ΔΙΟΝ

ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ

Μέρος Γ΄

Της Dimitra Papanastasopoulou

Στο σημερινό, τελευταίο αφιέρωμα στο Δίον, θα σας ξεναγήσω στο Ιερό της θεάς Δήμητρας, εκεί όπου βρίσκονται τα παλαιότερα ως τώρα ιερά κτίσματα (6^ος π.Χ. αιώνας), εκεί όπου βρέθηκε και ο εξαιρετικός μυκηναϊκός σφραγιδόλιθος του 15^ου π.Χ. αιώνα.

Το ιερό κατασκευάστηκε από λίθους και πλίνθους και δύο αιώνες αργότερα αντικαταστάθηκε από δύο δωρικούς ναούς εν παραστάση, το εσωτερικό των οποίων διέθετε ξύλινα θρανία, πάνω στα οποία τοποθετούσαν τα αφιερώματα στη θεά: πήλινα ειδώλια, κοσμήματα, λυχνάρια, μικρά αγγεία. Η ανασκαφή έφερε στο φως τις βάσεις των λατρευτικών αγαλμάτων καθώς και ένα μαρμάρινο κεφάλι της Δήμητρας (4^ος π.Χ. αιώνας).

Η ταύτιση της λατρείας της επιβεβαιώνεται από μία επιγραφή, χαραγμένη στη βάση ενός αγγείου, στην οποία αναγράφεται το όνομα της θεάς.

Στα κλασικά χρόνια χτίστηκαν εκεί κοντά μονόχωροι ναϊσκοι με λίθινα τραπέζια μπροστά από το λατρευτικό άγαλμα, όπου τοποθετούσαν τους πρώτους καρπούς της συγκομιδής, τις λεγόμενες απαρχές.

Υπάρχει πιθανότητα σε έναν από αυτούς να λατρευόταν και η Βαυβώ- η γυναίκα που με τα άσεμνα αστεία της προκάλεσε το γέλιο της θλιμμένης θεάς από τον χαμό της μονάκριβης Κόρης.

Τρία πηγάδια εντοπίστηκαν δίπλα στο ναό, προφανώς μια τοπική επανάληψη του Καλλίχορου φρέατος- της ιερής πηγής της Ελευσίνας.

Το ιερό της Δήμητρας είναι το αρχαιότερο που ανασκάφτηκε ως τώρα στη Μακεδονία, με μια αδιάκοπη λειτουργία ως τον 4^ο μ.Χ. αιώνα. Στα ανατολικά του ναού κυλά το ποτάμι του Δίου, πλωτό στα αρχαία χρόνια, όπως μας παραδίδει ο Παυσανίας, ένα μυστηριακό ποτάμι, αφού ο μύθος θέλει να έχει σχέση με τον Ορφέα και την αποτρόπαια σφαγή του απότ τις μαινάδες της περιοχής.

Η παράδοση αναφέρει ότι οι μαινόμενες γυναίκες, σκότωσαν με τα ίδια τους τα χέρια στους πρόποδες του Ολύμπου, όχι μακριά από το Δίον, τον εκλεκτό μουσικό, επειδή οι μελωδίες του μάγευαν ανθρώπους, ζώα και φυτά. Ύστερα, σκέφτηκαν να πλύνουν τα ματωμένα τους χέρια στα νερά του Ελικώνα, ο οποίος έρρεε στην χαράδρα του Ολύμπου. Το ποτάμι εξαφανίστηκε για να μη δεχθεί το μίασμα και ξαναβγήκε στην επιφάνεια στο Δίον- αυτή τη φορά με άλλο όνομα- Βαφύρας.

Το νερό έπαιζε πάντα αποφασιστικό ρόλο στον τόπο και ως τις μέρες μας εξακολουθεί να επιβάλλει την παρουσία του με συνεχείς πλημμύρες.

Ένας ναός δίπλα σε ιερή πηγή αφιερώθηκε στην Άρτεμη στα κλασικά χρόνια, για να παραχωρήσει  τη θέση του στην Ίσιδα Λοχία( βρέθηκαν δύο χαμηλά βάρθρα που έφεραν πλάκες με λαξευμένα αποτυπώματα ποδιών και αναθηματικές επιγραφές προς τιμήν της)- τη θεά που αντικατέστησε την Άρτεμη, ενώ λίγο πιο πέρα στήθηκε αφιέρωμα στην θεά Αφροδίτη Υπολυμπιδία.

Το νερό, υπό μορφήν φοβερών πλημμυρών, μαζί με τον οργισμένον Εγκέλαδο, αποφάσισε να στερήσει τη ζωή στο Δίον τον 4^ο μ.Χ. αιώνα. Τα ερείπια σκεπάστηκαν από τα νερά, πριν έρθει ο Θεοδόσιος να τα καταστρέψει. Ο αρχαίος ιερός τόπος βυθίστηκε στη σιωπή, με μόνο τον ήχο του νερού να σιγοψιθυρίζει τα λατρευτικά άσματα, για αιώνες πολλούς.

ΟΤΑΝ ΣΩΠΑΙΝΕΙ ΤΟ ΦΩΣ

Η συγγραφέας Δήμητρα Παπαναστασοπούλου, με αυτό της το πόνημα μας μεταφέρει στη βενετοκρατούμενη Κρήτη του 16^ου αιώνα, με μια τρυφερή και παράλληλα βίαιη ιστορία, γεμάτη έντονα συναισθήματα και μια πλοκή που δεν σου επιτρέπει να το αφήσει από τα χέρια σου.

Οι ήρωες έρχονται να σε παρασύρουν με τη δράση τους, μα και τα γήινα χαρακτηριστικά που τους δίνει η συγγραφέας, σε καθηλώνουν με τη δομημένη παρουσία τους μέσα στην ιστορία και άξια κερδίζουν το μερίδιο συμπάθειας ή αντιπάθειας που τους αναλογεί... Άνθρωποι είναι, μην το ξεχνάμε!

Ως ιστορικό μυθιστόρημα λοιπόν, έχει όλα εκείνα τα στοιχεία του συγκροτημένου κειμένου, δίχως ιστορικά λάθη και κενά δράσης, που δίχως να δυσκολευτείς ως αναγνώστης, σε μεταφέρουν στο κλίμα της εποχής, δίνοντάς σου το δικαίωμα να το ζήσεις.

Αξίζει βέβαια να αναφέρουμε ότι το βιβλίο αυτό είναι πολύ προσεγμένο στον τρόπο γραφής του, από λογοτεχνικής άποψης και σχεδιασμού, δίχως υπερβολές και «κενές» σελίδες εντυπωσιασμού... με ανούσιες περιγραφές.

Και αν μερικά βιβλία τα ξεχνά με την ολοκλήρωση της «νάγνωσης», αυτό πιστέψτε με... δεν σας το επιτρέπει.

Παύλος Ανδριάς

By Aylogyros news

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ

Μια ψιλή βροχή άρχισε να πέφτει, κλείνοντας ακόμη περισσότερο τον ήδη σκοτεινιασμένο ορίζοντα, η ομίχλη πύκνωσε και το τοπί σχεδόν εξαφανίστηκε. Το Κανάλι,αλλού φαρδύτερο και αλλού στενότερο, επέτρεπε στον ταξιδιώτη να διακρίνει τα παλάτια, αλλά με τη θαμπή ατμόσφαιρα που δημιούργησαν το ψιλόβροχο και η ομίχλη, η Αρσινόη μόλις και μετά βίας ξεχώριζε πλέον τα μέγαρα, τα οποία όρθωναν το ανάστημά τους περήφανα και στις δυο του πλευρές. Τα σχήματα των παλατιών άλλαζαν, κουνιόντουσαν, σαν να ήθελαν να πλησιάσει το ένα το άλλο και να αγκαλιαστούν, οι θεσπέσιες λεπτές κολόνες χόρεταν, οι δαντελωτές τους λεπτομέρειες δημιουργούσαν νέα, ακαθόριστα και ονειρικά συμπλέγματα.

   Είναι δυνατόν αυτή η μαγική πόλη να γίνεται ομορφότερη με τη βροχή και την ομίχλη; Τότε, αν βγει ο ήλιος,τι θα αντικρίσουν τα μάτια μου; συλλογιζόταν συνεπαρμένη, αποφασισμένη να παραμείνει στο κατάστρωμα και να δέχεται το απαλό χάδι της βροχής στο πρόσωπό της, ένα διαφορετικό, εκπληκτικό και απόλυτα προσωπικό καλωσόρισμα.

   Η γαλέρα είχε πλησιάσει αρκετά τη γέφυρα Ριάλτο. Με τις εντολές του Φερδινάνδου και των άλλων αξιωματούχων το πλοίο κεντράριζε, παίρνοντας την κατάλληλη θέση, ώστε το κατάρτι να βρεθεί ακριβώς κάτω από το κέντρο της γέφυρας.Κάποιοι άνδρες πάνω της, βλέποντας απο μακριά το πλοίο να πλησιάζει, περίμεναν την κατάλληλη στιγμή και τη δυνατή φωνή του Φερδινάνδου για να τραβήξουν τους μοχλούς και από τις δυο πλευρές.

   Η Αρσινόη, με τα μάτια ορθάνοιχτα από την κατάπληξη, απομακρύνοντας κάθε τόσο το νερό της βροχής που την εμπόδιζε να βλέπει καθαρά, παρακολουθούσε άναυδη. Μπροστά της βρισκόταν μια ξύλινη γέφυρα, στηριζόμενη σε ένα σωρό ξύλινες κολόνες, με κενά ανάμεσά τοτς για να περνούν οι γόνδολες, σχηματίζοντας μια αμβλεία γωνία. Όρθιες σανίδες, με επίσης ξύλινη σκεπή, με μικρά ανοίγματα για φως και αέρα,υψώνονταν και στα δυο ανηφορικά της σκέλη, ενώ στη μέση ακριβώς, υπήρχε ένας επίπεδος ανοιχτός χώρος με μικρά κιγκλιδώματα και στις δυο πλευρές του.  

ΔΙΟΝ

Ο υπέροχος ιερός τόπος του Δία

Μέρος Α΄

Της Dimitra Papanastasopoulou

Η πόλη του Δίου αναφέρεται για πρώτη φορά από τον Θουκυδίδη στην περιγραφή της πορείας του Σπαρτιάτη στρατηγού Βρασίδα από τη Θεσσαλία στη χώρα του βασιλιά της Μακεδονίας Περδίκκα Β΄ και ήταν η πρώτη πόλη που συνάντησε  μετά το πέρασμα των συνόρων την άνοιξη του 424 π.Χ.

Κατά τον ιστορικό Δήμιτσα, η πόλη ιδρύθηκε από τους Περραιβούς της Θεσσαλίας προς τιμήν του Δία. Οι κάτοικοι ονομάζονταν Δίοι, Διείς ή Διασταί, ενώ ο πρώτος μήνας του μακεδονικού έτους λεγόταν Δίος. Επίσης, η πόλη συνδέθηκε και με τον Ορφέα, επειδή σύμφωνα με μια παράδοση σκοτώθηκε από γυναίκες του Δίου εκεί. Μια πέτρινη υδρία με τα οστά του τοποθετήθηκε στο σημείο του φόνου.

Η επιλογή της θέσης του πρώτου ιερού του Δία υπαγορεύτηκε από θεϊκά σημάδια: ήταν τα κρυστάλλινα νερά των πηγών που αναβλύζουν άφθονα και τα αιωνόβια δένδρα που δέχονταν τις ριπές των κεραυνών κατά τις καλοκαιρινές καταιγίδες. Οι Μακεδόνες αργότερα, ακολουθώντας την παράδοση, σύμφωνα με την οποία ο Δευκαλίωνας είχε στήσει βωμό προς τιμήν του Δία σ’ αυτή την τοποθεσία, ανέδειξαν την πόλη σε μεγάλο θρησκευτικό κέντρο.

Όταν ανέβηκε στο θρόνο της Μακεδονίας το Αρχέλαος (τέλη του 5^ου π.Χ. αιώνα) αναδιοργάνωσε το κράτος,ενίσχυσε την κεντρική εξουσία, άνοιξε δρόμους, έφτιαξε οχυρά και εκσυγχρόνισε το στράτευμα. Στο Δίον, σύμφωνα με τον Διόδωρο και άλλους συγγραφείς, ο Αρχέλαος οργάνωσε προς τιμήν του Δία και των Μουσών αθλητικούς και σκηνικούς αγώνες διάρκειας εννέα ημερών.  Ο Δίων Χρυσόστομος μαρτυρεί ότι ο Φίλιππος Β΄και ο Μέγας Αλέξανδρος συνήθιζαν μετά τις νίκες τους να προσφέρουν στο Δίον μεγαλοπρεπείς θυσίες  για τον Δία και στις Μούσες και να οργανώνουν αγώνες, τα λεγόμενα «Ολύμπια τα εν Δίω».

Ο Διόδωρος μαρτυρεί επίσης ότι ο Μέγας Αλέξανδρος έκανε στο Δίον την πανηγυρική ετοιμασία της μεγάλης του εκστρατείας με λαμπρές θυσίες, αγώνες και δεξιώσεις στην τεράστια- εκατοντάκλινη- σκηνή του. Εκεί, στο Δίον, τοποθετήθηκε κατ’ εντολήν του μεγάλου στρατηλάτη, το αριστούργημα του Λύσιππου που παρίστανε τους είκοσι πέντε έφιππους εταίρους που έπεσαν στη μάχη του Γρανικού ποταμού (μεταφέρθηκαν πολύ αργότερα στην Ρώμη). Ακόμη, ο Μέγας Αλέξανδρος κατέγραψε στην διαθήκη του την επιθυμία του να χτιστεί στο Δίον ένας πολυτελής ναός προς τιμήν του αρχηγού των Θεών.

Στα χρόνια του Φιλίππου Ε΄έγινε μια καταστροφική επίθεση στο Δίον από τους Αιτωλείς και την οποία περιγράφει ο Πολύβιος. Ο στρατηγός Σκόπας ισοπέδωσε τα τείχη, τα σπίτια και το γυμνάσιο της πόλης, έκαψε τις στοές του τεμένους του Δία και σώριασε τα αγάλματα των Μακεδόνων βασιλέων. Η πόλη ξαναφτιάχτηκε και όταν ο Ρωμαίος ύπατος Μ. Φίλιππος το 169 π.Χ. την κατέλαβε, δεν μπόρεσε παρά να θαυμάσει την οχύρωση, τα δημόσια κτήρια και το πλήθος των αγαλμάτων που την κοσμούσε. Όλα αυτά είναι καταγεγραμμένα από τον Τίτο Λίβιο, ο οποίος τονίζει τον σεβασμό του Ρωμαίου στο ιερό του Δία. Όσο διοικούσαν οι Ρωμαίοι, το Δίον απολάμβανε τη φιλελεύθερη πολιτική του Αυγούστου ως ημιανεξάρτητη επαρχία, με δικό της νόμισμα και αυτοδιοίκηση.

Η τελευταία αναφορά στο Δίον γίνεται τον 10^ο μ.Χ. αιώνα από τον Κωνσταντίνο Πορφυρογέννητο, στο έργο του «Περί θεμάτων».

Στα κατοπινά χρόνια το Δίον σημειώνεται στους χάρτες με το όνομα Dium ή Stadia    ( Σταδιά, δηλαδή «στο Δίον»), ενώ στις μέρες μας οι κάτοικοι αναφέρουν την αρχαία οχυρωμένη πόλη «Κάστρο».

Στις αρχές του 19^ου αιώνα τα ερείπια του Δίου είχαν εξαφανιστεί μέσα στην πυκνότατη βλάστηση και τα τρεχούμενα νερά. Ο Άγγλος συνταγματάρχης και σπουδαίος περιηγητής Ουίλλιαμ Μάρτιν Λήκ σταμάτησε στο Δίον στα τέλη του 1806 και ήταν ο πρώτος που ταύτισε την θέση του αρχαίου Δίου, κάνοντάς το γνωστό ξανά.

Φίλες και φίλοι, την επόμενη εβδομάδα θα μιλήσουμε για τον αρχαιολογικό χώρο. Μέχρι τότε, να είστε όλοι καλά!    

ΣΑΛΒΑΔΟΡ ΑΛΙΕΝΤΕ

Μέρος β΄

Η προσχεδιασμένη πτώση

Της Dimitra Papanastasopoulou

Η προεδρία του Σαλβαδόρ Αλιέντε κράτησε μόνο τρία χρόνια. Λίγες μέρες πριν τις εκλογές, όπως δείχνουν τα προσβάσιμα πλέον αρχεία της CIA, άρχισε να μπαίνει σε εφαρμογή το τριπλό σχέδιο της ανατροπής: εμπόδιση της νίκης με προπαγάνδα εναντίον του, οικονομική καταστροφή της χώρας και το σπουδαιότερο, η σχεδίαση του πραξικοπήματος για την ανατροπή του, αν τα δυο προηγούμενα αποτύγχαναν.

Πρόεδρος των ΗΠΑ ήταν τότε ο Ρίτσαρντ Νίξον, διευθυντής της CIA  ο Ρίτσαρντ Χέλμς και σύμβουλος της εθνικής ασφάλειας ο Χένρυ Κίσσιντζερ. Οι τρεις άνδρες συναντήθηκαν πολύ πριν πραγματοποιηθούν οι εκλογές που θα έφερναν στην εξουσία τον Αλιέντε για να «πάρουν τα μέτρα τους». Τον είχαν ήδη εμποδίσει τρεις φορές να πάρει την εξουσία(1952, 1958 και 1964) χρηματοδοτώντας τους αντιπάλους του (βλ. βιβλίο του Τσόμσκι Secrets, lies and Democracy). Με τον ψυχρό πόλεμο στις δόξες του, το χάσιμο των αμερικανικών συμφερόντων στα επίπεδα εκμετάλλευσης χαλκού, αποτελούσε μεγάλο κίνδυνο. Και η παρουσία του Αλιέντε και του προγράμματός του όδευε προς τα εκεί. Άρα, έπρεπε να τον σταματήσουν.

“Δεν καταλαβαίνω γιατί πρέπει να παραμένουμε αδρανείς και να παρακολουθούμε μια χώρα να γίνεται κομμουνιστική, εξαιτίας της ανευθυνότητας του λαού της”, πρέσβευε τον Ιούνιο του 1970 ο Χένρι Κίσσιντζερ, δυο μόλις μήνες πριν τις εκλογές που ανέδειξαν τον Αλιέντε πρόεδρο της Χιλής.

Η οικονομική βοήθεια των ΗΠΑ προς την Χιλή διακόπηκε, το ίδιο συνέβη και από τους Διεθνείς Χρηματοδοτικούς Οργανισμούς, κατόπιν της αμερικανικής πίεσης. Ο πληθωρισμός στη Χιλή εκτοξεύτηκε, το κόστος ζωής το ίδιο, διάφορα προϊόντα έπαψαν να εμφανίζονται στην αγορά. Ένα ακόμη μεγάλο χτύπημα ήρθε από την πτώση στην τιμή του χαλκού, με αποτέλεσμα μια μείωση εσόδων ύψους 240 εκ. το χρόνο.

Απεργίες και διαδηλώσεις εμφανίστηκαν από το τέλος του 1971, ενώ τον Οκτώβριο του 1972 η απεργία των ιδιοκτητών φορτηγών, με τη στήριξη της CIA, παραλύει τη χώρα, τη στιγμή που άρχισαν να εμφανίζονται και παραστρατιωτικές οργανώσεις, εντείνοντας το κλίμα τρομοκρατίας. Ο Αλιέντε αντέδρασε προχωρώντας σε έναν ανασχηματισμό, τοποθετώντας αρχηγό των ενόπλων δυνάμεων τον στρατηγό Πράτς.

Ο χρόνος δεν ήταν με το μέρος του Αλιέντε. Οι μήνες κύλισαν γρήγορα και εφιαλτικά μέχρι τις εκλογές του Μαρτίου 1973. Ο κόσμος δίνει στον Αλιέντε 44%, δείχνοντάς του έμπρακτα την εμπιστοσύνη του. Στις 29 Ιουνίου εκδηλώθηκε μια πρώτη απόπειρα πραξικοπήματος από ένα σύνταγμα τεθωρακισμένων, αλλά ο στρατηγός Πράτς το κατέπνιξε εύκολα. Σε λιγότερο από δύο μήνες, ο στρατηγός Πράτς, αρκετά αποδυναμωμένος από τις προδοσίες του στρατεύματος, καταγγέλλει νέο σχεδιασμό πραξικοπήματος και παραιτείται. Τα καθήκοντά του αναλαμβάνει ο Αουγκούστο Πινοσέτ- το μοιραίο λάθος του Αλιέντε.

Το πραξικόπημα έγινε και πέτυχε, το «τρίτο πρόγραμμα» απέφερε τα επιθυμητά αποτελέσματα. Ο Αλιέντε έπεσε νεκρός από το δικό του χέρι, αφού εκφωνήσει τον δραματικό τελευταίο λόγο του.

«... το μόνο πράγμα που απομένει για μένα είναι να πω στους εργάτες: δεν πρόκειται να παραιτηθώ! Ευρισκόμενος σε μια ιστορική μετάβαση, θα πληρώσω την πίστη του λαού με τη ζωή μου. Και τους λέω ότι είμαι βέβαιος ότι οι σπόροι που έχουμε φυτέψει στην καλή συνείδηση των χιλιάδων και χιλιάδων Χιλιανών δεν θα μείνουν συρρικνωμένοι για πάντα.

   Έχουν δύναμη και θα είναι σε θέση να μας εξουσιάζουν, αλλά οι κοινωνικές διεργασίες δεν μπορεί να εμποδιστούν ούτε από το έγκλημα ούτε από τη δύναμη. Η ιστορία είναι δική μας, και οι άνθρωποι κάνουν την ιστορία.

... Απευθύνομαι στον άντρα της Χιλής, τον εργάτη, τον αγρότη, το διανοούμενο, εκείνον που πρόκειται να διωχθεί, γιατί στη χώρα μας ο φασισμός είναι ήδη παρών εδώ και πολλές ώρες – σε τρομοκρατικές επιθέσεις, σε ανατινάξεις γεφυρών, σε διακοπές σιδηροδρομικών γραμμών, σε καταστροφές αγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου, ενόψει της σιωπής όσων είχαν την υποχρέωση να δράσουν. Ήταν υποχρεωμένοι. Η ιστορία θα τους κρίνει.

...Εργάτες της χώρας μου, έχω πίστη στη Χιλή και το πεπρωμένο της. Άλλοι άνδρες θα ξεπεράσουν αυτή τη σκοτεινή και πικρή στιγμή προδοσίας που προσπαθεί να επικρατήσει. Να πηγαίνετε προς τα εμπρός γνωρίζοντας ότι, αργά ή γρήγορα, οι μεγάλες λεωφόροι θα ανοίξουν και πάλι και οι ελεύθεροι άνθρωποι θα περπατούν μέσα από αυτές για να χτίσουν μια καλύτερη κοινωνία.

Ζήτω η Χιλή! Ζήτω οι άνθρωποι! Ζήτω οι εργαζόμενοι!»

Και η κόλαση επιτέθηκε στη Χιλή:

“Ήταν 11 Σεπτεμβρίου. Αεροπλάνα που έχουν εκτραπεί από τη φυσιολογική αποστολή τους, οδηγημένα από πιλότους αποφασισμένους για όλα, χυμούν στην καρδιά της μεγαλούπολης, με στόχο να γκρεμίσουν τα σύμβολα ενός πολιτικού συστήματος που τούτοι οι πιλότοι απεχθάνονται. Πολύ γρήγορα ακούγονται εκρήξεις, προσόψεις κτηρίων γίνονται κομμάτια, ακολουθούν καταρρεύσεις μέσα σε έναν διαβολικό πάταγο, επιζώντες θάβονται κάτω απ' τα ερείπια, το τοπίο γεμίζει χαλάσματα» θα γράψει ένας δημοσιογράφος.

ΜΑΡΚΟΣ ΙΟΥΝΙΟΣ ΒΡΟΥΤΟΣ (85- 42π.Χ.)

Ένας αμφιλεγόμενος άνδρας

Της Dimitra Papanastasopoulou

Τον ξέρετε όλοι τον Βρούτο. Η ύπαρξή του στιγματίστηκε από τα λόγια του Ιουλίου Καίσαρα όταν πέθαινε κάτω και από το δικό του σπαθί: «Κι εσύ, τέκνον, Βρούτε;» Λόγια πικρίας που άφησαν το υπονοούμενο μιας προδοσίας να πλανάται στο χρόνο και την ιστορία.

Η πραγματικότητα ήταν διαφορετική, αν και οι αιώνες που κύλησαν αδιαφόρησαν για την έντιμη πράξη του Βρούτου, και σύμφωνη με τα πιστεύω του.

Ο Βρούτος καταγόταν από τον σχεδόν μυθικό Λεύκιο Ιούνιο Βρούτο, εκείνον που έδιωξε τον βασιλιά Ταρκύνιο τον Υπερήφανο πριν 450 χρόνια, εγκαθιδρύοντας το αβασίλευτο πολίτευμα της Ρώμης και φονεύοντας τους δυο γιους του επειδή είχαν αναμειχθεί σε συνωμοσία για την επαναφορά της βασιλείας.

Μητέρα του ήταν η Σερβιλία έλκυε την καταγωγή της από τον Σερβίλιο Αχάλα, εκείνο που μαχαίρωσε στην αγορά τον Σπόριο Μαίλιο, επειδή προετοίμαζς τυραννίδα.

Ο Βρούτος κουβαλούσε στους σκληραγωγημένους ώμους του μια μεγάλη δημοκρατική παράδοση, την οποία πίστευε και τιμούσε. Ήταν ένας μορφωμένος άνδρας, έχοντας σπουδάσει λατινική ρητορική και ελληνική φιλοσοφία.

Όταν ξέσπασε εμφύλιος μεταξύ Καίσαρα και Πομπήιου, οι πάντες πίστευαν ότι ο Βρούτος θα πάρει το μέρος του Καίσαρα, εφ’ όσον ο Πομπήιος θεωρείτο υπεύθυνος για τον θάνατο του πατέρα του. Εξέπληξε τους πάντες όταν ακολούθησε τον Πομπήιο, χωρίς ποτέ να του απευθύνει τον λόγο, επειδή θεωρούσε ντροπή να μιλά με τον δολοφόνο του πατέρα του.

Ο Ιούλιος Καίσαρ, από την άλλη πλευρά, μαθαίνοντας την πράξη του Βρούτου, έδωσε εντολή να μην τον σκοτώσει κανείς. Ο λόγος ήταν πως πίστευε ότι ο Βρούτος ήταν δικό του παιδί. Ένα γεγονός που γεννούσε στον Καίσαρα ευγενικά αισθήματα, αλλά γέμιζε ντροπή, η πιθανότητα να είναι αλήθεια, τον Βρούτο.

Ο παράνομος δεσμός του Καίσαρα και της Σερβιλίας ήταν πασίγνωστος. Το μαρτρούν ο Σουητώνιος, ο Αππιανός και ο Πλούταρχος.

 Ο Βρούτος ανέβαινε σταθερά στην πολιτική αρένα της Ρώμης, γνωστός για τη σοβαρότητα και την αρετή του. Ο Καίσαρας τον ευνοούσε πάντα, έχοντας υπ’ όψιν του να τον κάνει διάδοχό του (Πλούταρχος), αλλά ο Βρούτος δεν υποχώρησε ποτέ από τα δημοκρατικά του πιστεύω. Έτσι, όταν όλα έδειχναν τη στροφή προς τη μοναρχία, όχι μόνο πήρε μέρος στη συνωμοσία, δηλώνοντας ότι το χρέος του ήταν «αμύνειν και προαποθνήσκειν της ελευθερίας» αλλά χτύπησε και ο ίδιος τον Καίσαρα- τον καταπατητή της δημοκρατίας.

ΣΑΛΒΑΔΟΡ ΓΟΥΙΛΛΕΛΜΟ ΑΛΙΕΝΤΕ ΓΚΟΣΣΕΝΣ (1908-1973)

Μέρος Α΄

Της Dimitra Papanastasopoulou

Μετά την αναφορά στον Αουγκούστο Πινοσέτ, σειρά έχει το αντίπαλον δέος- ο δημοκράτης και σοσιαλιστής προηγούμενος Πρόεδρος της Χιλής, ο  οραματιστής Σαλβαδόρ Αλιέντε.

Γεννήθηκε στο Βολπαράϊσο από μεγαλοαστούς και σπούδασε ιατρική στο Σαντιάγο, ωστόσο ασχολήθηκε με την πολιτική, αναπτύσσοντας μαρξιστική δράση και συμβάλλοντας στην ίδρυση του Σοσιαλιστικού Κόμματος της Χιλής.

Από το 1937 ως το 1941 διετέλεσε Υπουργός Υγιεινής στην κυβέρνηση του Πέδρο Αγκίρρε Σέντρα. Το 1952 υπέβαλε την υποψηφιότητα του για την Προεδρία, έχοντας την αρωγή του Κομμουνιστικού Κόμματος- τότε σε παρανομία. Αυτό κόστισε τη διαγραφή του από το Σοσιαλιστικό κόμμα και την αποτυχία του στις εκλογές. Επανήλθε έξι χρόνια αργότερα, έχοντας και τους κομμουνιστές(πλέον νομίμους) και τους σοσιαλιστές, αλλά απέτυχε και πάλι.

Το πεπρωμένο τον περίμενε το 1970, στα 62 του χρόνια, όταν η Χιλή διεξήγαγε τις πιο κρίσιμες προεδρικές της εκλογές. Ο Αλιέντε κατέβαινε με σύμπραξη σοσιαλιστών, κομμουνιστών και ριζοσπατών καθολικών. Όλοι αγωνιούσαν, διερωτώμενοι αν μια μετάβαση σε μια αριστερή κυβέρνηση θα μπορούσε να γίνει ειρηνικά, αφού ο. Αλιέντε έβγαζε πύρινους λόγους, υποσχόμενος αγροτική μεταρρύθμιση σε βάρος της μεγάλης ιδιοκτησίας και εθνικοποίηση όλων των ξένων τραπεζών και επιχειρήσεων (ανάμεσά τους τεράστιες αμερικανικές επενδύσεις στα σημαντικότατα ορυχεία χαλκού).

Η προεκλογική περίοδος ήταν εξαιρετικά πολωμένη και στοίχισε τη ζωή έξι ανθρώπων, τη στιγμή που η ελίτ φυγάδευε πανικόβλητη τα κεφάλαιά της στο εξωτερικό.

Η ατμόσφαιρα μύριζε μπαρούτι, καθώς η νίκη του Αλιέντε γινόταν φανερή. Δύο μέρες πριν την εκλογή του, μια ακροδεξιά συμμορία τραυμάτισε θανάσιμα τον αρχηγό του Γενικού Επιτελείου στρατηγό Ρενέ Σνάϊντερ, μετά τη δήλωσή του ότι ο στρατός θα σεβόταν την επιλογή του Κογκρέσου και δεν θα επέτρεπε κανενός είδους πραξικόπημα.

Ο Σαλβαδόρ Αλιέντε βγήκε θριαμβευτικά νικητής την 24^η Οκτωβρίου 1970. Στην πρώτη του ομιλία είπε:

«Αξιώνουμε να δημιουργήσουμε έναν διαφορετικό κόσμο, να αποδείξουμε ότι μπορούν να γίνουν βαθιές αλλαγές που αποτλεούν επανάσταση. Πρέπει να δημιουργήσουμε μια κυβέρνηση δημοκρατική, εθνική, επαναστατική και λαϊκή που θα οδηγήσει τη χώρα στον Σοσιαλισμό».

Η ορκωμοσία του άθεου και γνωστού τέκτονα, που παρά όλα αυτά είχε μεγάλες συμπάθειες στους κόλπους του καθολικισμού, έγινε  στον καθεδρικό ναό του Σαντιάγο την 3^η Νοεμβρίου. Ένα μήνα αργότερα, ο νέος πρόεδρος ανακοίνωνε την εθνικοποίηση των ορυχείων χαλκού και των ξένων τραπεζών. Η αντίστροφη μέτρηση, υπόγεια προς το παρόν, είχε αρχίσει.

Σειρά είχαν οι αγροτικές μεταρρυθμίσεις, η ανακατανομή εκατομμυρίων στρεμάτων γης σε ακτήμονες, οι αυξήσεις μισθών στις ένοπλες δυνάμεις, ενώ παράλληλα άρχιζε η συνεργασία με την Κίνα και την Κούβα. Η αντιπαράθεση με την Αμερική ήταν πασίδηλη και οι σχέσεις των δύο χωρών ψυχράνθηκαν. Ο Αμερικανός Πρόεδρος Νίξον, αποφασισμένος να τον ανατρέψει, είπε χαρακτηριστικά:

«Με τον Κάστρο στην Κούβα και τον Αλιέντε στη Χιλή, έχουμε στη Λατινική Αμερική ένα κόκκινο σάντουιτς και μοιραία, όλη (η Λατινική Αμερική) θα γίνει κόκκινη».

Δύο χρόνια αργότερα(1972) ο πληθωρισμός κάλπαζε στη Χιλή, η μεσαία τάξη πληττόταν άσχημα, οι φορτηγατζήδες απήργησαν και δεν μετέφεραν τρόφιμα. Περιέργως, η δημοτικότητα του Αλιέντε αυξανόταν, ίσως επειδή ο κόσμος αντιλαμβανόταν ότι η Αμερική έκανε ό,τι μπορούσε για να «στραγγαλίσει» τον Πρόεδρό τους.

Το πραξικόμημα του Ιουνίου 1973 απέτυχε. Ο στρατηγός Πράτς συμβούλεψε τον Πρόεδρο να δώσει όπλα στο λαό, ο Αλιέντε αρνήθηκε, λέγοντας :

«Όχι. Αυτή η επανάσταση θα γίνει χωρίς σταγόνα αίμα. Βασίζεται σε ειρηνικές αξίες και όχι στη βία».

Το τέλος πλησιάζει, η πρώτη μοιραία και λανθασμένη κίνηση πραγματοποιείται: Ο Αλιέντε, δίνει τη θέση του πιστού Πράτς στον Αουγκούστο Πινοσέτ...

Όταν ξημερώσει η 11^η Σεπτεμβρίου 1973, όλα θα τελειώσουν. Το νήμα της ζωής του Σαλβαδόρ Αλιέντε θα κοπεί από το ίδιο του το χέρι, για να γλυτώσει τον εξευτελισμό και την ταπείνωση. Δεν θα δει την απίστευτη κατάλυση της δημοκρατίας, δεν θα ζήσει τις αμέτρητες στυγνές δολοφονίες που θα ματώσουν το χώμα της Χιλής.

ΑΟΥΓΚΟΥΣΤΟ ΧΟΣΕ ΡΑΜΟΝ ΠΙΝΟΣΕΤ ΟΥΓΚΑΡΤΕ (1915-2006)

Ο αιμοσταγής δράκος της Χιλής

Μέρος Α΄

Της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Το άκουσμα του ονόματος του στυγνού δικτάτορα φέρνει πάντα στον νου μου τη φωνή της Μαρίας Δημητριάδη πότε μελαγχολική και πότε όμοια με ουρλιαχτό να τραγουδά την «Μπαλάντα του οπερατέρ»:

«Στο Σαντιάγο, στης σφαγής τα χρόνια,

πέσαν πολλοί και πού να βρεις ονόματα

και με μια λέξη να ποιά είναι η Χιλή

κάποιος που ταινία γυρίζει τη σκηνή του φόνου του.

.....

Είδα τη δουλειά των στρατιωτών, το μακέλεμα

είδα σκηνές που όλοι γνωρίζουν

το λαό να τρέχει στο λιθόστρωτο για να σωθεί

και τα ντουφέκια να σαρώνουνε τους δρόμους

......

Είδα τις σφαίρες να ξεσκίζουν τα παιδιά

και τις γυναίκες να ρίχνονται πάνω στους νεκρούς»

(Στίχοι: Συνθέτης: Θάνος Μικρούτσικος)

Οι ποιητές βρίσκουν τις λέξεις που εκφράζουν καίρια τα αισθήματα, ακουμπούν και καίνε τις καρδιές και είναι αυτές οι φωτιές που κάνουν τα πλήθη να επαναστατούν και να ορθώνουν το ανάστημά τους σε κάθε μορφή τυραννίας.

Ας δούμε ποιός ήταν.

Γεννήθηκε τον Νοέμβριο του 1915 στο Βολπαράϊσο της Χιλής, απόγονος Γάλλων εποίκων του προηγούμενου αιώνα, ο μεγαλύτερος από τα πέντε αδέλφια του, μεγαλώνοντας σε μεσοαστικό περιβάλλον. Σε ηλικία 18 ετών έγινε δεκτός στην Στρατιωτική Ακαδημία της Χιλής και τέσσερα χρόνια αργότερα αποφοίτησε με τον βαθμό του Υπολοχαγού, με στόχο να γίνει στρατιωτικός καριέρα.

Το πετυχαίνει με τη βοήθεια ανώτατων σπουδών σε στρατιωτικές σχολές (Σχολή Πεζικού, Ακαδημία Πολέμου, Ακαδημία Εθνικής Άμυνας) και ξεχωρίζει ανάμεσα στους συμμαθητές του. Το 1948, ενώ διευθύνειένα στρατόπεδο συγκέντρωσης Χιλιανών κομμουνιστών, γνωρίζει τον μαρξιστή βουλευτή Σαλβαδόρ Αλιέντε, ο οποίος επισκέπτεται επισήμως το στρατόπεδο κι αυτή η πρώτη τους συνάντηση είναι σφοδρή, αν και κανείς από τους δυο δεν μπορεί να μαντέψει την ζοφερότητα του μέλλοντος.

Με το προσωπείο του διανοούμενου, εξασφαλίζει το 1954 τη θέση του καθηγητή στην Ακαδημία Πολέμου και την αποστολή του στις ΗΠΑ ως μέλος της στρατιωτικής αντιπροσωπείας της πατρίδας του δύο χρόνια αργότερα, ενώ συγχρόνως γράφει πέντε βιβλία πάνω σε θέματα πολέμου και πολιτικής. Λαμπερός και πετυχημένος, το 1968 είναι πλέον ταξίαρχος. Η ζωή παίζει άλλο ένα παιγνίδι δύο χρόνια αργότερα: ο Αλιέντε εκλέγεται Πρόεδρος της Χιλής και προάγει τον στρατηγό Πινοσέτ στη θέση του επί κεφαλής της φρουράς του Σαντιάγο. Τρία χρόνια αργότερα, παίζεται η τρίτη πράξη της τραγικής κωμωδίας: ο Αλιέντε επιβραβεύει τον Πινοσέτ για την αφοσίωσή του προάγοντάς τον σε αντιστράτηγο των ενόπλων δυνάμεων της χώρας (23 Αυγούστου 1973).

Είναι η κατάλληλη στιγμή για τον Πινοσέτ. Με τον λαό στους δρόμους να ζητά μεταρρυθμίσεις και την οικονομία της Χιλής να βρίσκεται στο ναδίρ, με την ουσιαστική βοήθεια των Αμερικανών(επειδή κυρίως η εθνικοποίηση των πλούσιων μεταλλείων του νησιού είχε βλάψει τα συμφέρροντα των πολυεθνικών τους εταιριών) ο πανίσχυρος στρατιωτικός, μέσα σε λιγότερο από ένα μήνα από την τοποθέτησή του στη θέση του Αντιστρατήγου, στις 11 Σεπτεμβρίου 1973, προβαίνει σε πραξικόπημα.

Τα ξημερώματα, με σύνθημα που ακουγόταν στα ραδιόφωνα «Βρέχει στο Σαντιάγο», ο στρατός πολιορκούσε και η αεροπορία βομβάρδιζε το προεδρικό μέγαρο και ο εγκλωβισμένος εκεί Αλιέντε, αντέχει μια ολόκληρη ημέρα. Στο τέλος εκείνης της δραματικής αντιμετώπισης, αντιλαμβανόμενος ότι έχει προδοθεί απ’ όλους, αυτοκτονεί (πολλοί υποστηρίζουν ότι δολοφονήθηκε, αλλά θα το δούμε στην δική του αναφορά) στο γραφείο του. Οι πύλες της κόλασης έχουν ανοίξει.

Ο Πινοσέτ αρχικά διατηρεί τον τίτλο του Αρχιστρατήγου της Χούντας των Τεσσάρων( Στρατός, Αεροπορία και Αστυνομία), για να συγκεντρώσει πολύ σύντομα την εξουσία στα δικά του χέρια και μόνον.

Φίλες και φίλοι, στο Β΄μέρος του αφιερώματος θα δούμε τα τραγικά γεγονότα που αιματοκύλησαν το νησί κι υποχρέωσαν τον ήλιο να κρυφτεί για να μη βλέπει.