ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ

Ο Τιτάνας σύμμαχος των ανθρώπων

Της Dimitra Papanastasopoulou

Η αναφορά στους Ιαπετίδες Τιτάνες, γιων του Ιαπετού και της Ωκεανίδας Κλυμένης (ή Αίθρας ή Ασίας ή Θέμιδας) τελειώνει με τον σπουδαιότερο όλων, τον Προμηθέα- τον συνετό, τον προνοητικό, σύμφωνα με την ετυμολογία του ονόματός του (προ και μήτις=σκέψη).

Ο Προμηθέας, κατά τη διάρκεια της Τιτανομαχίας ήταν σύμμαχος του Δία και γι’ αυτό γλύτωσε από την τιμωρία που επεφύλαξε ο νικητής στους ηττημένους Τιτάνες. Μετά τη λήξη του πολέμου, σύμφωνα με τον Λουκιανό, ο Προμηθέας με τη βοήθεια της Αθηνάς δημιούργησε τον πρώτο άνθρωπο(το λεγόμενο Χρυσό Γένος) από πηλό και φωτιά, δίνοντάς του την εξωτερική μορφή των θεών. Σύμφωνα με τους Ορφικούς, αυτός ο πηλός ήταν το ποτισμένο από το αίμα των Τιτάνων χώμα. Είδαμε στο προηγούμενο αφιέρωμα στον Επιμηθέα τι συνέβη με την δημιουργία, όμως εδώ, θα εστιάσουμε στην απόφαση του Προμηθέα να διορθώσει το λάθος του αδελφού του και να προστατέψει τον άνθρωπο, συμβάλλοντας τα μέγιστα για την ανάπτυξή του. Το μεγαλύτερο δώρο του ήταν η προσφορά της φωτιάς, γεγονός που τον έφερε αντιμέτωπο με τον αρχηγό των Θεών, τον Δία.

Ο Προμηθέας πήγε στο εργαστήριο του Ηφαίστου, τοποθέτησε κρυφά τη φωτιά σε έναν βλαστό νάρθηκα και την πρόσφερε στον άνθρωπο. Τόπος παράδοσης φέρεται η Συκυών της Πελοποννήσου. Η προσφορά δεν τελείωνε εκεί. Ο Προμηθέας έμεινε δίπλα στον άνθρωπο και τον δίδαξε πώς να τη χειρίζεται, πώς να δημιουργεί εργαλεία. Δίδαξε επίσης τις επιστήμες-που τις έκλεψε από την Αθηνά και, προβλέποντας εύκολα την οργή όλων των θεών, προέτρεψε τον άνθρωπο να τους λατρεύει και να τους προσφέρει θυσίες.

Στο θέμα των θυσιών, προέκυψε το πρόβλημα ποιά κομμάτια των ζώων ανήκαν στους θεούς και ποιά στον άνθρωπο. Ο Προμηθέας βρέθηκε στη θέση του μεσάζοντα, με τον Δία να του επιτρέπει να αποφασίσει εκείνος ποιά μέρη των ζώων θα ανήκαν στους θεούς. Σύμφωνα με μια μαρτυρία, ο Δίας κατέβηκε στην Σικυώνα να είναι παρών στο ξεδιάλεγμα. Ο Προμηθέας, όμως, έκανε μια πονηριά: στο ένα μερίδιο έβαλε κόκκαλα σκεπασμένα με λαχταριστό λίπος και το άλλο κρέας σκεπασμένο με δέρμα. Ο Δίας έπεσε στην παγίδα και διάλεξε το λίπος∙ όταν συνειδητοποίησε την απάτη ήταν αργά- είχε δώσει τον θεϊκό του λόγο...

Ήταν, όμως, έξαλος από θυμό και διέταξε τον Ήφαιστο να φτιάξει την Πανδώρα, που γνωρίσαμε στο αφιέρωμα του Επιμηθέα. Ο Προμηθέας, όταν η Πανδώρα άνοιξε το κουτί και ξεπήδησαν όλα τα δεινά του ανθρώπου, μαζί με τις αρρώστιες και τον θάνατο, φρόντισε να διδάξει τον άνθρωπο την επιστήμη της Ιατρικής και την χρήση των βοτάνων.

Ο Δίας, όταν οι άνθρωποι έγιναν κακοί και άδικοι (Χάλκινο Γένος), θέλησε να τους τιμωρήσει, περιλαμβάνοντας στην τιμωρία και τον ίδιο τον Προμηθέα. Η σκέψη του τον οδήγησε στη δημιουργία ενός θανατηφόρου κατακλυσμού, παίρνοντας αφορμή από το περιστατικό των γιών του Λυκάονα. Ο Δίας τους είχε επισκεφθεί, με τη μορφή ενός απλού ταξιδιώτη και εκείνοι που πρόσφεραν ως δείπνο, κομμάτια από τη σάρκα του σκοτωμένου αδελφού τους Νύκτιμου. Εξοργισμένος, τους μεταμόρφωσε σε λύκους και ανέστησε τον Νύκτιμο, αποφασισμένος να εξαφανίσει τους ανθρώπους από προσώπου γης.

Ο Προμηθέας έτρεξε και ενημέρωσε τον Δευκαλίωνα, τον βασιλιά της Φθίας, για τα καταστρεπτικά σχέδια του Δία, προτρέποντάς τον να φτιάξει μια κιβωτό(λάρνακα), να τη γεμίσει με εφόδια και ζώα και να μείνει κλεισμένος εκεί, μαζί με την γυναίκα του Πύρρα, την κόρη του Επιμηθέα. Ο Δευκαλίων και η Πύρρα δημιούργησαν μετά το τέλος του κατακλυσμού το Γένος των Ηρώων.

Τώρα, ο Δίας στράφηκε εναντίον του Προμηθέα και τον έδεσε πάνω σε βράχια, στο όρος Καύκασο, διατάζοντας έναν αητό να του επιτίθεται καθημερινά και να τρώει το συκώτι του τιμωρημένου Ιαπετίδη. Ως αθάνατος, ο Προμηθέας είχε την ικανότητα να αναπλάθεται το συκώτι του κάθε νύχτα, αλλά το πρωί ο αητός έκανε και πάλι την επίθεσή του...

Ο δραματουργός Αισχύλος, στο έργο του Προμηθεύς Δεσμώτης, λέει ότι πίσω από αυτή την απαίσια τιμωρία κρυβόταν ένα ακόμη μυστικό: αφορούσε την Θέτιδα, την οποία ποθούσε ο Δίας, σε αντάλλαγμα την απελευθέρωση του Προμηθέα.

Η τιμωρία έληξε όταν ο Ηρακλής σκότωσε τον αητό και ο Προμηθέας του αποκάλυψε τον τρόπο με τον οποίο θα έπαιρνε τα Μήλα των Εσπερίδων. Ελεύθερος ο Προμηθέας, αντιμετώπιζε ένα άλλο θέμα, αυτό της κατοικίας. Ως Τιτάνας, δεν επιτρεπόταν να κατοικήσει στον Όλυμπο. Ο Κένταυρος Χείρων έδωσε τη λύση, και να πως: είχε τραυματισθεί κατά λάθος από βέλος του Ηρακλή, το οποίο ήταν ποτισμένο στο δηλητηριώδες αίμα της Λερναίας Ύδρας- το αίμα που σκότωνε ό,τι ζωντανό άγγιζε. Ο Χείρων, αθάνατος κι εκείνος, δεν αντιμετώπιζε θέμα θανάτου, αλλά βασανιζόταν από την πληγή που προκαλούσε φρικτούς πόνους. Ζήτησε, λοιπόν, από τον Δία να δώσει την αθανασία του σε κάποιον άλλον, αρκεί να λυτρωθεί από τους πόνους.

Η αθανασία δόθηκε στον ήδη αθάνατο Προμηθέα, ο οποίος πλέον μπορούσε να κάνει χρήση της διαμονής στον Όλυμπο, με έναν όρο: να φορά πάντα στο κεφάλι του ένα στεφάνι και στο χέρι ένα σιδερένιο δαχτυλίδι- σύμβολα της πλήρους υποταγής του στον πανίσχυρο Δία. Η επανάσταση είχε λήξει.

ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΣ  ΚΥΠΡΟΥ ΜΑΚΑΡΙΟΣ Γ΄(1913-1977)

Ένας κοσμικός και δη πολιτικός κληρικός

Μέρος β΄

Της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Το 1962 ο Μακάριος πραγματοποιεί ένα επίσημο ταξίδι στην Ουάσινγκτον και συνομιλεί με τον Αμερικανό Πρόεδρο Τζων Φιτζέραλντ Κέννεντυ για θέματ οικονομικής ανάπτυξης της Κύπρου. Σε ερώτηση δημοσιογράφων αν εγκατέλειψε το θέμα της ένωσης με την Ελλάδα, απάντησε ότι έπρεπε να γίνουν ορισμένες θυσίες...  Επιστρέφοντας, με παράκαμψη την Αθήνα και παρουσία του βασιλέως Παύλου στο αεροδρόμιο, ο Μακάριος έδωσε την αναμενόμενη συνέντευξη τύπου στους Έλληνες δημοσιογράφους, λέγοντας... «η δοθείσα δια των συμφωνιών της Ζυρίχης και του Λονδίνου λύσις εις το Κυπριακόν δεν ήτο εκείνη δια την οποίαν διεξήχθη ο αγών. Ήτο, όμως, η μόνη εφικτή... Η εν Ελλάδι διατύπωσις αντιρρήσεων δια την δοθείσαν λύσιν σημαίνει εν τινι μέτρω, προσπάθειαν αντλήσεως κομματικών ωφελημάτων».

Ο Αρχιεπίσκοπος τηρεί μια περίεργη στάση και θέση: είναι νομικά και διπλωματικά υποχρεωμένος να εργασττεί στα πλαίσια της σύστασης της Κυπριακής Δημοκρατίας, αλλά οι Ελληνοκύπριοι αναμένουν με κάποιο τρόπο την ένωση με την Ελλάδα, την οποία επιθυμούν διακαώς. Συνεχίζουν να τον εκλέγουν επειδή τους δίνει ελπίδες, λέγοντας ότι αυτή η κατάσταση ανεξαρτησίας είναι παροδική και έχει στόχο την σταδιακή ένωση με την Ελλάδα...

Στην απέναντι πλευρά, οι Τουρκοκύπριοι είναι σχετικά ικανοποιημένοι, χωρίς να είναι και πεπεισμένοι για την καλή πίστη του Μακαρίου και των υπουργών του για την τήρηση της συμφωνίας περί ανεξαρτησίας του νησιού. Κι αυτή η δυσπιστία, δεν άργησε να οδηγήσει στην πλήρη αδυναμία συνεργασίας των δύο κοινοτήτων, οι οποίες έφεραν στρατιωτικές εντάσεις το 1963 και εχθροπραξίες τον Αύγουστο του 1964. Οι σχέσεις Ελλάδας-Τουρκίας ακολούθησαν το κλίμα της Κύπρου, καταλήγοντας στους διωγμούς εναντίον της ελληνικής κοινότητας της Κωνσταντινούπολης το 1964.

Τον Μάρτιο του 1970 η Κύπρος συγκλονίζεται από την απόπειρα δολοφονίας του Μακαρίου και τα όσα έρχονται στο φως, σχετικά με σχέδιο πραξικοπήματος από τη χούντα των συνταγματαρχών της Ελλάδας και τους Ελληνοκύπριους συνεργάτες τους. Από την αρχή της χρονιάς εκείνης υπήρχε μια έντονη δραστηριότητα της οργάνωσης «Εθνικό Μέτωπο», που είχε ιδρυθεί στην Κύπρο το 1969 και έκρυβε στα σπλάχνα της την ΚΥΠ της ελληνικής χούντας. Ένα σχόλιο του ρωσικού ΤΑΣ ανέφερε ότι: «Η ένταση της εγκληματικής δραστηριότητας ενάντια στο Κυπριακό κράτος δεν είναι καθόλου τυχαία. Αποτελεί συστατικό στοιχείο ενός γενικού σχεδίου «διευθέτησης» του κυπριακού ζητήματος, με στρατιωτικά μέσα, μιας διευθέτησης που έχει καλλιεργηθεί...»

Τα πρόσωπα που αποκαλύφθηκαν πίσω από την απόπειρα δολοφονίας ήταν οκτώ: ο Π.Γεωρκάτζης- ένα σκαιώδες πρόσωπο με διασυνδέσεις και με τη χούντα και με τις βρετανικές μυστικές υπηρεσίες, ο διοικητής των δυνάμεων καταδρομών στην Κύπρο, αντισυνταγματάρχης Δ. Παπαποστόλου και έξι Ελληνοκύπριοι, μεταξύ των οποίων και δύο αστυνομικοί.

Την ίδια ημέρα της απόπειρας(8 Μαρτίου 1970) το γερμανικό περιοδικό Σπήγκελ αποκάλυπτε σχέδιο της ελληνικής χούντας με κωδική ονομασία ΕΡΜΗΣ, το οποίο προέβλεπε τρία στάδια: πτώση του Μακαρίου, διαχωρισμό του ελληνικού και του τουρκικού πληθυσμού, και προσάρτηση της Κύπρου στην Ελλάδα.

Το καυτό καλοκαίρι του 1974 εκδηλώνεται το πραξικόπημα(15 Ιουλίου), και ενώ όλοι τον θεωρούν νεκρό, ο Μακάριος καταφέρνει να σώσει τη ζωή του, καταφεύγοντας πρώτα σε ένα μοναστήρι του όρους Τρόοδος και συνεχίζοντας για την Πάφο. Από εκεί προβαίνει σε ανακοίνωση:

«Ελληνικέ Κυπριακέ λαέ! Γνώριμη είναι η φωνή που ακούεις. Γνωρίζεις ποίος σου ομιλεί. Είμαι ο Μακάριος. Είμαι εκείνος τον οποίον συ εξέλεξες διά να είναι ηγέτης σου. Δεν είμαι νεκρός, όπως η χούντα των Αθηνών και οι εδώ εκπρόσωποί της θα ήθελαν».

Το πραξικόπημα εκτελέστηκε με εντολή του Δημητρίου Ιωαννίδη, του ισχυρού άνδρα της στρατιωτικής χούντας των Αθηνών, χωρίς να γνωρίζουμε ακόμη κάτω από ποιές συνθήκες πίεσης και από ποιούς έλαβε αυτή την απόφαση, διακινδυνεύοντας την άμεση αντίδραση της Τουρκίας. Ο Ιωαννίδης προκάλεσε αίσθηση με δήλωσή του στους αξιωματούχους των ΗΠΑ και την Αμερικανική Πρεσβεία τους στην Αθήνα λέγοντας: «Κύριοι, μας εξαπατήσατε», μετά την απόφαση της Τουρκίας για αεροπορική απόβαση στην Κύπρο.

Βεβαίως, η ετοιμότητα της Τουρκίας και η ταχύτητα της λήψης μιας τέτοιας απόφασης είναι τουλάχιστον αξιοσημείωτη, αφήνοντας να διαφαίνεται μια εξαιρετική και βαθιά γνώση των εξελίξεων από την πλευρά τους και, επομένως, ενός έτοιμου σχεδίου δράσης.

Ο Μακάριος διαφεύγει και φθάνει στο Λονδίνο, όπου συναντά τον πρωθυπουργό Χάρολντ Ουίλσον τον Ιούλιο του 1974, ζητώντας του να μεταφέρει τον Μπουλέντ Ετζεβίτ «Ποιά μέτρα μπορούν να ληφθούν. Είναι κατά των συμφερόντων της Τουρκίας η ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα» και φεύγει για την Αμερική, προκειμένου να βρεθεί στην έδρα του ΟΗΕ και να εκθέσει την όλη κατάσταση.

Από το βήμα του ΟΗΕ, στις 19 Ιουλίου, ο Μακάριος εξαπολύει ένα δριμύτατο κατηγορητήριο εναντίον της ελληνικής χούντας για «εισβολή στην Κύπρο». Κατηγορεί ευθέως τον Ιωαννίδη για το πραξικόπημα με ιθύνοντες Έλληνες αξιωματικούς, αποκαλύπτει τους πρότερους φόβους τους για όσα έγιναν και κατηγορεί την Ελλάδα της χούντας ως πλήρως υπεύθυνη για την ανατροπή του και την παραβίαση της ανεξαρτησίας και της ακεραιότητας της Κύπρου, αναφέροντας ότι όσα συνέβησαν επηρεάζουν και τους Τουρκοκύπριους.

Ο Τούρκος αντιπρόσωπος στον ΟΗΕ Οσμάν Ολτσάϊ είπε ότι η Τουρκία επενέβη μετά την εισβολή της Ελλάδας.

Λίγες ώρες αργότερα, από το δωμάτιο του ξενοδοχείου, όπου έμενε, ο Μακάριος θα παρακολουθήσει έντρομος στην τηλεόραση μια αρμάδα τουρκικών πολεμικών πλοίων να αποπλέει από την Μερσίνα...

Τον Δεκέμβριο του 1974 ο Μακάριος αποφασίζει να επιστρέφει στην ματωμένη Κύπρο, όπου τον υποδέχονται θερμότατα.

Η Συμφωνία Μακαρίου-Ντενκτάς (Φεβρ. 1977), όμως, το προσωπικό του Βατερλώ, όπως χαρακτηρίστηκε, θεωρήθηκε μέγα σφάλμα- το τρίτο κατά σειρά που του προσάπτουν οι επικριτές του- αφού με αυτή την τραγική συμφωνία αποδέχτηκε την διζωνική δικοινωτική ομοσπονδία, χωρίς κανένα αντάλλαγμα.

Ο Γλαύκος Κληρίδης παραιτείται, όχι μόνο από τη θέση του διαπραγματευτή, αλλά και από εκείνη του προέδρου της Βουλής των Αντιπροσώπων.

Υποστηρίζεται ότι ο Μακάριος συνειδητοποίησε το λάθος του ελάχιστες μέρες πριν τον αιφνίδιο θάνατό του (3 Αυγούστου 1977) από οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου. Η βαρυσήμαντη και τελευταία ομιλία του (20 Ιουλίου 1977), διάρκειας περίπου δέκα λεπτών, διατίθεται στο διαδίκτυο για όσους ενδιαφέρονται να την ακούσουν. 

Ήταν μόλις 64 ετών.

ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΣ  ΚΥΠΡΟΥ ΜΑΚΑΡΙΟΣ Γ΄(1913-1977)

Ένας κοσμικός και δη πολιτικός κληρικός

Μέρος Α΄

Της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Ο Μιχαήλ Χριστοδούλου Μούσκος, όπως ήταν το κοσμικό όνομα του κατόπιν Αρχιεπισκόπου και αρχηγού κράτους, γεννήθηκε στο χωριό Παναγιά της επαρχίας Πάφου, ουσιαστικά ορφανός από μητέρα, αφού την έχασε σε πολύ μικρή ηλικία.

«Δεν θυμάμαι πολύ καλά τη μητέρα μου. Πέθανε όταν ήμουν πολύ μικρός. Δεν έχω ούτε μια φωτογραφία της. Εκείνο τον καιρό οι φτωχοί και κυρίως αυτοί που ζούσαν στα βουνά της Κύπρου δεν έβγαζαν φωτογραφίες. Το μόνο που θυμάμαι για τη μητέρα μου, ήταν η μέρα που αρρώστησε. Ο γιατρός χρησιμοποιούσε το ίδιο φάρμακο για όλες τις αρρώστιες. Φαντάζομαι ότι θα ήταν ασπιρίνη. Έδωσε και στη μητέρα μου ένα χάπι και εκείνη ύστερα από λίγο πέθανε», είπε ο ίδιος.

Ο πατέρας του ήταν βοσκός και ο Μιχαήλ τον βοηθούσε, ενώ παράλληλα πήγαινε στο Δημοτικό σχολείο του χωριού, από το οποίο αποφοίτησε το 1926. Εκείνη την ίδια χρονιά έγινε δεκτός ως δόκιμος μοναχός στο μοναστήρι του Κύκκου, πάνω στα όρη του Τρόοδος, παρακολουθώντας και τα πρώτα γυμνασιακά του μαθήματα.

Το 1933 κέρδισε υποτροφία από το μοναστήρι και συνέχισε από την τετάρτη γυμνασίου  στο Παγκύπριο Γυμνάσιο της Λευκωσίας, υπηρετώντας συγχρόνως τον ηγούμενο Χρυσόστομο.

Ανάμεσα στα καθήκοντα του νεαρού Μιχαήλη ήταν να φτιάχνει τους καφέδες των πατέρων και των επισκεπτών του μοναστηριού. Ο ηγούμενος τον έδερνε συνεχώς, επειδή ο Μιχαήλης εξακολουθούσε να ξυρίζει τα γένεια του... Ωστόσο, ο νεαρός δόκιμος είχε μεγάλη έφεση στη λογοτεχνία, στη φιλοσοφία, στα αρχαία ελληνικά και στα γαλλικά. Η πρόοδός του ήταν τόση, ώστε σε ηλικία 19 ετών του ανέθεσαν την διεύθυνση της σχολής του Κύκκου.

Μια διαμάχη μεταξύ της σχολής του Κύκκου με την Αρχιεπισκοπή της Κύπρου είχε σαν αποτέλεσμα να μη χειροτονηθεί διάκονος μόλις αποφοίτησε, αλλά τον Αύγουστο του 1938. Τότε τού δόθηκε το όνομα Μακάριος Κυκκώτης.

Επιθυμώντας να συνεχίσει τις σπουδές του, κερδίζει υποτροφία και μεταβαίνει στην Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου της Αθήνας, έχοντας πάντα πλάι του τους πιστούς του συντρόφους: τον Αριστοτέλη, τον Πλάτωνα, τον Γκαίτε, τον Ουγκώ, να του διευρύνουν το πνεύμα.

Αποφοίτησε με άριστα το 1942, εν μέσω κατοχής. Δεν έφυγε, αλλά αναμείχθηκε στην αντίσταση, υπηρετώντας ως διάκονος στο Ναό της Αγίας Ειρήνης∙ παράλληλα συνδέθηκε με εξόριστους Κύπριους εθνικιστές, οι οποίοι τον επηρέασαν σε μεγάλο βαθμό στις μετέπειτα απόψεις του για την τύχη της Κύπρου.

Μετά την απελευθέρωση χειροτονήθηκε στην Αθήνα πρεσβύτερος και χρίστηκε αμέσως Αρχιμανδίτης από τον Μητροπολίτη Αργυροκάστρου Παντελεήμονα.

Τον Σεπτέμβριο του 1946 κέρδισε υποτροφία από το Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών για ανώτερες θεολογικές σπουδές στο Πανεπιστήμιο της Βοστώνης. Εκεί γνώρισε τον Αρχιεπίσκοπο Αθηναγόρα και άρχισε να απολαμβάνει πραγματικά τη ζωή στην Αμερική.

«Αποφάσισα να μείνω 5 χρόνια και όχι 3, όπως είχε αρχικά κανονιστεί. Δεν πέρασαν όμως ούτε δύο χρόνια, όταν έλαβα τηλεγράφημα από την Κύπρο, όπου με πληροφορούσαν, πως οι κάτοικοι της περιοχής θέλουν να με εκλέξουν επίσκοπο για το θρόνο της Πάφου. Τρομοκρατήθηκα. Δεν ήθελα να φύγω από την Αμερική, ούτε να γυρίσω στην Κύπρο», ανέφερε σε κάποια του συνέντευξη.

Παρ’ όλα αυτά, την επόμενη χρονιά έλαβε μέρος στις εκλογές των Μητροπολιτών, ενώ βρισκόταν ακόμη στη Βοστώνη, και τον Απρίλιο του 1948 εξελέγη Μητροπολίτης Κιτίου, σε ηλικία μόλις 35 ετών.

Από αυτή τη θέση έδειξε έντονη θρησκευτική, πατριωτική και κοινωνική δραστηριότητα. Ίδρυσε φιλανθρωπικά ιδρύματα στη Λάρνακα και τη Λεμεσσό, οργάνωσε το Γραφείο Εθναρχίας και εξέδωσε το περιοδικό Ελληνική Κύπρος. Σιγά σιγά έγινε ο στενότερος συνεργάτης του ηλικιωμένου αρχιεπισκόπου Κύπρου Μακαρίου Β΄.

Η στροφή στην πολιτική δράση έγινε την 3^η Οκτωβρίου 1948, όταν εκφώνησε στην Λευκωσία την πρώτη του πολιτική ομιλία στο Παγκύπριο Ενωτικό Συλλαλητήριο. Ήταν ένα δριμύτατο κατηγορητήριο εναντίον των Άγγλων αποικιοκρατών και ένα κάλεσμα αφύπνισης των Ελληνοκυπρίων σε έναν αγώνα ένωσης της Κύπρου με την Ελλάδα.

Το 1949 εισηγήθηκε τη διενέργεια ενός δημοψηφίσματος, για να καταδειχτεί η θέληση του Κυπριακού λαού να ενωθεί με την Μητέρα Ελλάδα. Οι Άγγλοι αρνήθηκαν, αλλά η Εθναρχία το έκανε πράξη. Το τεράστιο ποσοστό του 96% τάχθηκε υπέρ της ένωσης, μια μεγάλη νίκη και ικανοποίηση για τον Μακάριο.

Τον Ιούνιο του 1950 ο Μακάριος Β΄πέθανε και τον Οκτώβριο της ίδιας χρονιάς ο  Μακάριος Γ΄ ήταν ο νέος Αρχιεπίσκοπος Νέας Ιουστινιανής και πάσης Κύπρου. Η ενθρόνιση έλαβε χώρα στον καθεδρικό ναό του Αγίου Ιωάννη στη Λευκωσία. Ο πρώην βοσκός Μιχαήλης Μούσκος, ο τωρινός Μακάριος Γ΄, στα 37 του χρόνια, ήταν ο νεότερος Αρχιεπίσκοπος στην ιστορία της Ελληνικής Εκκλησίας της Κύπρου. Πολύ σύντομα, εκλέχτηκε ο διάδοχός του Άνθιμος Μαχαιριώτης.

Ο Μακάριος ήταν πλέον και θρησκευτικός και πολιτικός αρχηγός του νησιού.

Οι κάκιστες σχέσεις του με τις Αρχές του Ηνωμένου Βασιλείου- που τότε διοικούσαν την Κύπρο- είχαν ως αποτέλεσμα να εξοριστεί (μαζί με τους Μητροπολίτη Κυρηνείας Κυπριανό, παπα-Σταύρο Παπαγαθαγγέλου και Πολύκαρπο Ιωαννίδη) στις Σεϋχέλλες  από τον Απρίλιο του 1956 μέχρι τα μέσα Απριλίου 1957.

Όπως προκύπτει από πρόσφατα αποχαρακτηρισμένα απόρρητα έγγραφα, η βρετανική κυβέρνηση σχεδίαζε να εξορίσει τον Μακάριο στις Σεϋχέλλες, τρείς μήνες πριν την κατάρρευση των ειρηνευτικών συνομιλιών στην Κύπρο, καταδεικνύοντας τον εξ αρχής τορπιλισμό της προσπάθειας από μέρους τους.

Έγγραφα του τότε Υπουργείου Αποικιών, τα οποία αφορούν γεγονότα των πρώην βρετανικών αποικιών, όπως η Κύπρος, οι Σεϋχέλλες, η Κένυα και η Μαλαισία, αποκαλύπτουν τον σχεδιασμό του εξορισμού του Μακαρίου, λίγο μετά την έναρξη του απελευθερωτικού αγώνα της ΕΟΚΑ τον Απρίλιο του 1955, με τη συνεργασία του τότε Κυβερνήτη των Σεϋχελλών Ουίλλιαμ Αντίς.

Πιο συγκεκριμένα, στην επιστολή που εστάλη στον Αντίς αναφέρεται ότι:

«οι Σεϋχέλλες πιθανόν να είναι τόπος φιλοξενίας ενός διακεκριμένου επισκέπτη από την Κύπρο που θα κρατηθεί παρά τη θέλησή του και ότι χρειάζεται αλλαγή της νομοθεσίας ώστε ο όρος «πολιτικοί κατάδικοι» να αντικατασταθεί με τον πιο «δόκιμο» όρο «πρόσωπα που απελάθηκαν από την Κύπρο».

Ακόμη, λόγω των φημών ότι κάποιο ελληνικό υποβρύχιο θα επεδίωκε την απελευθέρωση του Μακαρίου από την εξορία, πολεμικά πλοία του βασιλικού βρετανικού ναυτικού βρίσκονταν σε επιχειρησιακή ετοιμότητα στον Ινδικό Ωκεανό για να την εμποδίσουν.

Μέχρι πριν λίγο καιρό, υπήρχε η αντίληψη ότι αυτά τα ντοκουμέντα ήταν χαμένα. Αποκαλύφθηκε, όμως, ότι μετά την απόκτηση της ανεξαρτησίας της κάθε μιας από τις παραπάνω αποικίες, τα έγγραφα στέλλονταν προς φύλαξη στο Λονδίνο.

Η Ελλάδα στάθηκε δίπλα στον Μακάριο και προσέφυγε πέντε φορές στον ΟΗΕ με μοναδικό αίτημα την αυτοδιάθεση της νήσου (18/8/1954, 22/7/1955, 13/3/1956, 15/7/1956 και 15/8/1959- οι τρεις τελευταίες επί πρωθυπουργίας Κων/νου Καραμανλή) χωρίς να γίνει τίποτε, αφού πάντα οι συνομιλίες ναυαγούσαν, τα προτεινόμενα από πλευράς των Άγγλων δεν ήταν ποτέ αρεστά στον Μακάριο.

Οι προσφυγές των ετών 1954-1956 είχαν κυρίαρχο σύνθημα την λέξη «Ένωση» από το στόμα του ίδιου του Μακάριου. Οι δύο λαοί συμπαρατάσσονταν κατεβαίνοντας σε πορείες, τόσο στην Αθήνα όσο και στη Λευκωσία. Οι ελληνικές κυβερνήσεις στέκονταν δίπλα στον Εθνάρχη (τίτλος με τον οποίο έγινε γνωστός από το 1953), πηγαίνοντας κόντρα στην ισχυρή σύμμαχο Αγγλία και διαταράσσοντας σοβαρά την πάντα επιφανειακή συμμαχία με την Τουρκία.

Και, ενώ συνέβαιναν όλα αυτά, ο Μακάριος, έχοντας επιστρέψει από την εξορία το 1957, αιφνιδιάζει τους πάντες την 23^η Σεπτεμβρίου 1958, ημέρα που δημοσιεύεται στον ημερήσιο αθηναϊκό τύπο η συνέντευξη, την οποία είχε δώσει  στην Αγγλίδα βουλευτή του Εργατικού Κόμματος Μπάρμπαρα Κάσλ την 16^η Σεπτεμβρίου, δηλώνοντας:

«Εισηγούμαι όπως μετά από μίαν καθωρισμένην περίοδον αυτοδιακυβερνήσεως η Κύπρος καταστή μία ανεξάρτητος χώρα, μη συνδεομένη με την Ελλάδα ή την Τουρκίαν».

Στην Αθήνα πέφτει η είδηση με τη δύναμη του κεραυνού, αφήνοντας άφωνους όλους τους πολιτικούς και το παλάτι. Ο Γεώργιος Παπανδρέου που ήταν στην αντιπολίτευση δήλωσε: «Πρόκειται περί εθνικής συμφοράς»!

Και ο Μακάριος  του απάντησε:  «Ποίο θα είναι το μέλλον μιας ανεξάρτητης Κύπρου αφορά τον Κυπριακόν λαόν».

Ο αθηναϊκός τύπος στη συνέχεια καυτηριάζει τον Μακάριο, θεωρεί την πράξη του ανάρμοστη, του θυμίζει τα όσα φρικτά είχαν υποστεί οι Έλληνες στην Κωνσταντινούπολη και τη Σμύρνη, εξ αιτίας του Κυπριακού ζητήματος- τα λεγόμενα Σεπτεμβριανά.

Ο Μακάριος, ο οποίος δέχεται να παρουσιαστεί στο παλάτι και να εξηγήσει τη στάση του, λέει ότι οι δηλώσεις του ήταν απόλυτα σύμφωνες με τη νέα απόρρητη γραμμή της ελληνικής κυβέρνησης! Στη συνέχεια, μένει για ένα διάστημα στην Αθήνα εκφωνώντας λόγους υπέρ της ανεξαρτησίας της Κύπρου.

Ωστόσο, ο ιεράρχης πολιτικός ψεύδεται. Το γνωρίζουμε από δύο πηγές: από τα αρχεία του δικού μας Υπουργείου Εξωτερικών και από τα βρετανικά, έως πρότινος απόρρητα, έγγραφα του Γραφείου των Αποικιών στο Λονδίνο.

Ο κυβερνήτης της Κύπρου Σερ Χιού Φούτ, ενημερώνοντας το Γραφείο Αποικιών στο Λονδίνο, μετά από συνάντηση/ενημέρωση στην έδρα του(Κύπρος) με την Μπάρμπαρα Κας, έγραφε:

«Ο Μακάριος θα υποστηρίξει μιαν ανεξάρτητη Κύπρο και θα αποκηρύξει την ένωση. Ο Καραμανλής, όταν τού το είπε η Κάσλ, έδειξε κατενθουσιασμένος και δήλωσε ότι σε μια τέτοια περίπτωση η ελληνική κυβέρνηση θα ανακοίνωνε αμέσως την υποστήριξή της».

Τα δικά μας αρχεία δείχνουν ότι η Κάσλ ζήτησε ακρόαση και είδε τον Έλληνα πρωθυπουργό, αμέσως μετά τη συνάντησή της με τον Μακάριο. Ο Καραμανλής της απάντησε ότι «η Ελλάς ουδέν διεκδικεί υπέρ εαυτής. Υποστηρίζει δι’ όλων των δυνάμεών της το αίτημα του Αρχιεπισκόπου περί ανεξαρτησίας».

Ως πεπειραμένος πολιτικός δεν δείχνει καμία έκπληξη. Καλύπτει τον Μακάριο σαν να ήταν κιόλας ενήμερος, και, ναι, πρέπει να νιώθει μια μικρή ανακούφιση. Τα πράγματα είχαν οδηγηθεί σε πολύ άσχημους δρόμους με το σχέδιο Μακ Μίλλαν, την αδιαλλαξία των Άγγλων και την εμπλοκή των Τούρκων. Η διχοτόμιση της Κύπρου έστεκε ως πέλεκυς πάνω από τα κεφάλια των Κυπρίων.

Τρείς μέρες αργότερα(19/9) ο πρωθυπουργός θα συναντηθεί με τον Μακάριο στο Υπουργείο Εξωτερικών. Ο Μακάριος τον ενημερώνει.

«πρότασις αυτοδιαθέσεως δεν θα είχεν εφέτος ελπίδας επιτυχίας και δια τούτο προβάλλομεν την λύσιν της ανεξαρτησίας».

Και στη συνέχεια ομιλεί περί της συνεντεύξεως που έδωσε στην Μπάρμπαρα Κάσλ. Αυτό που τον απασχολούσε, όμως, ήταν η ουδέτερη στάση των Αμερικανών και έκανε επίθεση στον Καραμανλή, κατηγορώντας τον για πλημμελή άσκηση... καθηκόντων. Ούτε λίγο ούτε πολύ, πρότεινε να βγει η Ελλάδα από το ΝΑΤΟ, θεωρώντας αυτή την επικίνδυνη τακτική καλύτερη για την Κύπρο. Ο Καραμανλής, έκπληκτος, πρώτα αμύνθηκε, αναφέροντας όλες τις επίσημες ενέργειες της Κυβέρνησης και μετά αρνήθηκε σταθερά να βάλει την Ελλάδα σε κίνδυνο.

Ο Μακάριος ήταν πολύ πιεσμένος και ήδη αντιδρούσε με λάθος τρόπο. Αντί να συζητήσει τη νέα του στάση και τα αποτελέσματα που μπορούσε να φέρει, τα είπε σε δημόσια συνέντευξη αιφνιδίως. Η Αγγλία και η Τουρκία διεφώνησαν πλήρως μ’αυτή την πρόταση.

Τα δύσκολα είχαν αρχίσει και ο Εθνάρχης έδειχνε ότι δεν ήταν ικανός να περάσει το τέστ της διπλωματίας, της υπομονής και της πολιτικής.

Μετά την Συμφωνία της Ζυρίχης είχαν σειρά οι διαπραγματεύσεις για τη συμφωνία στο Λονδίνο (19/2/1959), με την απαραίτητη παρουσία του Μακαρίου, ο οποίος φαινόταν σύμφωνος. Σκοπός η ανεξαρτησία της Κύπρου.

Η γνώμη του άλλαξε λίγες μέρες πριν την καθορισμένη ημερομηνία (μόλις την 13/2), ενώ μια μέρα αργότερα(14/2) δήλωσε στην ελληνική κυβέρνηση ότι όλα βαδίζουν ομαλά. Την 15/2, ενώ βρισκόταν στο Λονδίνο, υπαναχώρησε, ζητώντας να γίνουν αλλαγές στο προβλεπόμενο νέο σύνταγμα. Οι αλλαγές δεν έγιναν δεκτές και ο Μακάριος υπέγραψε την αρχική συμφωνία(18/2), επιστρέφοντας ως θριαμβευτής στην Κύπρο την 1^η Μαρτίου 1959. Βγαίνοντας από το αεροπλάνο στη Λευκωσία αναφώνησε: «Νενικήκαμεν!»

Η Κύπρος, πράγματι, το 1960 ανακηρύχθηκε ανεξάρτητη και ο Μακάριος έγινε ο πρώτος Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας. Ήταν ήδη μια αναγνωρισμένη και ισχυρή προσωπικότητα, σεβαστή από Έλληνες, Τούρκους και Άραβες. Συμμετείχε στο Κίνημα των Αδεσμεύτων, αποκτώντας διεθνή αναγνώριση και εξακολουθώντας να ενδύεται ως Αρχιεπίσκοπος- ασκώντας, δηλαδή, διπλή εξουσία.

ΕΠΙΜΗΘΕΑΣ

Ο απερίσκεπτος

Της Dimitra Papanastasopoulou

Αδελφός του Άτλαντα ήταν ο Επιμηθέας, του οποίου η λειψή κρίση έφερνε μονίμως συμφορές.

Η αναφορά μας πηγαίνει πολύ πίσω, σ’ εκείνη την πανάρχαιη εποχή κατά την οποία υπήρχαν οι αθάνατοι θεοί, αλλά όχι τα διάφορα θνητά γένη. Όταν ήρθε η κατάλληλη στιγμή για τη δημιουργία των θνητών, οι θεοί πήραν από τη γη χώμα και φωτιά και τα ανακάτεψαν. Έπειτα, πριν οδηγήσουν εκείνα τα πλάσματα στο φως, ανέθεσαν στους Ιαπετίδες αδελφούς Προμηθέα και Επιμηθέα, να δώσουν σε κάθε ζώντα οργανισμό τα ανάλογα χαρακτηριστικά και τα ιδιαίτερα χαρίσματα.

Ο Επιμηθέας κατάφερε και έπεισε τον συνετότερο Προμηθέα να τον αφήσει να φέρει εις πέρας την αποστολή μόνος του, αφού στο τέλος εκείνος- οΠρομηθέας- θα έκανε τον τελικό έλεγχο. Έτσι, ο Επιμηθέας έδωσε στα πάντα ονόματα και χαρακτηριστικά τέτοια, ώστε να μην είναι δυνατή η αλληλοεξόντωση (αυτοίς αλληλοφθοριών διαφυγάς επήρκεσε, μας λέει ο Πλάτων).

Ωστόσο, λόγω της απρονοησίας του, ξόδεψε όλες τις δυνάμεις και όταν έφτασε η στιγμή του Ανθρώπου, δεν του είχε απομείνει τίποτε, πέρα από λίγες τρίχες και κάποια νύχια, όλα αδύναμα και ευπαθή. Έστεκε, λοιπόν, προβληματισμένος, χωρίς να γνωρίζει τι να κάνει με τον Άνθρωπο.

Ο Προμηθέας εμφανίστηκε για να κάνει τον έλεγχο. Δεν άργησε να διαπιστώσει ότι, από όλα τα πλάσματα, ο Άνθρωπος ήταν γυμνός και ανυπόδητος, άοπλος και παντελώς ανίσχυρος.

Χρειάστηκε να επέμβη και ο Προμηθέας και ο Δίας, για να εξελιχθεί ο Άνθρωπος και να πάρει την τελική του μορφή και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του, εκείνα που θα τον έκαναν τελικά ανώτερο όλων των υπόλοιπων θνητών πλασμάτων.

Μετά από αυτά, ο Επιμηθέας έγινε βασιλιάς της Σικυώνας. Ο Δίας, σκεπτόμενος πονηρά και προβλέποντας τι θα συνέβαινε, εκδικούμενος μ’ αυτόν τον τρόπο το ίδιο του το δημιούργημα, εξοργισμένος πάντα με τον Προμηθέα που είχε κλέψει την ιερή φωτιά και την χάρισε στον Άνθρωπο, έστειλε ως δώρο την πανέμορφη Πανδώρα με το περίφημο κουτί της στον Επιμηθέα. Εκείνος, ζαλισμένος από την ομορφιά της, παράκουσε τη συμβουλή του αδελφού του Προμηθέα, να μη δεχτεί ποτέ δώρο από τον Δία, και την παντρεύτηκε.

Η Πανδώρα, μια μυθολογική αναφορά στην πρώτη γυναίκα, ήταν προικισμένη με τρομερή περιέργεια που έγινε αιτία όλων των παθών του ανθρώπινου γένους. Την έπλασε από χώμα ο Ήφαιστος, κατ’ εντολήν του Δία. Η Αθηνά της έδωσε ζωή και την δίδαξε να υφαίνει, ο Ερμής της έμαθε να λέει ξεδιάντροπα ψέμματα, η Αφροδίτη την έκανε πανέμορφη και ποθητή, και οι υπόλοιποι θεοί διάφορα χαρίσματα και ικανότητες, μαζί με μια πολύ επικίνδυνη γοητεία. Την ονόμασαν Πανδώρα, επειδή πήρε ένα δώρο από τον καθένα.

Από αυτή, λέει ο Ησίοδος-γνωστός μισογύνης-, προήλθε το καταστροφικό γένος των γυναικών που ζει μεταξύ των θνητών ανδρών για να τους βασανίζει, σύντροφος μόνο στα πλούτη και ποτέ στη μισητή φτώχεια.

Η Πανδώρα, σύντομα άνοιξε το κουτί- δώρο των θεών- αν και της είχαν πει να το κρατήσει για πάντα κλειστό. Στις απαρχές της ανθρωπότητας, όταν βασίλευε ακόμη η χαρά και ο πόνος δεν ήταν γνωστός, το κουτί σκόρπισε τη συμφορά και τον θάνατο, τις αρρώστιες και τη θλίψη. Όλες οι δυστυχίες έβρισκαν τον άνθρωπο ύπουλα, επειδή ο Δίας τους είχε αφαιρέσει την ομιλία.

Μέσα στο κουτί, πάντα με εντολή του Δία, έμεινε μόνο η Ελπίδα- το τελευταίο αποκούμπι του ανθρώπου, η δύναμη να συνεχίζει την πορεία του, αν και είναι πολλοί αυτοί που την θεωρούν αδυναμία, ανασταλτικό παράγοντα προόδου του ανθρώπου, σύμμαχο και συνοδοιπόρο της ήττας.

Ο Επιμηθέας απέκτησε μια κόρη, την Πύρρα, η οποία παντρεύτηκε τον γιό του Προμηθέα, τον Δευκαλίωνα.

Μετά τον κατακλυσμό, που έμεινε γνωστός ως κατακλυσμός του Δευκαλίωνα, ο Δίας κατακεραύνωσε τον Επιμηθέα και τον ξαπόστειλε στον Έρεβο, μαζί με τον άλλο του αδελφό, τον Μενοίτιο.

Ο ΒΡΑΧΟΚΗΠΟΣ- ΝΙΚΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ

Από την Δήμητρα Παπαναστασοπούλου

Σειρά στο μεγάλο αφιέρωμα της χρονιάς έχει το μυθιστόρημα «ο βραχόκηπος»,  άλλη μια σύγκρουση σάρκας και πνεύματος, του δυαδισμού  που αποτέλεσε τον άξονα της αισθαντικότητας και της σκέψης του Νίκου Καζαντζάκη, όπως σχολιάζει  ο Παντελής Πρεβελάκης στον πρόλογο του βιβλίου.

Αρχίζουμε την εξερεύνηση- γνωριμία με το βιβλίο και την Ιαπωνία, μέσα από τα αχόρταγα μάτια του συγγραφέα:

  

   Η ανθρώπινη ψυχή είναι ακόμα φορτωμένη ύλη, δεν μπορεί να προαιστανθεί τίποτα∙ χρειάζεται τα μάτια του κορμιού για να δει, και τ’ αυτιά του για ν’ ακούσει. Δεν κατάλαβα παρά πολύ αργότερα τα λόγια και τις σιωπές της Γιοσίρο και την εκδίκηση που κρατούσε μέσα στα μικρά χέρια της την ώρα του χωρισμού μας.

   Αλλά γρήγορα τα ξέχασα όλα, συνεπαρμένος από το θέαμα της Ιαπωνίας: είχε ξεσπάσει μπροστά μου εκτυφλωτικό, σαν ένα παραγινωμένο ρόδι που σκάζει στον ήλιο.

   Μαγευτικές πολιτείες, ακρογιάλια μεσογειακά, άντρες και γυναίκες με πολύχρωμα παρασόλια, ξύλινοι ναοί γυαλιστεροί από το άγγιγμα των πιστών, πέτρινα ή μεταξωτά φανάρια, μια παράδοξη βοή καμωμένη από γέλια, πνιχτά κλάματα και το βαθύ λάλημα από τις γέρικες, γιγάντιες καμπάνες των μοναστηριών...

   Το κορμί μου ήθελε να δει, ν’ ακούσει, ν’αγγίξει για να πιστέψει σ’ αυτόν τον ανατολίτικον αντικατοπτρισμό: « Έ, αδερφέ Θωμά, του έλεγα συχνά γελώντας, η απιστία σου δε θα σ’ αφήσει να μπείς στη βασιλεία των ουρανών, μα θα σε μπάσει στο βασίλειο της γης, όπου και θα σαπίσεις!» «Τι πειράζει; Απαντούσε αυτός ο γενναίος και φιλήδονος σύντροφος, τι πειράζει, αν είναι να δω, ν’αγγίξω και να μυριστώ τον κόσμο προτού πεθάνω;»

   Άνοιγα τα χωματένια μου μάτια μ’ ένα φρικίασμα ανησυχίας. Τρυγούσα την ανθισμένη Ιαπωνία, πολιτείες, χωριά και κήπους, κι έβγαινα πασπαλισμένος χρυσόσκονη.

   Ναοί κρυμμένοι μέσα στα δέντρα υψώνουνταν άξαφνα από το χώμα, σα θυμωμένοι δράκοντες∙ και μέσα στα σπλάχνα τους, ζωγραφιές τρυφερές, γελαστά αγάλματα, τερπνοί κήποι...

   Λίγες θολές σκιές πάνω σε μια λουρίδα μετάξι∙ και νά! Ένα τοπίο υποβάλλεται σε μιαν άτολμη και μυστικόπαθη ομορφιά. Τα πουλιά, τα δέντρα, οι βασιλιάδες, οι γυναίκες, πώς μεταμορφώνουνται κι εξευγενίζουνται μέσα στον μαγικόν αγέρα της τέχνης! Όλη η ύλη του κορμιού τους παραμένει με τις παραμικρές λεπτομέρειες, μα μέσα από την ύλη διακρίνεις την ουσία τους∙ περισσότερο κι απ’ την ουσία: την πρωταρχική μουσική, την μεγάλη Μάνα που γεννάει όλα τα πράγματα...

   Ο Γιαπωνέζος καλλιτέχνης αγαπά τρυφερά τη μορφή των πραγμάτων και τη σέβεται μα αγαπά ακόμα περισσότερο τις εσωτερικές δυνάμεις που, αναπηδώντας και πήζοντας μια στιγμή, γέννησαν αυτή την αγαπημένη μορφή.

   «Μη ζωγραφίζετε, δίδασκε ένας παλιός σοφός, το δημιουργημένο πράγμα∙ παρά τις δημιουργικές δυνάμεις που το γέννησαν!»

ΑΤΛΑΣ

Της Dimitra Papamastasopoulou

Σύμφωνα με τον Ησίοδο, ο Άτλας ήταν γιος του Τιτάνα Ιαπετού και της Ωκεανίδας Κλυμένης. Αδέλφια του ήταν ο Προμηθέας, ο Επιμηθέας και ο Μενοίτιος, όλοι τους γνωστοί και ως Ιαπετίδες.

Υπήρξε αρχηγός των Τιτάνων κατά την Τιτανομαχία και ήταν ο δυνατότερος και ο πλέον επιδέξιος όλων. Ο Δίας, μετά την νίκη του, τον τιμώρησε να φέρει αιωνίως στους ώμους του τον Ουράνιο Θόλο, εξορισμένος στο δυτικό άκρο της γης,στα σύνορα του Χάους, εκεί που βρίσκονταν οι ρίζες της Γης, του Πόντου και του Τάρταρου, εκεί που φυλάγονταν τα Μήλα των Εσπερίδων, οριοθετώντας τη γέννεση του κόσμου, το τέλος του χάους και την αρχή της ζωής. Τιμωρήθηκε ή γιατί αψήφισε τον Δία και τον πολέμησε ή επειδή κατασπάραξε τον Διόνυσο, μαζί με τους άλλους Τιτάνες. Παρόμοια, τιμωρήθηκαν και οι αφελφοί του(ο Επιμηθέας και ο Μενοίτιος κατακεραυνώθηκαν και γκρεμίστηκαν στο Έρεβος, ο Προμηθέας καρφώθηκε στον στο ανατολικό άκρο της γης, στον Καύκασο).

Οι άνθρωποι εκείνης της πανάρχαιης εποχής πίστευαν πως ο Κόσμος ήταν σαν ένα τεράστιο κτίριο με θεμέλια, κίονες και οροφή και ότι ο Άτλας κρατούσε τους κίονες όπου πατούσε ο Ουρανός στη Γη, ή ότι σήκωνε στις πλάτες του ολόκληρο τον Κόσμο.

Αυτή τη δοκιμασία ο Άτλας την υπέμεινε με παραδειγματκή εγκαρτέρηση και λέγεται ότι το όνομά του είναι συνώνυμο αυτής της αρετής ( α+τλαν=αυτός που υπομένει τα πάντα). Συγχρόνως κατείχε απέραντη γνώση και σοφία, γνωρίζοντας τα μυστικά του Ουρανού, τα βάθη της θάλασσας και όλα τα μυστικά που κρύβουν οι άβυσσοι των ωκεανών.

Ο Ηρακλής τον συνάντησε στο διάβα του για τον άθλο των Μήλων των Εσπερίδων. Ο Προμηθέας τον είχε συμβουλέψει να μην πάει εκείνος να τα πάρει, αλλά να ζητήσει από τον Άτλαντα να τού κάνει τη χάρη. Και ο Άτλας άφησε, για όσο χρόνο χρειάστηκε να του φέρει τα πολύτιμα Μήλα, τον κόσμο στις στιβαρές πλάτες του ήρωα.

Επιστρέφοντας, έκανε σκέψεις να μην ξανακρατήσει τον Ουράνιο θόλο. Η πονηριά του Ηρακλή, του χάλασε το σχέδιο. Ο ήρωας ζήτησε τη βοήθεια του Ιαπετίδη για να στερεώσει καλύτερα τον κόσμο στην πλάτη του, κατάφερε να τον μεταφέρει στις πλάτες του Άτλαντα και να φύγει με τα Μήλα.

Σύμφωνα με μια άλλη εκδοχή, κάποιοι ληστές είχαν αρπάξει τις Ατλαντίδες, τις κόρες του Άτλαντα και ο Ηρακλής τους βρήκε, τους σκότωσε και έφερε πίσω τις κόρες. Ο Άτλας τον αντάμειψε, αποκαλύπτοντας τις απέραντες γνώσεις του στον ήρωα.

Ο Οβίδιος μας λέει ότι ο Άτλας ήταν ένας πολύ πλούσιος βοσκός και βασιλιάς της Μαυριτανίας, κάτοχος και των περίφημων Μήλων. Ο Περσέας πέρασε από την Μαυριτανία και ζήτησε την φιλοξενία του Άτλαντα. Εκείνος αρνήθηκε, όταν άκουσε ότι ήταν γιός του Δία. Ένας χρησμός της Θέτιδας έλεγε ότι θα έχανε τα μήλα από γιό του Δία. Ο Περσέας προσπάθησε άδικα να τον μεταπείσει. Στο τέλος του έδειξε το κεφάλι της Μέδουσας και ο Άτλας πέτρωσε και μεταμορφώθηκε σε ένα τεράστιο βουνό. Η μεσαία κορυφή ήταν το κεφάλι και οι δύο ακραίες οι ώμοι του. Πλούσια δάση βγήκαν από τα μακριά μαλλιά του και δρυμοί από την γενειάδα του.

Ο Πλάτων είχε τη δική του άποψη, θεωρώντας τον Άτλαντα έναν από τους δέκα βασιλείς της Ατλαντίδας, γιό του Ποσειδώνα και της Κλειτούς. Παιδιά του ήταν οι Εσπερίδες, ο Έσπερος, ο Αύσων, η Καλυψώ, η Διώνη, οι Υάδες, οι Πλειάδες και οι Ατλαντίδες.

Ξέχωρα από τους παραπάνω, ο Διόδωρος θεωρεί τον Άτλαντα ως τον πρώτο αστρονόμο που δίδαξε τους ανθρώπους τους νόμους του ουρανού. Γι’ αυτό οι άνθρωποι πίστεψαν ότι ολόκληρο το σύμπαν στηρίζεται στους ώμους του∙ ο μύθος, δηλαδή, αποδίδει την ανακάλυψη και την περιγραφή του σφαιρικού σύμπαντος από τον Άτλαντα, ενώ τα τέσσερα αδέλφια ορίζουν και τα τέσσερα βασικά σημεία του ορίζοντα. Από το ομώνυμο βουνό της Αφρικής, ο Άτλας- αστρονόμος γλίστρησε και έπεσε στον παρακείμενο ωκεανό, δίνοντάς του το όνομά του.

ΝΟΣΤΡΑΔΑΜΟΣ

Της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Επιστήμονας ή τσαρλατάνος, οι αλλοπρόσαλες και ακαταλαβίστικες «προφητείες» του απασχολούν εκατομμύρια ανθρώπους ακόμη και σήμερα, πέντε αιώνες αργότερα από το πέρασμά του στη γη.

Θα προσπαθήσω να σας τον γνωρίσω και να βγάλετε τα συμπεράσματά σας με γνώμονα τη λογική.

Πριν σας πω ο,τιδήποτε γι’ αυτόν, θα κάνω μια αναφορά στις «προφητείες» που αφορούν, κατά τους μελετητές του, το 2017 και την Ελλάδα μας...

Προβλέπονται και πλημμύρες και ξηρασία. Θα πέσουν κεραυνοί, λοιμοί (Τοσκάνη) και θα γίνουν συγκρούσεις(Ρεμς,  Λονδίνο).

«Η αρρενωπή γυναίκα (Μέρκελ ή Λαγκάρντ) θα ασκήσει πίεση στον βορρά.

Θα δημιουργήσει δυσφορία σχεδόν σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Δύο αποτυχίες (αδυναμία επίλυσης οικονομικής κρίσης τόσο στην Ελλάδα, όσο και παγκόσμια) θα την θέσουν σε τέτοια έλλειψη ισορροπίας,

ώστε ζωή και θάνατος θα ισχυροποιήσουν τους ανατολικούς ευρωπαίους(Ρώσοι)»

Κι αφού θα πεθάνουν μερικά εκατομμύρια, «ο κόσμος γίνεται μικρότερος, οι άνθρωποι θα ταξιδεύουν στα ουράνια και για πολύ καιρό οι χώρες θα ζήσουν εν ειρήνη.

Ένας χρόνος είναι φίλοι μου, ας κάνουμε υπομονή: όσοι επιζήσουν, θα... ζήσουν!

Ας δούμε τι λέει για τον έρμο τόπο μας στο 5^ο βιβλίο του:

« Η Κόρη του Φωτός (Ελλάς)  από τους φίλους της θα καταδικαστεί.

Ότι, τάχα, το σκότος στην Παλιά Γη(Ευρώπη) έχει φέρει.

Θα την βρίζουν και θα την χτυπούν, θα λένε ότι αυτή φταίει.

Αλλά σύντομα θα καταλάβουν το λάθος τους»( όταν οι άλλες ευρωπαϊκές χώρες βρεθούν στην ίδια θέση).

«Στις Κυκλάδες, στην Πείρινθο και στην Λάρισα,

Στην Σπάρτη και ολόκληρη την Πελοπόννησο,

Ένας τρομερός λιμός, μια μάστιγα από ψεύτικη σκόνη,

Εννιά μήνες θα διαρκέσει δίνοντας μορφή σε όλα».

(Οι ερμηνευτές λένε ότι μια ψευδής πείνα, διάρκειας 9 μηνών, θα κάνει τους συμπολίτες μας περισσότερο ανθρώπινους και συμπονετικούς, καταφέρνοντας στο τέλος να μας ενώσει- ελπίζω να εννοείται εδώ και η αφύπνιση!)

Άφησα τελευταίο το καλύτερο τετράστιχο, αυτό που οι ερμηνευτές λένε ότι η Ελλάδα θα γίνει ξανά δυνατή, ικανή να εκμεταλλεύεται τον πλούτο της για τον εαυτό της. Μαζί μας, και όλοι οι καταπιεσμένοι, ως τώρα, λαοί.

«Οι καταπιεσμένοι αφέντες θα γίνουν.

Γιατί ο Θεός την σειρά αλλάζει.

Το φως της, τον κόσμο ξανά θα φέξει

Και τότε, όλοι τους θα θυμηθούν ποιά είναι Αυτή».

Ο Μισέλ ντε Νοστρεντάμ(1503-1566) γεννήθηκε στο Σαν Ρεμί της Προβηγκίας, στη νότια Γαλλία, ένας από τα δέκα παιδιά της οικογένειας. Η μεριά του πατέρα του ήταν αρχικά Εβραίοι, αλλά γύρω στα 1455 ασπάσθηκαν τον καθολικισμό.

Στα 15 του χρόνια, ο Μισέλ μπήκε στο πανεπιστήμιο της Αβινιόν για περαιτέρω σπουδές. Λόγω της πανώλης που έκανε την απαίσια εμφάνισή της ένα χρόνο μετά, αναγκάστηκε να φύγει. Επί οκτώ συναπτά έτη ταξίδευε στην γαλλική ύπαιθρο και μελετούσε τα βότανα και τη χρήση τους στις θεραπείες.

Το 1529 μπήκε στο πανεπιστήμιο του Μονπελιέ και σπούδασε ιατρική. Η χειρωνακτική εργασία που επιτελούσε προηγουμένως είχε αρνητικά αποτελέσματα και τον απέπεμψαν. Ο Μισέλ, απτόητος, συνέχισε να ασχολείται με τα βότανα και κατάφρε να γίνει γνωστός για την δημιουργία του «χαπιού από ρόδο», που προστάτευε από την πανώλη! (στην πραγματικότητα, η δυνατή του μυρωδιά –έπρεπε να πιπιλίζεις το χάπι για πολλή ώρα- έδιωχνε τους υπαίτιους της ασθένειας, τους ποντικούς)

Το 1531 παντρεύτηκε και απέκτησε δύο παιδιά. Τρία χρόνια αργότερα έχασε σύζυγο και παιδιά από την βουβωνική πανώλη που θέριζε. Συνέχισε μόνος την περιπλάνησή του στη Γαλλία , ίσως και στην Ιταλία.

 Παντρεύτηκε ξανά το 1547 την πλούσια χήρα Αν Πονσάρντ στο Σαλόν ντε Προβάνς, όπου εξακολουθεί να σώζεται η κατοικία του. Με την Άν απέκτησε τρεις γιούς και τρείς κόρες.

Ο αποκρυφισμός δεν άργησε να τον... επισκεφθεί. Το 1550, ακολουθώντας τον συρμό, έγραψε ένα αλμανάκ, βάζοντας για πρώτη φορά την υπογραφή «Νοστράδαμους», δηλαδή, την λατινική απόδοση του ονόματός του. Λόγω της μεγάλης επιτυχίας, συνέχισε να γράφει αλμανάκ και όλα τα  επόμενα χρόνια μέχρι τον θάνατό του. Πηγές αναφέρουν ότι σε όλα αυτά τα αλμανάκ περιέχονται πάνω απο 6.338 προφητείες.

Πολύ σύντομα, λοιπόν, ευγενείς και επιφανείς προσωπικότητες άρχισαν να του ζητούν συμβουλές και ωροσκόπια.

Δεν είναι γνωστό πότε ακριβώς άρχισε να γράφει το βιβλίο με τα περίπου χίλια τετράστιχα, που αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος των προφητειών του, οι οποίες τον έκαναν διάσημο.

Αντιλαμβανόμενος τον φανατικό θρησκευτικό κοινό που υπήρχε γύρω του, επινόησε την αλληγορική γραφή, τα λογοπαίγνια και ένα πλήθος γλωσσών(αρχαία ελληνικά, ιταλικά, λατινικά και προβενσάλ).

Ο πρώτος τόμος του βιβλίου «οι προφητείες» εξεδόθη τελικά το 1555, ο δεύτερος το 1557 και ο τρίτος το 1558 και έγιναν δεκτά με ποικίλες αντιδράσεις. Κάποιοι έλεγαν ότι ο Νοστράδαμος υπηρετούσε τον Σατανά, ότι ήταν απατεώνας, τρελός, ενώ κάποιοι άλλοι (ελίτ της εποχής) θεωρούσαν τα τετράστιχα θεόπνευστα, άρα και αληθινά.

Η Αικατερίνη των Μεδίκων ήταν από τους μεγαλύτερους υποστηρικτές του και τον διόρισε Σύμβουλο και επίσημο βασιλικό γιατρό.

Υπέφερε από ουρική αθρίτιδα που εξελίχθηκε σε άσχημο οίδημα(ποδάγρα) και τον δυσκόλευε στις μετακινήσεις του. Ήταν και ο λόγος του θανάτου του.

Δύο χρόνια μετά τον θάνατό του εξεδόθησαν τα Άπαντα των προφητειών- αυτό που σώζεται ως τις μέρες μας.

Μελέτες δείχνουν ότι ένα μεγάλο τμήμα των «προφητειών» του Νοστράδαμου είναι παράφραση διαφόρων αρχαίων εσχατολογικών προφητειών, βασισμένες κυριότατα στην Βίβλο, ανακατεμένες με ιστορικά γεγονότα και οιωνούς, τα οποία προέβαλε εντέχνως στο μέλλον-χωρίς ημερομηνίες...

Δεν δίστασε να αντιγράψει στα γαλλικά το Βιβλίο των Θαυμάτων του 1522, που ήταν γραμμένο στα λατινικά και να το ιδιοποιηθεί, ενώ άντλησε πληθώρα πληροφοριών από τον Μιχαήλ Ψελλό (για τους δαίμονες) και τον Ιάμβλιχο (για την μαγεία των Ασσυρίων και των Χαλδαίων), κάτι που διαπιστώθηκε μόλις τον 17^ο αιώνα...

Τα περισσότερα τετράστιχα αφορούν καταστροφές, λιμούς, σεισμούς, πλημμύρες, πολέμους και δολοφονίες και τα περισσότερα είναι γραμμένα με τρόπο που να επιδέχονται πολλές ερμηνείες.

Ωστόσο, υπάρχουν και κάποια ιδιαίτερα ακριβή:

«Στο έτος 1727 ο βασιλιάς της Περσίας θα νικηθεί από αυτούς από την Αίγυπτο»

(εκείνη τη χρονιά οι Οθωμανοί- κύριοι της Αιγύπτου τότε- νίκησαν τους Πέρσες).

Τσαρλατάνος ή όχι, ο Μισέλ ντε Νοστρεντάμ ήταν ένας πανέξυπνος άνδρας, αφού ολόκληρη η υφήλιος σε τακτά ή και άτακτα χρονικά διαστήματα, ρίχνει το βλέμμα της στα τετράστιχά του, πολλές φορές αφού έχουν συμβεί κάποια σημαντικά γεγονότα, για να εξηγήσει ένα δυσερμήνευτο τετράστιχο, ένα ήξεις αφίξεις του δικού μας μαντείου των Δελφών.