ΜΗΤΙΣ
Μια διαφορετική θεά
Της Dimitra Papanastasopoulou

Η Μήτις, κατά τον Ησίοδο, ήταν κόρη του Ωκεανού και της Τηθύος, πρώτη σύζυγος του Δία, ενώ κατά τον Ακουσίλαο, γεννήθηκε μαζί με τον Έρωτα και τον Αιθέρα, από τον Έρεβο και τη Νύχτα, που προήλθαν από το Χάος.

Ήταν η θεά της σοφίας και της φρόνησης, αρετές που κληροδότησε στην κόρη της, τη θεά Αθηνά, αλλά όχι μόνο. Για τους αρχαίους προγόνους μας ήταν η προσωποποίηση μιας πιο πολύπλοκης νόησης, περισσότερο απρόβλεπτης και λιγότερο πρόθυμης να παγιδευτεί σε καλούπια και να μείνει σε αδράνεια. Μιλάμε για την πανουργία, το πολύτροπο και το πολυμήχανο που βρίσκουμε στο μυαλό του Οδυσσέα, την πονηριά που μπορεί να εκμεταλλευτεί τις περιστάσεις, να αλλάξει τις πιθανότητες και να φέρει το αποτέλεσμα που επιθυμεί, όταν όλα μοιάζουν να χάνονται και να εξαφανίζονται.

Ήταν εκείνη που πρόσφερε στον Κρόνο το εμετικό φάρμακο που τον εξανάγκασε να αποβάλλει εκ του στόματος τα παιδιά του που είχε καταπιεί, βοηθώντας τον Δία να επικρατήσει. Γι’ αυτό, όταν η Τιτανομαχία τελειώνει, ο Ζευς την παντρεύεται, εξασφαλίζοντας για πάντα μια πολύτιμη συμμαχία.

Όμως, σύμφωνα με τις δοξασίες, η Μήτις έμελλε να γεννήσει πρώτα μια κόρη κι έπειτα έναν γιό. Και ο γιός, με τη σειρά του, θα κυβερνούσε τους θεούς και τους ανθρώπους. Ο Ζευς ένιωσε, όπως ακριβώς ο δικός του πατέρας, ο Κρόνος, και έπραξε ανάλογα: κατάπιε την Μήτιδα, έγκυο  ήδη στην Αθηνά.

Όταν ήρθε η ώρα να γεννηθεί η πρωτότοκη σοφή κόρη, ο Ζευς ζήτησε τη βοήθεια του Ηφαίστου. Η Αθηνά γεννήθηκε, πάνοπλη και τρομερή, αλλά η Μήτις έμεινε φυλακισμένη στο σώμα του Δία, διασφαλίζοντας τη συνέχεια της παντοδυναμίας του, θέτοντας μόνιμα τέρμα στο χάος και την αταξία, οδηγώντας τον κόσμο στην ιεράρχηση, στη σταθερότητα και την ανάδυση στο φως.

Να γιατί οι ιδιότητες της  Μήτιδος μένουν στο σκοτάδι...

Βέβαια, η Μήτις αντιπροσωπεύει συγχρόνως την πρωτόγονη εποχή, την εποχή που χρειαζόταν η πονηριά για την επιβίωση. Η μόνιμη επαγρύπνιση και η αλλαγή της μορφής, χαρακτηριστικό πολλών θαλάσσιων θεοτήτων, χαρακτηρίζει και την ίδια την Μήτιδα, ως κόρη δύο μυθολογικών θαλασσών, που της κληροδότησαν το χάρισμα της μεταμόρφωσης.

Ούτε είναι τυχαίο το γεγονός ότι το θαλάσσιο περιβάλον βρίθει οργανισμών που εξακολουθούν να συμπεριφέρονται κατά παρόμοιο τρόπο...

Οι ορφικοί δίνουν μια διαφορετική ερμηνεία στην κατάποση της Μήτιδας από τον Δία: μέσω του Δία πραγματοποιείται μια δεύτερη δημιουργία, κι εκείνος εμφανίζεται ως γεννήτωρ θεός, ένας θεός που επανεντάσσει τα μέρη στο όλον.

Παρεμφερώς γίνεται και η σύνδεση του Δία με τον γιό του Διόνυσο, που εκπροσωπεί την ολοκληρωτική ενότητα του κατακερματισμένου κόσμου. Τα διαμελισμένα μέλη του Διόνυσου από τους Τιτάνες γενούν τους ανθρώπους, που φέρουν αδιαχώριστα το γήινο και το θεϊκό κομμάτι, το «διονυσιακό στοιχείο».

Οι άνθρωποι με τη σειρά τους, σύμφωνα με την ορφική θεογονία, μπορούν έτσι να επιστρέψουν στην χαμένη ενότητα μέσω του Διονύσου.( οι συσχετίσεις Πατρός-Υιού, θυσίας Υιού, γήινου-θεϊκού  κλπ δικές σας, αλλά άκρως σημαντικές για άλλη μια φορά, πολλούς αιώνες πριν την εμφάνιση της Χριστιανικής θρησκείας).

Οι Μητιονίδες, αυτοί που κατάγονται από το γένος της Μήτιδος, συγγένεψαν κάποτε με τους Παλαμάονες( παλάμη σημαίνει επιδεξιότητα του χεριού, πρακτική γνώση), εκείνους που προήλθαν από το γένος του Ηφαίστου, λέει ο μύθος.

Η Φρασιμήδη, η οποία συνδυάζει τα διανοητικά χαρίσματα της Μήτιδας με τα ποικίλα τεχνάσματα και την πρακτικότητα, παντρεύεται τον επιδέξιο στον τροχό Ευπάλαμο. Γιός τους ήταν ο Παλαμήδης, εκείνος που ανακάλυψε τους κώδικες, τα φωτεινά σήματα, ορισμένα γράμματα της αλφαβήτας, καθώς και τα παιγνίδια της ντάμας, των πεσσών και των αστραγάλων.

Η Μητιάδουσα παντρεύεται τον Παλαμάονα και αποκτούν ένα γιό, επίσης, τον Δαίδαλο.

Μ’ αυτόν τον τρόπο, εμφανίζονται οι πρώτοι τεχνίτες, δημιουργοί κι αυτοί, που προσφέρουν κάτι χρήσιμο στους συνανθρώπους τους. Ο Ήφαιστος παραδίδει τα μυστικά της τέχνης του και η Αθηνά τα μυστικά της Μήτιδας.

Τα μυστικά της Μήτιδας κάνουν πάντα τη διαφορά, παίρνοντας τη μορφή μιας «έμπνευσης» την καίρια στιγμή, μιας δράσης καινοτόμας τις περισσότερες φορές, μιας σκέψης που είναι ικανή να μετατρέψει το σκοτάδι σε φως και να οδηγήσει τον άνθρωπο σε ανώτερα μονοπάτια, σε νέες πνευματικές- αλλά όχι μόνο- κατακτήσεις.

 

ΟΠΟΙΟΣ ΚΥΒΕΡΝΑ
(Από τα Ανάλεκτα του Κομφούκιου)
Της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Οι λαοί έψαχναν πάντα, και θα εξακολουθήσουν να το κάνουν, τον Ηγέτη, τον άνδρα που με τη σοφία του θα καταφέρει να κυβερνήσει με τον καλύτερο τρόπο τον τόπο και τους ανθρώπους του.

Στις μέρες μας, αυτή η ανάγκη- η αρχαία θεότητα που έστεκε πάνω από όλους τους θεούς- είναι τεράστια και παγκόσμια. Με τα χιλιάδες σοβαρά και άλυτα προβλήματα που, με τις δικές μας ενέργειες, υπέρχουν, φαίνεται σ’ όλους μας ανέφικτο να βρεθεί ένα τέτοιο άτομο που μπροστά του θα κλίνει το γόνυ όλη η οικουμένη, όσο κι αν το αποζητούμε.

Λάτρης της ιστορίας, για όσους με γνωρίζουν καλύτερα, ανέτρεξα στο παρελθόν, στην αρχαιότητα της μακρινής Κίνας. Τότε (γύρω στα 550 π.Χ.) που γεννήθηκε ο Κομφούκιος, ο πιο σημαντικός Κινέζος φιλόσοφος. Στα δικά του γραπτά έσκυψα, τα γνωστά Ανάλεκτα, ένα σύνολο σκέψεων, παρεναίσεων και συμβουλών πάνω σε ένα σωρό θέματα. Και σταμάτησα στο λεγόμενο Βιβλίο 2, το οποίο επιγράφεται: Όποιος κυβερνά...

Ας δούμε τις σκέψεις του μεγάλου φιλοσόφου και ας τις σκεφτούμε.

«Είπε ο διδάσκαλος: Όποιος κυβερνά μέσω της αρετής είναι σαν τον Πολικό Αστέρα∙ ακίνητος στη θέση του και γύρω του πλανώνται τ’ άλλα αστέρια.

Αν τον καθοδηγείς με κυβερνητικά διατάγματα, αν τον πειθαρχείς με ποινές, ο  λαός προσπαθεί απλώς να τ’ αποφύγει, δεν αισθάνεται ντροπή∙ αν τον καθοδηγείς με την αρετή, αν τον καθοδηγείς με τις Τελετές, όχι μόνο αισθάνεται ντροπή, αλλά και συμμορφώνεται αυθόρμητα.

(Η αρετή είναι ο θεμέλιος λίθος της ηθικής του Κομφούκιου, ένα ιδανικό που πρέπει πάντα να χαρακτηρίζει τον κάθε ηγεμόνα. Όταν κυριαρχεί η αρετή, ο κόσμος γνωρίζει την Ουράνια σταθερότητα, που συμβολίζεται με τον Πολικό Αστέρα. Μια ακινησία που μετατρέπει την περιπλάνηση των υπολοίπων σε κατευθυνόμενη πορεία και όχι στο τυχαίο και στο χάος. Άλλωστε,η έννοια της ενάρετης ακινησίας είναι γνώρισμα όλων των ρευμάτων της κινέζικης σκέψης.

Ο ηγεμόνας εξασφαλίζει την τάξη με την προσωπική του ακτινοβολία, αποτελώντας πρότυπο για το λαό. Στις μέρες μας, αλήθεια, ποιός αμφισβητεί ότι άριστος δείκτης για την  ποιότητα μιας πολιτικής κυβέρνησης είναι η ηθική αξία των πολιτικών ηγετών της;)

Στα δεκαπέντε μου- είπε ο διδάσκαλος- κυριεύτηκα από την επιθυμία να μελετήσω∙στα τριάντα στάθηκα στα πόδια μου∙στα σαράντα δεν είχα πια αμφιβολίες∙ στα πενήντα γνώριζα την Ουράνια εντολή∙στα εξήντα το αυτί μου είχε ασκηθεί να την ακούει∙στα εβδομήντα μπορούσα ν’ακολουθώ ό,τι επιθυμούσε η καρδιά μου, χωρίς να παραβαίνω τους κανόνες.

Είπε ο διδάσκαλος: Όποιος ξεθάβει το παλιό για να γνωρίσει το καινούριο, μπορεί να διδάξει. Ο άριστος δεν είναι σκεύος. Πρώτα πράττει ό,τι λέει κι ύστερα το υποστηρίζει. Ο άριστος κοιτάει το σύνολο και όχι το επιμέρους, ο μικρός άνθρωπος κοιτάει το επιμέρους και όχι το σύνολο. Να προσεγγίζεις τα ζητήματα από τη λαθεμένη τους άκρη, είναι επιζήμιο.

(Η σημασία της κλασικής μόρφωσης είναι τεράστια, αφού αποβλέπει στην διάπλαση του χαρακτήρα, σε αντιδιαστολή με την απλή κατάρτιση. Η αρετή του άριστου δεν περιορίζεται σε ένα σαφώς οιριοτεθημένο πεδίο. Η γνώση της γλώσσας δεν έγκειται στη χρήση ωραίων λέξεων,αλλά στην ικανότητα όσων τις χρησιμοποιούν ν’αντιστοιχίσουν τις πράξεις τους μ’ αυτές).

Είπε ο διδάσκαλος: Θα σού διδάξω τι είναι η γνώση: να ξέρεις πως ξέρεις ό,τι ξέρεις και πως δεν ξέρεις ό,τι δεν ξέρεις- αυτό είναι γνώση.

(Είναι σημαντική η παραδοχή της άγνοιας οσων πράγματι δεν γνωρίζουμε)

Κάποιος μελετούσε για ν’ αποκτήσει αξίωμα με απολαβές. Και είπε ο διδάσκαλος: Ν’ ακούς πολλά και να παραμερίζεις τα αμφίβολα∙να μιλάς προσεχτικά μόνο για τα υπόλοιπα∙λίγα τότε τα σφάλματά σου. Να κοιτάς πολλά και να παραμερίζεις τα επικίνδυνα∙να πράττεις προσεκτικάμόνο τα υπόλοιπα∙για λίγα τότε μετανοιώνεις. Αν απ’ όσα λες λίγα είναι εσφαλμένα, αν απ’ όσα πράττεις για λίγα μετανοιώνεις, δεν θα σου λείψουν οι απολαβές.

(Δεν ξεκινάς το δρόμο με γνώμονα το κέρδος, αλλά τη γνώση).

Ένας δυνατός ρώτησε: Πώς θα κάνω  το λαό να με υποστηρίζει; Και ο διδάσκαλος απάντησε: Αν εξυψώνεις τους δίκαιους, τους θέτεις πάνω από τους πονηρούς, ο λαός σε υποστηρίζει∙αν εξυψώνεις τους πονηρούς, τους θέτεις πάνω από τους δίκαιους, ο λαός δεν σε υποστηρίζει.

Πώς θα καταφέρω τον λαό να με σέβεται, να μου είναι ολότελα πιστός, νε επιδεικνύει ζήλο;

Αν τον προσεγγίζεις με αξιοπρέπεια, σε σέβεται∙αν είσαι σεβαστικός στους γονείς και ευσπλαχνικός στους άλλους, σού είναι ολότελα πιστός∙αν εξυψώνεις τους ικανούς και διδάσκεις όσους υστερούν, επιδεικνύει ζήλο.

Η ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΑΡΓΟΝΑΥΤΩΝ
Της Dimitra Papanastasopoulou

Η αποστολή εξετελέστη και ο Ιάσονας με τη Μήδεια και τους συντρόφους του, ανέβηκαν γρήγορα στην ΑΡΓΩ, λάμνοντας δυνατά, να απομακρυνθούν από την Κολχίδα, τον έξαλο Αιήτη και τους εξαγριωμένους κατοίκους.

Σύμφωνα με μια εκδοχή, μαζί τους πήγε και ο αδελφός της Μήδειας, ο Άψυρτος. Τα καράβια των Κολχιδωνίων δεν τους έφτασαν με τα μαγικά που έκανε η Μήδεια, η οποία έφτασε στο σημείο να σκοτώσει, να κόψει κομμάτια ως σφάγιο τον αδελφό της και να ρίξει τα κομμάτια του στη θάλασσα. Ο Αιήτης, μετά απ’ αυτά αναγκάστηκε να περισυλλέξει τα κομμάτια του γιού του και να επιστρέψει για να τον θάψει.

Κατά μια άλλη, όμως, εκδοχή, ο Άψυρτος ήταν επι κεφαλής του στόλου που κατεδίωκαν την ΑΡΓΩ. Όταν οι Αργοναύτες έφτασαν στο δέλτα του ποταμού Ίστρου(Δούναβης) είδαν τον πολυάριθμο στόλο να τους περιμένει. Ο Ιάσονας αντελήφθη ότι δεν μπορούσε μόνος να αντιμετωπίσει έναν ολόκληρο στόλο και σκέφτηκε, να παρασύρει με δόλο τον Άψυρτο, προφασιζόμενος ότι θέλει να μιλήσουν, να συνεννοηθούν. Ο Άψυρτος ζητούσε πίσω τη Μήδεια. Ας κρατούσε ο Ιάσων το δέρας, αφού του το είχε υποσχεθεί ο πατέρας του.

Και ο Ιάσων του είπε ότι θα άφηνε τη Μήδεια στον ναό, που ήταν εκεί κοντά.

Ανυποψίαστος ο Άψυρτος μπήκε στο ναό, αλλά αντί να βρει την αδελφή του, βρήκε τον Ιάσονα που επιτέθηκε και τον σκότωσε, τον έκοψε κομμάτια και τα έριξε στο ποτάμι. Οι Κολχιδόνιοι, άρχισαν να ψάχνουν τα κομμάτια του πρίγκιπα για να κάνουν την ταφή και οι Αργοναύτες μπόρεσαν να απομακρυνθούν, να κερδίσουν λίγο χρόνο.

Από δω και πέρα, το χάος, φίλες και φίλοι. Τα σενάρια πολλά, όσα και οι εμπνευστές τους. Στέλνουν τους Αργοναύτες να πλέουν μέχρι τον Ατλαντικό ωκεανό, την Αφρική και όλο τον τότε γνωστό κόσμο- μια διαφορετική Οδύσσεια, μπορώ να πω. Για να μη χαθούμε, θα σας αφηγηθώ μία απ’ όλες.

Η ΑΡΓΩ περιπλανήθηκε αρκετό καιρό, μέχρι που ισχυροί άνεμοι και καταιγίδες, την έφεραν σε δεινή θέση, τόση που να κινδυνεύει να αφανιστεί. Τότε, μίλησε η δρυς της πλώρης και τους είπε να στρίψουν βόρεια, να πάνε στο νησί της Κίρκης, για να καθαριστεί ο Ιάσων από το φονικό του Άψυρτου.

Η θάλασσα γαλήνεψε μονομιάς, ο ήλιος βγήκε και όλοι κατάλαβαν ότι αυτό ήταν το θέλημα των θεών. Η μάγισσα Κίρκη, και αδελφή του Αιήτη, δέχτηκε να κάνει τις απαραίτητες θυσίες για την κάθαρση του Ιάσονα και ράντισε τα χέρια του με το αίμα του σφάγιου της θυσίας, κάνοντας έκκληση στις Ερινύες να μην τον κατατρέξουν.

Όταν η Μήδεια της είπε ότι ήταν κόρη του Αιήτη, η Κίρκη απαίτησε να φύγει αμέσως από το νησί της.

  

 

Οι Αργοναύτες συνέχισαν το ταξίδι της επιστροφής. Τους παραμόνευαν η Σκύλα με τη Χάρυβδη, αλλά τους έσωσε η Ήρα, όπως έκανε και στις Συμπηγάδες Πέτρες. Σειρά είχε το νησί των Σειρήνων. Ο Ορφέας άρχισε να παίζει τη λύρα του και να τραγουδά τόσο δυνατά, ώστε σκέπασε το τραγούδι των Σειρήνων. Εκείνες, απελπισμένες, έπεσαν στη θάλασσα και μεταμορφώθηκαν σε βράχια.

Πιο γαλήνιος τώρα ο καιρός, τους επέτρεψε να φτάσουν στο νησί των Φαιάκων, όπου τους κλοδέχτηκε ο ηλικιωμένος βασιλιάς Αλκίνοος. Η κακοτυχία, όμως, παραμόνευε. Την επόμενη μέρα κατέφθασαν πλοία των Κολχιδωνίων που εξακολουθούσαν να τους καταδιώκουν. Δεν μπορούσαν να κάνουν αλλιώς. Ο Αιήτης τους είχε διατάξει να μη γυρίσουν ποτέ χωρίς τη Μήδεια...

Έτσι, ζήτησαν από τον Ιάσονα να τους την παραδώσει. Εκείνος δεν σκόπευε να κάνει κάτι τέτοιο, αλλά επενέβη ο Αλκίνοος και είπε ότι αφού η Μήδεια δεν ήταν σύζυγος του Ιάσονα, έπρεπε να την παραδώσει. Και δόθηκε λίγος χρόνος, ώστε να μπορέσουν οι Κολχιδόνιοι να απολαύσουν την φιλοξενία του ευμενώς διακειμένου απέναντί τους, μέχρι να γίνει το θέλημά του, που ήταν και δικό τους.

Έπεσε η νύχτα και σχεδόν όλοι κοιμήθηκαν. Όχι, η Αρήτη, η βασίλισσα των Φαιάκων. Εκείνη, αντίθετα με τον βασιλιά σύζυγό της, είχε την ιδέα να πάει να βρει τον Ιάσονα και να προτείνει να παντρευτεί «εκεί και αμέσως» την Μήδεια, να τους βρει η αυγή παντρεμένους, να μην ισχύσει ο λόγος του Αλκίνοου.

Οι Κολχιδόνιοι άκουσαν έκπληκτοι ότι η Μήδεια ήταν σύζυγος του Ιάσονα και, επομένως, έπρεπε να ακολουθήσει τον άνδρα της. Απογοητευμένοι, ζήτησαν από τον Αλκίνοο να τους επιτρέψει να μείνουν στο νησί του, ανατριχιάζοντας στην ιδέα της τιμωρίας που τους περίμενε στην πατρίδα τους. Κι εκείνος δέχτηκε.

Η συνέχεια του ταξιδιού φαινόταν γαλήνια και οι ακτές της Πελοποννήσου δεν άργησαν να φανούν. Κι όμως... όλα τα στοιχεία της φύσης βάλθηκαν να πνίξουν όλους τους Αργοναύτες που, παραζαλισμένοι, δεν ήξεραν τι να κάνουν. Η ΑΡΓΩ βρέθηκε μισοβυθισμένη στην λεπτή άμμο της Λιβύης και κανείς δεν πίστευε ότι θα ξανάβλεπε την πατρίδα του.

Και πάλι ήρθε θεϊκή βοήθεια, λέγοντας στον Ιάσονα ότι για να καταφέρουν να επιστρέψουν, πρέπει να κουβαλήσουν την ΑΡΓΩ στους ώμους τους επί δώδεκα μέρες και δώδεκα νύχτες, μέχρι να περάσουν την έρημο. Αλλά κι αυτό, για να γίνει, πρέπει να περιμένουν να ξεπεζέψει η Αμφιτρίτη από το άρμα της.

Ο Ιάσων κοίταζε τη θάλασσα μέχρι που είδε να βγαίνει από τη θάλασσα ένα λευκό, σαν το χιόνι, άλογο και να καλπάζει σαν άνεμος στην έρημο. Ήταν σίγουρος ότι ήταν το άλογο της Αμφιτρίτης και ξεκίνησαν τον αγώνα... Δώδεκα μερόνυχτα δεν έφαγαν και δεν ήπιαν τίποτε, μέχρι που αντίκρυσαν την Χώρα των Εσπερίδων και την πηγή που είχε σκάψει εκεί ο Ηρακλής.

Ξεδίψασαν, πήραν τροφές, αλλά δεν γνώριζαν πώς θα βγουν στη θάλασσα. Εκεί που βρίσκονταν ήταν η λίμνη Τριτωνίδα. Ο Ορφέας βοήθησε ξανά, λέγοντας στον Ιάσονα να χαρίσει έναν τρίποδα στο θεό της λίμνης. Εκείνος το έκανε και είδαν να ξεπροβάλλει μπροστά τους ο τεράστιος λιμναίος θεός που έδωσε στον Εύφημο ένα βώλο χώμα, ένα σημάδι φιλοξενίας, δείχνοντάς τους τον δρόμο που οδηγούσε στη θάλασσα.

Ο Ιάσονας θυσίασε ένα κριάρι και τότε εμφανίστηκε ο ίδιος ο Τρίτωνας. Μ’ ένα στρόβιλο, πήρε την ΑΡΓΩ και την άφησε στο ανοιχτό πέλαγος...

Η στεριά που φάνηκε μπροστά τους μετά από μέρες ήταν η Κρήτη. Οι Αργοναύτες χρειάζονταν νερό, αλλά ο χάλκινος φύλακας του νησιού, ο Τάλως, δεν τους το επέτρεπε. Η Μήδεια τον κοίμησε κι εκείνος ξαπλώθηκε βαρύς στο έδαφος. Κι όμως, αυτό δεν ήταν αρκετό για τους Αργοναύτες, που βάλθηκαν να ξεκαρφώσουν το καρφί που έφραζε την μοναδική ζωοδότρα φλέβα του γίγαντα. Το αίμα του, ίδιο λυωμένο μολύβι, χύθηκε στο κρητικό χώμα και ο Τάλως πέθανε.

Οι Αργοναύτες πήραν νερό και έφυγαν, ανεβαίνοντας  βόρεια για την Ιωλκό. Κάποια στιγμή, ο Εύφημος, αφηρημένος, άφησε να πέσει ο βώλος του Τρίτωνα στη θάλασσα. Έκπληκτοι, είδαν να δημιουργείται ένα όμορφο νησί, και το ονόμασαν Καλλίστη (σημ. Σαντορίνη).

Άλλη μια φουρτούνα τους κατατρόμαξε, αλλά αυτή τη φορά είχαν βοηθό τον Απόλλωνα, που με τις αστραφτερές του σαϊτες, τους έδειχνε το δρόμο. Σταμάτησαν στην Ανάφη μέχρι να περάσει η τρικυμία κι από εκεί, με γαλήνεια θάλασσα, κατέληξαν στην Ιωλκό.

Ένα τεράστιο ταξίδι, ένα ταξίδι που μύριζε θάνατο από την αρχή, έφτασε στο τέλος του. Ένα τέλος αίσιο, αφού οι γενναίοι σύντροφοι γύριζαν πίσω με το Χρυσόμαλλο Δέρας.

 

ΧΑΣΑΝ ΤΑΧΣΙΝ ΠΑΣΑΣ(1845-1918)
Της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου 

Και τούτη η εβδομάδα είναι αφιερωμένη από μένα στη Θεσσαλονίκη που γιορτάζει τριπλά: στις 26 τον προστάτη της Άγιο Δημήτριο και την επέτειο της απελευθέρωσής της το 1912 από τους Τούρκους και στις 28, μαζί με όλη την υπόλοιπη Ελλάδα την επέτειο του ΟΧΙ.

Εγώ θα σταθώ στην επέτειο της απελευθέρωσης το 1912 και θα τιμήσω με λίγα λόγια τον μεγάλο Άνθρωπο, τον Τούρκο στρατάρχη Χασάν Ταχσίν Πασά που η δική του λεβεντιά έφερε τη Θεσσαλονίκη στην Ελλάδα. Ήταν μια πολύ δύσκολη απόφαση, μια απόφαση που γνώριζε εκ των προτέρων τις προεκτάσεις της πάνω του- κρίθηκε προδότης από τους συμπατριώτες του και δικάστηκε ερήμην εις θάνατον. Δεν γνωρίζω κανέναν σήμερα που θα έκανε κάτι τέτοιο και, ίσως, να μην υπάρξει ποτέ στο μέλλον.

Ο Ταχσίν Πασάς ήταν ανώτερος στρατιωτικός αξιωματούχος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, γόνος της αλβανικής οικογένειας των Μεσαρέ. Γεννήθηκε στη Μεσσαριά της Ηπείρου και σπούδασε στη δική μας Ζωσιμαία Σχολή Ιωαννίνων.

Επί σαράντα συναπτά έτη υπηρέτησε την πατρίδα του στην Κρήτη, στη Θεσσαλία, στην Κωνσταντινούπολη, στην Ήπειρο, στην Αλβανία, στη Συρία, στην Υεμένη και στην Σαλονίκη.

Ήταν παντρεμένος με Ελληνίδα και ο γιός του Κενάν έγινε σπουδαίος ζωγράφος και έζησε στη Θεσσαλονίκη μέχρι το 1934. Μεταξύ άλλων, έχει φιλοτεχνήσει τον πίνακα της παράδοσης της Θεσσαλονίκης, ο οποίος κοσμεί την Λέσχη Αξιωματικών Θεσσαλονίκης.

Στον Α΄Βαλκανικό Πόλεμο είχε τη θέση του Διοικητή της 8^ης Στρατιάς του Αυτοκρατορικού Οθωμανικού Στρατού της Μακεδονίας. Η ελληνική υπεροχή σ’ όλα τα πεδία των μαχών ώθησε τον Πασά να συνθηκολογήσει άνευ όρων και να παραδώσει την Θεσσαλονίκη, μαζί με 25.000 Τούρκους αξιωματικούς και στρατιώτες στον ελληνικό στρατό. Η πράξη αυτή, η παράδοση της πόλης, που αποτελούσε μήλο της έριδας των βαλκανικών κρατών και δη της Βουλγαρίας, έβαλε την Ελλάδα στο βάρθρο του νικητή.

Ο Ελευθέριος Βενιζέλος και η κυβέρνησή του μερίμνησαν για την ασφαλή μεταφορά του Πασά στη Γαλλία. Ο Ταχσίν έζησε λίγα μόνο χρόνια και πέθανε πικραμένος στην Ελβετία το 1918. Εκεί τάφηκε για πρώτη φορά.

Τα οστά του μεταφέρθηκαν στον οικογενειακό τάφο των Μεσαρέ στο αλβανικό νεκροταφείο της Τριανδρίας στη Θεσσαλονίκη το 1937 και το 1983, όταν καταπατήθηκε το νεκροταφείο, στο οστοφαυλάκιο της Μαλακοπής.

Από το 2002, τα οστά τάφηκαν στο Στρατιωτικό Νεκροταφείο των Βαλκανικών Πολέμων, στην Γέφυρα Θεσσαλονίκης, που σήμερα λειτουργεί ως Μουσείο Βαλκανικών Πολέμων. Είναι το σημείο όπου υπογράφηκε το Πρωτόκολλο Παράδοσης.

Το Πρωτόκολλο της Παράδοσης, με τις υπογραφές του Ταχσίν Πασά, του Ιωάννη Μεταξά και του Δούσμανη, γραμμένο στα ελληνικά και στα γαλλικά από τον γιο του Ταχσίν και υπασπιστή του Κενάν και από τον Ίωνα Δραγούμη, έχει αποκαλυφθεί τελευταία ότι, παραδόξως έχει χαθεί από τα Αρχεία του Γενικού Επιτελείου Στρατού... Το αντίγραφο στα γαλλικά που δεν χάθηκε είναι ανυπόγραφο.

Κλείνω το αφιέρωμα με ένα μικρό απόσπασμα από το βιβλίο μου ΣΤΗ ΣΚΙΑ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ και τον αφορά.

----

   Ο Χασάν Ταχσίν Πασάς κρατείται στο Διοικητήριο. Του φέρονται με σεβασμό, αλλά εκείνος ασφυκτιά. Γνωρίζει πολύ καλά ότι οι Νεότουρκοι τον έχουν καταδικάσει σε θάνατο, επί εσχάτη προδοσία. Όποιος τον σκοτώσει, θα γίνει ήρωας. Η παραμονή του στο Διοικητήριο, το παλιό Κονάκι, του εξασφαλίζει, αν μη τι άλλο,την ίδια του τη ζωή. Τι νατην κάνει, όμως, μια ζωή περιορισμένη σε τέσσερις τοίχους; Και μέχρι πότε; Σύντομα θα τον στείλουν στην Αθήνα, με τελικό προορισμό την Κωνσταντινούπολη. Τα ξέρει απ’ έξω. Ο ίδιος τα υπέγραψε. Τι του μέλλει να υποστεί όταν φθάσει εκεί, είναι επίσης γνωστό. Θάνατος. Είναι χαμένος.

   Κλώθει και ξανακλώθει όσα έγιναν. Ο κίνδυνος της βουλγαρικής εισβολής ήταν άμεσος, οι τουρκικές δυνάμεις έχαναν συνεχώς έδαφος, οι λιποτάκτες ήταν αμέτρητοι. Σκέφτηκε ότι ο μόνος τρόπος για να γλυτώσουν χιλιάδες τουρκικές ψυχές την ατίμωση και τον θάνατο ήταν ένας: να παραδοθεί η πόλη στους Έλληνες. «Από αυτούς την πήραμε, σ’ αυτούς θα την παραδώσουμε», είχε καταλήξε, αρνούμενος δύο φορές το χρυσάφι των Βουλγάρων και προκαλώντας την οργή τους. Και αυτό έκανε. Μόνο που το ποτήρι ήταν πικρό, δηλητήριο. Αυτός, ο καταξιωμένος στρατιωτικός, θεωρείται από την ηγεσία της πατρίδας του προδότης.

……

  «Ας με κρίνει η Ιστορία», θα πει λίγο αργότερα, δίνοντας μια συνέντευξη στην Temps.