομμυρίων Ευρωπαίων πολιτών- θυμάτων του πολέμου.

Η τελευταία μέρα των πριγκίπων ξεκίνησε με την παρακολούθηση της Θείας Λειτουργίας. Μετά, ανέβηκαν σε τρένο με προορισμό το κέντρο του Σεράγεβο, όπου θα επακολουθούσε παρέλαση. Η διαδρομή ήταν σύντομη- μόλις 15 λεπτά. Τους περίμενε ο ίδιος ο Ποτιόρεκ με μια τιμητική φρουρά που παρουσίασε όπλα με την εμφάνιση του πρίγκιπα. Ακολούθησε η επιβίβαση σε έξι αυτοκίνητα. Στο πρώτο κάθισαν ο αρχηγός της αστυνομίας και ο δήμαρχος της πόλης. Στο δεύτερο, ένα ανοιχτό σπόρ Gräf & Stift ανέβηκε το πριγκιπικό ζεύγος και ο στρατηγός.

Σε μικρή απόσταση από τον σταθμό υπήρχε ένας στρατώνας. Έγινε μια στάση και ο διάδοχος έκανε μια σύντομη επιθεώρηση. Όταν τα αυτοκίνητα μπήκαν στην οδό Απέλ, οι δείχτες των ρολογιών έδειχναν δέκα το πρωί. Η πομπή ακολουθούσε την όχθη του ποταμού και το συγκεντρωμένο πλήθος ζητωκραύγαζε, κάτω από τον πρωινό ήλιο. Είκοσι τέσσερις κανονιοβολισμοί ακούστηκαν από το κάστρο της πόλης και ο ευχαριστημένος Φραγκίσκος Φερδινάνδος κοιτούσε ολόγυρα, χωρίς να υποψιάζεται ότι ήταν στόχος, και μάλιστα πολύ εύκολος, λόγω της ελάχιστης ταχύτητας και της ανοιχτωσιάς του αυτοκινήτου.

Μια βόμβα εκτοξεύεται από τον 19χρονο Νετζέλκο Τσαμπρίνοβιτς, έναν από την ομάδα των δολοφόνων, αλλά αστοχεί. Βρίσκει την διπλωμένη σκεπή του αυτοκινήτου, πέφτει, κυλά στο δρόμο και εκρύγνυται κάτω από το αυτοκίνητο που ακολουθούσε, τραυματίζοντας τον συνταγματάρχη Μερίτσι και άλλον έναν επιβάτη. Ο Τσαμπρίνοβιτς παίρνει κυάνιο και πέφτει στο ποτάμι. Η ατυχία εξακολουθεί να τον ακολουθεί: το κυάνιο είναι αλλοιωμένο και η ποσότητα μικρή, ανεπαρκής να φέρει τον ποθούμενο θάνατο. Επιπλέον, το ποτάμι-χείμαρρος δεν έχει νερό∙ το σώμα του Γαβρίνοβιτς προσγειώνεται σε στρώμα άμμου και το πλήθος τον συλλαμβάνει αμέσως...

Ο διάδοχος, αρκετά ψύχραιμος, κατεβαίνει από το αυτοκίνητο και ενημερώνεται για όσα συνέβησαν. Λίγο αργότερα, η πομπή συνεχίζει την πορεία προς το Δημαρχείο.

Ο ταραγμένος Δήμαρχος Fehim Effendi Curcic αρχίζει να εκφωνεί την ομιλία του:

«... οι κάτοικοι του Σεράγεβο υποδέχονται την Υψηλότητά σας με μεγάλο ενθουσιασμό...»

Ο διάδοχος χάνει την ψυχραιμία του και ξεσπά:

«Ήρθα εδώ ως καλεσμένος σας κι εσείς με υποδεχτήκατε με βόμβες!»

Ωστόσο, δεν ματαιώνει τη συνέχεια των εκδηλώσεων. Δεν επιθυμεί να ερμηνεύσουν μια τέτοια συμπεριφορά όσοι δεν αποδέχονται τους Αυστριακούς ως κυριάρχους.

Αλλά, οι τοπικές αρχές παραλείπουν- έστω κι εκείνη την ώρα- να τον η πληροφορήσουν ότι η συγκεκριμένη ημέρα, γιορτή του Αγίου Βίτου, ήταν συγχρόνως και ανάμνηση μιας σοβαρής ήττας των Σέρβων από τους Τούρκους, αρκετές εκατοντάδες χρόνια πριν, το 1389, στην περίφημη μάχη του Κοσσυφοπεδίου (πεδίο των κοτσυφιών). Οι Σέρβοι είχαν καταφέρει να δολοφονήσουν τον Τούρκο Σουλτάνο( Μουράτ Α΄), αλλά κατακτήθηκαν από τους Τούρκους και έμειναν κατακτημένοι εως πρόσφατα (ως το 1908, όπως γράφω παραπάνω). Η παρουσία, επομένως, του νέου κυρίαρχου σ’ αυτή την επέτειο ήταν απόλυτα προκλητική για τους αντιφρονούντες...

Επιπλέον, παρά τις πληροφορίες των αρχών της Βιέννης ότι Σέρβοι εθνικιστές προετοίμαζαν τη δολοφονία του διαδόχου, οι υπεύθυνοι εκώφευσαν θεωρώντας τες λανθασμένες και παραπλανητικές, αν και η πηγή ήταν ο ίδιος ο Σέρβος πρωθυπουργός Νίκολας Πάσιτς...

Ο Φραγκίσκος Φερδινάνδος, σε πλήρη άγνοια, εκφράζει την επιθυμία να επισκεφθεί τους τραυματίες στο νοσοκομείο. Η σύζυγός του Σοφία τον ακολουθεί.

Η πομπή συνεχίζει την μοιραία πορεία της, αλλά...

Οι ταραγμένοι Αυστριακοί, με τον επι κεφαλής τους(συνταγματάρχη Μερίτσι) βαριά τραυματισμένο, έχοντας αποφασίσει μια αλλαγή ασφαλείας, λησμονούν να την ανακοινώσουν στον οδηγό του αυτοκινήτου στο οποίο επιβαίνει το πριγκιπικό ζεύγος. Έτσι, όταν το σπορ ανοιχτό αυτοκίνητο φθάνει στην λεγόμενη Λατινική Γέφυρα, στρίβει δεξιά στην στενή οδό Φραγκίσκου Ιωσήφ (προς τιμήν του αυτοκράτορα και πατέρα του πρίγκιπα).

Ο στρατηγός Ποτιόρεκ αντιδρά, φωνάζει στον οδηγό να γυρίσει πίσω. Το σπόρ αυτοκίνητο σταματά. Δεν διαθέτει πίσω κίνηση και οι άνδρες το σπρώχνουν.

Σε ένα μικρό στέγαστρο βρίσκεται ο Γκαβρίλο Πρίντσιπ. Πάσχοντας από διαβήτη, είχε μπει σε έναν φούρνο της οδού Φραγκίσκου Ιωσήφ να πάρει κάτι γλυκό να φάει. Βγαίνοντας είδε μπροστά του, ανέλπιστα, το σταματημένο αυτοκίνητο με τον άνθρωπο που ήθελε να δολοφονήσει να κάθεται στη θέση του.

Χωρίς να χάσει λεπτό, έβγαλε το περίστροφο και πυροβόλησε δύο φορές. Η πρώτη σφαίρα πέτυχε την Σοφία στην κοιλιά, η δεύτερη τη φλέβα του λαμού του διαδόχου. Η Σοφία φεύγει πρώτη, πεσμένη στα γόνατα του συζύγου της. Ο Φραγκίσκος Φερδινάνδος θα την ακολουθήσει δέκα λεπτά αργότερα.

Ο Γκαβρίλο Πρίντσιπ συνελλήφθη, δικάστηκε και επειδή ήταν ανήλικος (κάτω των 21) δεν εκτελέστηκε, αλλά φυλακίστηκε. Πέθανε λίγα χρόνια αργότερα από φυματίωση.

Η Αυστροουγγαρία θεώρησε υπεύθυνη την Σερβία για τις δολοφονίες και της κήρυξε τον πόλεμο ένα μήνα αργότερα. Έναν πόλεμο στον οποίο θα εμπλακεί ολόκληρη η Ευρώπη (και οι ΗΠΑ το 1917), έναν πόλεμο που θα κρατήσει τέσσερα χρόνια και θα εξαφανίσει τις μεγάλες αυτοκρατορίες: Ρωσίας, Αυστροουγγαρίας, Γερμανίας και Οθωμανών.

                                    

ΔΡΟΣΟΥΛΙΤΕΣ

Οι ψυχές των αγωνιστών

Της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Στο Φραγκοκάστελλο των Σφακίων, στη νότια Κρήτη, τα τελευταία 189 χρόνια παρουσιάζεται ένα εκπληκτικό οπτικό φαινόμενο κατά τις πρωινές ώρες, που συνοδεύονται από τις στάλες της δροσιάς, μεταξύ Μαϊου και Ιουνίου, όταν υπάρχει απόλυτη νηνεμία. Παράξενες, κινούμενες σκιές, που μοιάζουν με εξαϋλωμένους καβαλάρηδες και πολεμιστές, οι οποίοι φορούν απαστράπτουσες πανοπλίες, εμφανίζονται στον κάμπο του Φραγκοκάστελλου λίγο πριν την ανατολή του ήλιου και κινούνται από το ερειπωμένο μοναστήρι του Αγίου Χαραλάμπους προς το Φραγκοκάστελλο.

Το φαινόμενο διαρκεί περίπου δέκα λεπτά και έχει πάρει το όνομα Δροσουλίτες, επειδή εμφανίζεται στη δροσιά της χαραυγής.

Επιστημονικά αποδίδεται ή στο φαινόμενο του αντικατοπτρισμού εικόνων από τις βόρειες ακτές της Αφρικής, δηλαδή οι σκιές των καβαλλάρηδων είναι αντικατοπτρισμός καμηλιέρηδων της ερήμου, ή σε οφθαλμαπάτη, η οποία προκαλείται από την εξάτμιση της πρωινής δροσιάς με ταυτόχρονη ύπαρξη ελαφριάς ομίχλης.

Ωστόσο, αντικατοπτρισμός δεν υφίσταται όταν η απόσταση είναι πάνω από 40 μίλια (οι ακτές της Αφρικής απέχουν πολλά περισσότερα).

Απομένει η οφθαλμαπάτη. Η θέση από όπου ανατέλλει ο ήλιος εκείνες τις ημέρες σε σχέση με τις τοπικές ιδιομορφίες των γύρω οροσειρών, σε συνδυασμό με την νηνεμία, την ύπαρξη υγρασίας και ελαφριάς ομίχλης το συγκεκριμένο 10λεπτο πριν την εμφάνιση του ήλιου, φαίνεται ότι κάνει το... θαύμα.   

Η παράδοση λέει ότι αυτό το φαινόμενο άρχισε να παρουσιάζεται μετά από μια φονική μάχη μεταξύ Ελλήνων, με επι κεφαλής τον Ηπειρώτη Χατζημιχάλη Νταλιάνη και Τούρκων, με επικεφαλής τον Μουσταφά Ναϊλή Πασά, η οποία έλαβε χώρα την 17^η Μαϊου 1828 στο Φραγκοκάστελλο.

Ο Νταλιάνης Χατζημιχάλης είχε πάει στην Κρήτη από τις αρχές του Ιανουαρίου(1828),  καλεσμένος από τους Κρήτες, για να βοηθήσει στον αγώνα τους εναντίον των Τούρκων. Γρήγορα οργάνωσε ένα σώμα 100 ιππέων και 500 αξιόμαχων πεζών επιλέγοντας ως ορμητήριό του, μετά τη Γραμβούσα, τα Σφακιά.

Στις αρχές Μαϊου κατέλαβε το Φραγκοκάστελλο, επισκεύασε τους προμαχώνες και περίμενε τον Τούρκο Πασά, που  ερχόταν με πολυάριθμο στρατό και κανόνια.

Οι Σφακιανοί συμβούλευσαν τον Νταλιάνη να μη συγκρουστεί στο Φραγκοκάστελλο, αλλά να ανέβει στα ψηλά και να αντιμετωπίσει από εκεί τον εχθρό, αλλά εκείνος δεν πείσθηκε. Η άνιση μάχη άρχισε το πρωί της 17^ης Μαϊου.Οι Έλληνες ηττήθηκαν κατά κράτος, οι γενναίοι πολεμιστές σκοτώθηκαν - ανάμεσά τους και ο Νταλιάνης. Το σώμα του κατακρεουργήθηκε από τους Τούρκους και το κεφάλι του έφτασε στον Πασά. Το κάστρο ερημώθηκε, τα παλικάρια έμειναν άταφα. Η άμμος τα λυπήθηκε και τα σκέπασε στοργικά. Αλλά για τους Έλληνες, ο άταφος νεκρός δε βρίσκει ποτέ ησυχία. Και από τότε, στην επέτειο της μάχης και όταν ο καιρός το επιτρέπει, οι ψυχές των ηρωικών πολεμιστών επιστρέφουν και δίνουν την μάχη τους ξανά και ξανά.

Η Κρητική λαϊκή μούσα τους τιμά ανάλογα:

«Μ’ ακόμη και το σήμερο, στις δεκαεφτά του Μάη

Ούλο τ’ ασκέρι φαίνεται με τον Χατζημιχάλη.

Και πολεμούν στα σύννεφα κι ακούγοντ’ οι μπουρμπάδες.

Φωνές και αλογοπεταλιές στου Καστελλιού τσι μπάντες.

Ούλ’ οι ξι-αλαφρόστρατοι, θωρούν τσι και τρομάζουν,

Μα κείνοι-Θεός σχωρέσει των- κανένα δεν πειράζουν...

Άραγες κι είντα θέλουσι κι είνται μασε θυμίζουν;

Αυτούς που σφάχτηκαν εκειά και τα βουνά ραϊζουν...»

Είναι πολλοί αυτοί που βεβαιώνουν ότι είδαν τους Δροσουλίτες και λένε ότι μπορεί κανείς να τους δει αν βρεθεί κάτω στην πεδιάδα και όχι στα υψώματα.

Υπάρχουν φήμες ότι στα 1890 ένα απόσπασμα Τούρκων ( το ίδιο συνέβη και αργότερα με τους Γερμανούς στην κατοχή) είδαν το φαινόμενο, πίστεψαν ότι ήταν αντάρτες και τους πυροβολούσαν.

Στα 1928 (εκατό χρόνια μετά τη μάχη) ο στρατηγός Χρήστος Χατζημιχάλης, δισέγγονος του Νταλιάνη, έγινε επίσης μάρτυρας του φαινομένου. Μάλιστα, έκανε μια έγγραφη αναφορά, συνοδευόμενη από ένα σχεδιάγραμμα της πορείας των πολεμιστών, και την παρέδωσε στον Πρόεδρο της εταιρείας Ψυχικών Ερευνών, Άγγελο Τανάγρα.

Δεν σας κρύβω, ότι θα ήθελα πολύ να βρεθώ χαράματα στο Φραγκοκάστελλο κάποια 17^η Μάη και με βοηθό τον καιρό, να σηκώσω τα μάτια μου ψηλά...