ΒΕΝΕΤΟΚΡΑΤΙΑ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ (1489-1571)

Η Βενετοκρατία( ή Ενετοκρατία) αρχίζει επίσημα στις 13 Μαρτίου 1489, όταν  για πρώτη φορά υψώνεται στο φρούριο της Αμμοχώστου η σημαία της «Γαληνοτάτης Δημοκρατίας» της Βενετίας, μια περίοδος που απεδείχθη χειρότερη για τους Κυπρίους από εκείνη που είχε μόλις τελειώσει, την Φραγκοκρατία.

Οι Βενετοί  θα διατηρήσουν το ίδιο οικονομικό και κοινωνικό καθεστώς, που ίσχυε και επί Φραγκοκρατίας. Οι πολιτικές και νομοθετικές εξουσίες θα συγκεντρωθούν στο Μεγάλο Συμβούλιο της Βενετίας, ενώ επί Φραγκοκρατίας οι εξουσίες αυτές ασκούνταν από τις τοπικές αρχές.  Οι Βενετοί θα εγκαθιδρύσουν στο νησί μια ισχυρή τοπική κυβέρνηση, υπό τον έλεγχο της Βενετίας, εφαρμόζοντας το ίδιο διοικητικό σύστημα που εφάρμοζαν σε όλες τις αποικίες τους, διατηρώντας όμως και στοιχεία των Λουζινιανών.

Στην κορυφή του διοικητικού συστήματος βρισκόταν ο Τοποτηρητής, ο οποίος είχε τη θέση του αντιβασιλέα και είχε ως βοηθούς  δύο Συμβούλους. Ασκούσε όλες τις εξουσίες, που επί Φραγκοκρατίας ασκούσαν ο βασιλιάς και η Υψηλή Αυλή, εκτός από τη νομοθετική που την ασκούσε το Μεγάλο Συμβούλιο της Βενετίας. Το Μεγάλο Συμβούλιο εξέλεγε για δύο χρόνια τους τρεις  αναφερθέντες αξιωματούχους και ασκούσε έλεγχο στα πεπραγμένα τους.

Αμέσως πιο κάτω στη διοικητική ιεραρχία ήταν ο Καπιτάνος της Αμμοχώστου, ο οποίος ήταν ο αρχηγός του στρατού σε καιρό ειρήνης, ενώ παράλληλα ασκούσε διοικητική και δικαστική εξουσία στην περιοχή της Αμμοχώστου.

Την οικονομία του κράτους διαχειρίζονταν δύο ταμίες,  ευγενείς  που έρχονταν από τη Βενετία. Διατηρήθηκε, επίσης,  το αξίωμα του Βισκόντη της Λευκωσίας και της Αμμοχώστου, αξίωμα το οποίο υπήρχε από την εποχή των Λουζινιανών. Ο Βισκόντης ασκούσε αστυνομικά καθήκοντα στις περιοχές όπου οριζόταν.

Κατά την περίοδο της Βενετοκρατίας ο αγροτικός πληθυσμός, πάροικοι και φραγκομάτοι, αποτελούσαν το 85% του συνολικού πληθυσμού. Ιδιαίτερα άθλια ήταν η κατάσταση των παροίκων που ήταν υποχρεωμένοι σε καταναγκαστική εργασία στα κτήματα των φεουδαρχών για ορισμένο αριθμό ημερών, ενώ κατέβαλλαν χρηματικά ποσά αλλά και μέρος της παραγωγής τους στους φεουδάρχες τους. Οι φραγκομάτοι είχαν λιγότερες υποχρεώσεις από τους παροίκους, γι’ αυτό και η κατάστασή τους ήταν κάπως καλύτερη. Η εξαθλίωση του αγροτικού πληθυσμού επιδεινωνόταν  και από θεομηνίες (ανομβρίες, πλημμύρες, σεισμούς, επιδρομές ακρίδων κτλ) στις οποίες ήταν εντελώς απροστάτευτοι.

Η περίοδος της Βενετοκρατίας ήταν περίοδος παρακμής των ελληνικών γραμμάτων στην Κύπρο. Επικρατούσε αμάθεια ανάμεσα στον αγροτικό πληθυσμό, γιατί οι Βενετοί έκλεισαν τα λιγοστά ελληνικά σχολεία που λειτουργούσαν από την περίοδο της Φραγκοκρατίας.

Μοναδική εξαίρεση αποτελούσε η ελληνική σχολή που ίδρυσε ο Ιάκωβος Διασσωρινός, Κρητικός στην καταγωγή, που εγκαταστάθηκε στη Λευκωσία. Στη σχολή αυτή φοιτούσαν μαθητές από όλες τις κοινωνικές τάξεις του λαού και προκαλούσε τον ενθουσιασμό των Ελλήνων και τόνωνε το εθνικό τους φρόνημα. Τελικά οι αρχές συνέλαβαν τον Ιάκωβο Διασσωρινό και τον εκτέλεσαν το 1562.

Οι Βενετοί, από τη στιγμή που οι κατέλαβαν το νησί, ξεκίνησαν μια προσπάθεια αναγνώρισης της εξουσίας τους από το Σουλτάνο της Αιγύπτου, προς τον οποίο η Κύπρος πλήρωνε φόρο υποτέλειας, πράγμα που έγινε και ίσχυσε μέχρι το 1517, έτος υποταγής της Αιγύπτου στους Οθωμανούς.

Μετά την κατάληψη της Ρόδου από τους Τούρκους το 1522, η Κύπρος είναι το μοναδικό χριστιανικό προπύργιο στην Ανατολή. Οι Βενετοί συνειδητοποίησαν  γρήγορα  την άμεση τουρκική απειλή και άρχισαν να ενδιαφέρονται για την άμυνα του νησιού, φροντίζοντας ιδιαίτερα   για την οχύρωση των πόλεων της Λευκωσίας και της Αμμοχώστου. Με βάση τις  εισηγήσεις των αρχιτεκτόνων που ήρθαν από τη Βενετία γι’ αυτόν το σκοπό, κτίστηκαν τα νέα τείχη της Λευκωσίας, ενώ παράλληλα ενισχύθηκαν  και τα τείχη της Αμμοχώστου.

Η τουρκική απειλή για την Κύπρο ήταν, βεβαίως,  συνεχής καθόλη τη διάρκεια της Βενετοκρατίας, όμως οι Τούρκοι ανέβαλλαν την κατάκτηση του νησιού για τους δικούς τους λόγους: Οι Βενετοί ανέπτυσσαν έντονη διπλωματική δραστηριότητα  και φέρονταν ως σύμμαχοί τους, ενώ  τα βασικά οικονομικά συμφέροντα των Τούρκων εξασφαλίζονταν με τη διατήρηση καλών σχέσεων με τη  Βενετία.

Ο Σουλτάνος Σελίμ Β΄, λίγο μετά την άνοδό του στο θρόνο το 1566 θεώρησε ότι ο καιρός είχε έρθει και  ανέθεσε την ευθύνη της προετοιμασίας της κατάληψης της Κύπρου στον αρχιστράτηγο Λαλά Μουσταφά  και τον αντιναύαρχο Πιαλή Πασά.

Μετά την απόρριψη του τουρκικού τελεσιγράφου το 1570 από τους Βενετούς, αρχίζει η τουρκική επίθεση κατάληψης της Κύπρου. Ο Λαλά Μουσταφά θα υποτάξει  τελικά την Κύπρο την επόμενη χρονιά,βάζοντας τέλος στην Βενετοκρατία και αρχή στην Οθωμανική κατοχή.

         

Η ΤΡΙΚΥΜΙΑ
του Ουίλλιαμ Σαίξπηρ

Συνεχίζοντας το αφιέρωμα στη ζωή και το έργο του σπουδαίου Άγγλου δραματουργού, σας παρουσιάζω  σήμερα ένα πολύ αγαπημένο-σε μένα- έργο του, την Τρικυμία, που γράφηκε γύρω στα 1610.

Ο μάγος Πρόσπερο, νόμιμος Δούκας του Μιλάνου, και η κόρη του Μιράντα ζουν απομονωμένοι τα τελευταία δώδεκα ολόκληρα χρόνια, εξόριστοι σε ένα Νησί,μετά την καταπάτηση των δικαιωμάτων του Πρόσπερο από τον μοχθηρό αδελφό του Αντόνιο, ο οποίος βοηθήθηκε σ’ αυτό το σχέδιο από τον Αλόνσο, τον βασιλιά της Νάπολης. Όταν τους εγκατέλειψαν στο Νησί, η Μιράντα ήταν μόλις τριών ετών.

Ο Γκονζάλο, σύμβουλος του Αλόνσο, ενεργώντας κρυφά από τον βασιλιά του, είχε αφήσει επίτηδες στη βάρκα του Πρόσπερο λίγη τροφή και νερό, ρούχα, είδη πρώτης ανάγκης και βιβλία- την αδυναμία του Πρόσπερο.

Ο Πρόσπερο, με τις απέραντες γνώσεις του καταφέρνει και γίνεται μάγος, έχοντας στην υπηρεσία του το πνεύμα Άριελ. Ο Άριελ είχε παγιδευτεί σ’ ένα δέντρο του Νησιού από την κακιά μάγισσα Σάϊκοραξ, επειδή αρνήθηκε να την υπηρετήσει. Ο Πρόσπερο τον ελευθέρωσε από την μαγική παγίδα, κερδίζοντας έτσι την ευγνωμοσύνη, την στήριξη  και τις υπηρεσίες του.

Η μάγισσα Σάϊκοραξ είχε πεθάνει πριν αποβιβαστεί στο Νησί ο Πρόσπερο, έχοντας αφήσει μόνο τον γιό της Κάλιμπαν, ένα παραμορφωμένο και ανίδεο τέρας,που ο Πρόσπερο φρόντισε και μεγάλωσε κοντά του.

Ήταν ο Κάνιμπαλ, που έδειξε στον Πρόσπερο τον τρόπο επιβίωσης στο Νησί, ενώ ο Πρόσπερο τον έκανε Χριστιανό και του έμαθε τη γλώσσα του. Ωστόσο, ο Κάνιμπαλ θεωρεί τον Πρόσπερο σφετεριστή και νοιώθει χολωμένος και για εκείνον και για την Μιράντα. Εκείνοι από την πλευρά τους νοιώθουν απογοήτευση και αηδία.

Ο Πρόσπερο κάποια στιγμή, μαντεύοντας ότι ο αδελφός του Αντόνιο είναι επιβάτης σ’ ένα πλοίο που διέρχεται κοντά από το Νησί, προκαλεί μια τεράστια καταιγίδα, που έχει ωα αποτέλεσμα όλοι οι επιβαίνοντες να πεταχτούν στην παραλία του Νησιού. Μαζί με τον Αντόνιο στο πλοίο είναι ο βασιλιάς Αλφόνσος, ο γιός του Φερδινάνδος, ο αδελφός του βασιλιά Σεμπάστιαν και ο σύμβουλος του βασιλιά, ο γνωστός μας Γκονζάλο. Όλοι αυτοί επιστρέφουν από το γάμο της κόρης του βασιλιά Αλόνσο, της Κλαρμπέλ, με τον βασιλιά της Τυνησίας. Εδώ έχουμε μια πρώτη πληροφόρηση για το νησί: βρίσκεται σε κάποιο σημείο της Δυτικής Μεσογείου.

Με τα μαγικά του, ο Πρόσπερο χωρίζει σε ομάδες τους ναυαγούς, αφήνοντας μόνους τον Αλόνσο με τον Φερδινάνδο, οι οποίοι πιστεύουν ότι είναι οι μόνοι επιζώντες.

Από αυτό το σημείο εξελίσσονται τρεις διαφορετικές υποϋποθέσεις στο έργο.

Στην πρώτη, ο Κάλιμπαν με δύο μεθύστακες προβαίνουν σε ένα αποτυχημένο πραξικόπημα εναντίον του Πρόσπερο.

Στην δεύτερη, ο Πρόσπερο ενθαρρύνει την ερωτική σχέση ανάμεσα στη Μιράντα και τον Φερδινάνδο, ενώ συγχρόνως υποχρεώνει τον νέο να γίνει υπηρέτης του, υποκρινόμενος ότι τον θεωρεί σπιούνο.

Στην τρίτη ο Αντόνιο και ο Σεμπάστιαν συνομωτούν να σκοτώσουν τον Αλόνσο και τον Γκονζάλο, ώστε ο Σεμπάστιαν να γίνει βασιλιάς στη θέση του αδελφού του.

Ο Άριελ επεμβαίνει και ματαιώνει τα σχέδιά τους μετά από διαταγή του Πρόσπερο.

Ο Άριελ εμφανίζεται λίγο αργότερα μπροστά στους «τρείς αμαρτωλούς», τον Αλόνσο, τον Αντόνιο και τον Σεμπάστιαν, με τη μορφή μιας φοβερής άρπυιας, και τους επιπλήττει για την προδοσία τους εναντίον του Πρόσπερο. Ο Πρόσπερο παρακολουθεί τη σκηνή από απόσταση. Απομακρύνεται και πηγαίνει να βρει τον Φερδινάνδο και την Μιράντα, την στιγμή που οι τρείς «κακοί», τρομοκρατημένοι και αλλόφρονες το βάζουν στα πόδια. Ο Γκονζάλο με κάποιους άνδρες τρέχουν πίσω τους, να τους εμποδίσουν να κάνουν καμιά τρέλα.

Ο Πρόσπερο λέει στον Φερδινάνδο ότι τον δοκίμαζε και επιτρέπει στο ζευγάρι να χαρεί και να εκδηλώσει την αγάπη του. Μετά ζητά από τον Άριελ να μαζέψει κι άλλα πνεύματα και να οργανώσουν μια μασκαράτα, για να ευχαριστηθεί το ζευγάρι. Τα πνεύματα είναι η Ίρις, η Σήρις(Δήμητρα στα αγγλικά) και ο Τζιούνο, που αρχίζουν να χορεύουν.

Ο Πρόσπερο θυμάται εκείνη τη στιγμή τι έχει υποστεί από τους συνωμότες και διατάζει να σταματήσει η γιορτή- θέλει να πάρει εκδίκηση. Ανακαλύπτει, έκπληκτος, ότι ο Άριελ θα τους λυπόταν αν δεν ήταν πνεύμα, αλλά άνθρωπος και αποφασίζει να μην τους τιμωρήσει, αλλά να τους συγχωρήσει για όσα τού έκαναν. Διαλύει τα μάγια και διατάζει τον Άριελ να τους φέρει όλους μπροστά του.

Όλα γίνονται σωστά. Ο Άριελ βοηθά με ούριους ανέμους να γίνει η ασφαλής επιστροφή των ναυαγών και ο γάμος της Μιράντα με τον Φερδινάνδο στη Νάπολη. Έρχεται και η ώρα της πραγματικής απελευθέρωσης του Άριελ.

Ένα τελευταίο γιορτινό βράδυ ετοιμάζεται για όλους στο Νησί και ο Πρόσπερο υπόσχεται να τους διηγηθεί τη ζωή του στο Νησί. Δεν μαθαίνουμε την τύχη του Κάνιμπαλ- αν φεύγει μαζί τους ή αν μένει μόνος στο Νησί, αλλά στο τέλος του έργου, ο Πρόσπερο εξαφανίζει όλα τα σύνεργα της μαγικής και απευθυνόμενος στο κοινό(αναγνώστες, θεατρικό κοινό) ζητά να απελευθερωθεί και ο ίδιος, κάτω από χειροκροτήματα.

ΒΟΛΟΥΣΠΑ ή ΛΥΚΟΦΩΣ ΤΩΝ ΘΕΩΝ
Της  Dimitra Papanastasopoulou

Με τη σημερινή ανάρτηση, κλείνει ένας μεγάλος κύκλος που μας απασχόλησε καιρό και που μας βοήθησε να μπούμε στα άδυτα των μύθων  όλου του κόσμου.

Το Βολούσπα, γνωστότερο ως Λυκόφως των Θεών , είναι το μεγάλο εσχατολογικό ποίημα του Βορρά. Οι στίχοι του,περισσότερο από τα ιρανικά οράματα (ψυχρά και ορθολογικά), περισσότερο από τις ινδικές συλλήψεις ( πιο πολύ μαθηματκές, παρά ποιητικές), εισφέρουν στην προφητική λογοτεχνία  κάτι από την οπτική των Εβραίων και των Λατίνων οραματιστών.  

Τα συγκεκριμένα συμβάντα και τα στάδια εκμηδένισης του σύμπαντος δεν ενέχουν αυτά καθαυτά τίποτε το πρωτότυπο. Όμως, από την πυκνότητα του κειμένου και τον ποιητικό του παλμό, μαντεύουμε ότι οι άνθρωποι εκείνων των χρόνων πίστευαν στ’ αλήθεια τα τρομερά περιστατκά που προαναγγέλονται.

Μέσα από το κείμενο του Βολούσπα βλέπουμε το σύμπαν  να διαλύεται και να παραχωρεί τη θέση του σε έναν νέο κόσμο, όπου  θεοί και άνθρωποι γνωρίζουν, επιτέλους, την ειρήνη και την ευτυχία- τον παράδεισο των ψυχών. Το σκηνικό είναι παρεμφερές, η λύση επίσης. Οι διαφορές εστιάζονται στους πρωταγωνιστές, τους οποίους και θα γνωρίσουμε.

Η τελική αναμέτρηση θα φέρει αντιμέτωπες τις δυνάμεις του Κακού και του Καλού. Οι πρώτες απαρτίζονται από τους γίγαντες, οι οποίοι, μετά την αρχική τους ήττα, εκτοπίστηκαν πίσω από τα τείχη του βασιλείου του Γιοτουνχέϊμ, στα πέρατα του κόσμου, περιμένοντας πάντα τη στιγμή που θα τους επέτρεπε να φύγουν και να εξαπολύσουν επίθεση εναντίον της Βαλχάλα.

Δίπλα τους, σύμμαχοι, είναι τα ζώα και τα τέρατα της βόρειας μυθολογίας:

-ο Γκάρμ: ο σκύλος-φύλακας του βασιλείου της θεάς Χέλ, δηλαδή του Κάτω Κόσμου,

-το φίδι του Μίντγκαρντ, ένα τεράστιο φίδι που μπορεί να σφίξει ολόκληρη τη γη, που το είχε ήδη αποκρούσει ο θεός Θώρ,

-ο λύκος-γίγαντας Φένριρ, σιδηροδέσμιος από την αρχή του χρόνου με μια αλυσίδα σφυρηλατημένη από τους θεούς. Στη δέουσα στιγμή θα σπάσει τα δεσμά του και θα δώσει το σύνθημα για την έλευση του τέλους του κόσμου, ένα τέρας φοβερό και τρομερό που «χορταίνει από τις σάρκες των νικημένων πολεμιστών» και «κοκκινίζει με αίμα πορφυρό τον θρόνο των δυνάμεων». Είναι τόσο ισχυρός, που μόλις ελευθερωθεί θα φάει τον ήλιο, εξαφανίζοντας το φως!

-το φίδι Νιντχόγκ που κατατρώει τις ρίζες της φλαμουριάς Ύγκντράσιλ και θα βιστεί να ενώσει τις δυνάμεις του με τους παραπάνω,

-ο γίγαντας Θρύμ, επικεφαλής των γιγάντων της πάχνης, και

-ο γίγαντας Σάρθ, επικεφαλής των γιγάντων της φωτιάς.

Διακρίνουμε εύκολα το σύμβολο του αφηνιασμού των στοιχείων της φύσης που συνεπάγεται την επικράτηση του χάους: σύσσωμη η φύση, οι ενέργειες της φωτιάς, των υδάτων, του αέρα και της γης, θα ξεσηκωθεί σε μια άνευ προηγουμένου κοσμοχαλασιά εναντίον της ουράνιας τάξης και αρμονίας. Και όλα αυτά τα δόλια όντα θα άγονται υπό τον θεό Λόκι, θεού του δόλου και του κακού, ο οποίος στο σενάριό μας θα έχει τον ρόλο του διαβόλου ή του Αριμάν των άλλων μυθολογιών.

Όλος αυτός ο μαύρος συρφετός στρέφεται εναντίον των δύο θεών του καλού, Εσίρ και Βανίρ, που μένουν στο παλάτι τους, ψηλά στους αιθέρες.

Το σύνθημα για την αρχή της αναμέτρησης το δίνει, όπως είπαμε ο Φένριρ, σπάζοντας τα δεσμά του και χιμώντας στον ήλιο, που τον καταπίνει αμέσως. Ζόφος και σκοτάδι απλώνεται σ’ ολόκληρο το σύμπαν, σημάδι της έλευσης του τέλους.

Ταυτόχρονα, ισχυροί σεισμοί πλήττουν όλο τον κόσμο, το ουράνιο τόξο Μπεφρόστ κατρακυλά με πάταγο, τα τείχη του Γιοτουνχέϊμ γκρεμίζονται. Χιλιάδες γίγαντες, φυλακισμένοι εκεί, απελευθερώνονται, συναθροίζονται με βιάση περισσή και όλοι μαζί πηγαίνουν να ελευθερώσουν τον Λόκι- φυλασκισμένον στις εσχατιές του κόσμου πάνω σ’ ένα απόκρημνο κι αφιλόξενο  βουνό, με ένα φίδι κουλουριασμένο στο κεφάλι του. Με τις δικές του οδηγίες θα επιτεθούν εναντίον του ουράνιου παλατιού.

Οι θεοί του Καλού, ειδοποιημένοι για την έλευση του Σκότους από κοσμικά σημάδια που προηγήθηκαν, ετοιμάζονται. Αρματώνονται, εγκαταλείπουν το παλάτι και πηγαίνουν στην κοιλάδα Βίγκριντ- εκεί που θα αναμετρηθούν με το Κακό.

Η μάχη είναι τρομακτική, πέρα από κάθε φαντασία και περιγραφή, τόσο φονική, ώστε οι ίδιοι οι θεοί θα λυγίσουν κάτω από τα συντονισμένα χτυπήματα των αντιπάλων τους. Κανένας δεν γλυτώνει- καλοί και κακοί, όλοι πεθαίνουν.

Ο Φρέϊρ, θεός της γονιμότητας, θα υποκύψει από την περίσφιγξη του Σάρθ. Ολόκληρη η γη θα παραδοθεί στη φωτιά, δεν θα μείνει ίχνος για να συνεχιστεί η ζωή.

Ο Θώρ θα σκοτώσει το φίδι του Μίντγκαρντ, αλλά θα υποκύψει από το δηλητήριό του.

Ο Οντίν, ο βασιλιάς των θεών, θα καταπλακωθεί από τον λύκο Φένριρ και θα πεθάνει.

Ο Φένριρ θα σκοτωθεί στη συνέχεια από τους γιούς του Οντίν.

Η απαίσια νύχτα που θα σκεπάσει το σύμπαν, μοιάζει ατέλειωτη και αιώνια, με το χέρι του θανάτου να αγκαλιάζει καλούς και κακούς, να τους αραδιάζει δίπλα-δίπλα, τέρατα, γίγαντες, θεούς.

Δεν απομένει τίποτε ή σχεδόν τίποτε: μια έρημη γη που θα κινείται στο άπειρο του διαστήματος, σ’ ένα ουρανό κενό από τους αφέντες του.

Ωστόσο, μετά από ένα διάστημα , που δεν προσδιορίζεται, ένα τόσο δα βλασταράκι θα φυτρώσει στο γυμνό χώμα και η ζωή θα επανέλθει  και οι θεοί θα αναστηθούν και θα συγκεντρωθούν στο νέο τους παλάτι, αναπολώντας στο διηνεκές τον μεγάλο τους πόλεμο, μετά τον οποίο κατατροπώθηκαν για πάντα οι εκφραστές του Κακού και του Σκότους.

«... ανακαλούν στη μνήμη τα μεγάλα γεγονότα

και τους αρχαίους ρούνους που κατέκτησε ο Οντίν.

Κι εκεί, μέσα στις πρασινάδες, θα ξαναβρούν τις χρυσές πλάκες,

τις θαυμαστές εκείνες πλάκες,

που στις πανάρχαιες μέρες κάτεχαν οι πρόγονοί τους...

Και βλέπω ένα παλάτι να υψώνεται με χρυσή στέγη,

ένα παλάτι πιο αστραφτερό απ’ τον ήλιο.

Εκεί θα κατοικούν οι λεγεώνες των πιστών και θα ευφραίνονται

ως την συντέλεια του κόσμου» (Ηρωϊκά ποιήματα της Έδα)

ΑΙ ΕΙΔΟΙ ΤΟΥ ΜΑΡΤΙΟΥ
Της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Μια εβδομάδα μας χωρίζει από το μέσον του μηνός, από την 15^η ημέρα, δηλαδή. Αρχής γενομένης από την 15^η Μαρτίου 44 π.Χ., η συγκεκρμένη μέρα έχασε την μέχρι τότε δοξαστική σημασία της και έγινε αποφράδα,  γρουσούζα,  μαύρη κι άραχνη, άγγελος κακών.

Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή, όμως.

Η λέξη «ειδοί» προέρχεται από τη λατινική «idus» και αναφέρεται στην ημέρα που χωρίζει τον μήνα σε δύο ίσα μέρη. Στην αρχαία Ρώμη, υπήρχε μια idus σε κάθε μήνα.

Κατά τον μήνα Μάρτιο, όμως, ένα μήνα αφιερωμένο στον Θεό του πολέμου Άρη (Mars) αυτή η μέρα (Idus Martiae) ήταν μια λατρευτική μέρα, αφιερωμένη στο Θεό, κατά την οποία λάμβαναν χώρα στρατιωτικές παρελάσεις και θυσίες. Και αυτό συνεχιζόταν όσο υπήρχε η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία.

Τι συνέβη και άλλαξε ο χαρακτήρας αυτής της μέρας στον συγκεκριμένο μήνα;

Όπως αναφέρω παραπάνω, αυτή η αλλαγή, αυτό το σκοτάδιασμα, συνέβη την 15^η Μαρτίου του σωτηρίου έτους 44π.Χ. Ήταν η μέρα της ομαδικής παράκρουσης και δολοφονίας του Ιουλίου Καίσαρα.

Σύμφωνα με την παράδοση, ο Ιούλιος Καίσαρ είχε προειδοποιηθεί από τον οιωνοσκόπο Σπουρίννα «να φοβάται τας ειδούς του Μαρτίου». Εκείνη την ημέρα, ακόμη και η σύζυγος του Καίσαρα τον προέτρεψε να μη βγει από το σπίτι επειδή «είχε δει κακό όνειρο». Ο Καίσαρ γέλασε και έφυγε για την Σύγκλητο.

Στο δρόμο συνάντησε τον Σπουρίννα και τού είπε ειρωνικά «έφθασαν αι Ειδοί!», εννοώντας ότι τον είχε συμβουλεύσει λανθασμένα. Ο οιωνοσκόπος απάντησε
«ναι, αλλά δεν πέρασαν», μα και πάλι ο Καίσαρ θα τον αγνοήσει.

Ο Έλληνας σοφιστής Αρτεμίδωρος ο Κνίδιος τον συναντά επίσης πριν φθάσει στην Σύγκλητο και βάζει στο χέρι του ένα σημείωμα. Ένα πολύ σημαντικό και αποκαλυπτικό σημείωμα, μακριά από απλές προβλέψεις ή συζυγικές ανησυχίες. Στο σημείωμα του αποκαλύπτει την συνωμοσία που είχε εξυφανθεί εναντίον του! Ο Καίσαρ δεν μπαίνει στον κόπο να το διαβάσει, να ενημερωθεί και να πάρει τα μέτρα του. Οδεύει χαιρετώντας τα πλήθη, υπερήφανος και με την αίσθηση τού-τουλάχιστον-ημίθεου αυτοκράτορα που κυβερνά όλο τον κόσμο.

Πέφτει νεκρός από είκοσι τρεις μαχαιριές, όσοι και οι συνωμότες. Όλοι του δίνουν το μερίδιό τους, γύρευαν τη συμμετοχή στο έγκλημα υπέρ της δημοκρατίας- όπως νόμιζαν πολλοί από αυτούς.

Και μετά από αυτό το συγκλονιστικό γεγονός, επικρατεί η δεισιδαιμονία, ο φόβος και η 15^η Μαρτίου αλλάζει για πάντα. Άλλαξε η σημασία της μέρας- το εύκολο, δηλαδή- αντί να αλλάξει ο άνθρωπος, η νοοτροπία, ο τρόπος σκέψης, όλα αυτά που ταλανίζουν το ανθρώπινο είδος μέχρι σήμερα και ποιός ξέρει για πόσους αιώνες ακόμη.

Οι κίνδυνοι υπάρχουν πάντα, μόνο η εμφάνισή τους διαφέρει και, μερικές φορές, το όνομά τους. Φίλοι και άνθρωποι με μυαλό κυκλοφορούν ανάμεσά μας- είναι αυτοί που προσπαθούν να μας ειδοποιήσουν, να μας συνετήσουν, να μας πληροφορήσουν για την κρυμένη αλήθεια.

Το ζήτημα παραμένει το ίδιο: εμείς, πότε θα αρχίσουμε να τους ακούμε;

Ο μεγάλος Αλεξανδρινός μας ποιητής, εμπνευσμένος από τας Ειδούς, γράφει το 1911 ένα ποίημα με τίτλο : Μάρτιαι Ειδοί, προσπαθώντας κι εκείνος, ως ένας άλλος Αρτεμίδωρος να μας ταρακουνήσει, κι ας αναφέρεται στους έχοντες υψηλές θέσεις. Στο μυαλό του είμαστε όλοι εμείς οι απλοί, που θέλουμε να διακηρύττουμε ότι δεν έχουμε τη δύναμη να κάνουμε κάτι:

«...κι όταν θα φθάσεις στην ακμή σου, Καίσαρ πιά,

έτσι περιωνύμου ανθρώπου σχήμα όταν λάβεις,

τότε κυρίως πρόσεξε σαν βγεις στον δρόμον έξω,

εξουσιαστής περίβλεπτος με συνοδεία,

αν τύχει και πλησιάσει από τον όχλο κανένας Αρτεμίδωρος,

που φέρνει γράμμα και λέγει βιαστικά «διάβασε αμέσως τούτα, είναι μεγάλα πράγματα που σ’ ενδιαφέρουν»,

μη λείψεις να σταθείς∙ μη λείψεις τους διαφόρους που χαιρετούν και προσκυνούν να τους παραμερίσεις∙ ας περιμένει ακόμη κι η Σύγκλητος αυτή,

κι ευθύς να τα γνωρίσεις τα σοβαρά γραφόμενα του Αρτεμιδώρου».

Αυτή είναι η ευχή μου, φίλες και φίλοι, και όχι μόνο για τούτες τας ειδούς, αλλά για κάθε μέρα που ξημερώνει.

Να είστε καλά!